Mai Hồng Quế

Mai Hồng Quế (10 tháng 10 năm 1920 – 25 tháng 6 năm 2002) là một sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam mang quân hàm Thượng úy trực thuộc Đơn vị 159 Biệt động Quân khu Sài Gòn – Chợ Lớn – Gia Định. Với vỏ bọc là một nhà thầu khoán trang trí nội thất trong Dinh Độc Lập, ông đã thiết lập nên mạng lưới các mối quan hệ với giới chức chính quyền Việt Nam Cộng hòa để rồi từ đó bí mật đào hầm, vận chuyển và cất giấu vũ khí chuẩn bị cho sự kiện tổng tiến công Mậu Thân 1968. Đến năm 2015, Hồng Quế cùng với Trung tướng Tám Lê Thanh đã được Nhà nước Việt Nam trao tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân.^[1][2] Cuộc đời ông tái hiện qua bộ phim tài liệu lịch sử "Ông thầu khoán biệt động" dài 4 tập trình chiếu trên các kênh của Đài Truyền hình Thành phố Hồ Chí Minh.^[3]Sau khi Hoa Kỳ rút quân khỏi Việt Nam, ông bắt đầu đảm nhận qua nhiều chức vụ như công tác tại đơn vị tiền phương B.12 thuộc Bộ Tư lệnh Thành đội Sài Gòn – Gia Định với nhiệm vụ truy quét quân lính phía đối phương còn sót lại sau chiến trận, tiếp quản các nhà của sỹ quan chế độ Sài Gòn; trưởng ban quản lý thương xá Tam Đa (sau là trung tâm thương mại quốc tế Sài Gòn); công tác tại phòng tổng kết chiến tranh – Bộ Tư lệnh Thành phố Hồ Chí Minh...^[19] Năm 1981, ông nghỉ hưu và đến tháng 6 năm 2002 thì từ trần.^[20][21]

Thời điểm bà Phạm Thị Chinh qua đời vì đòn roi tra tấn của Quân lực Việt Nam Cộng hòa, sau đó ông đã có tổng cộng 6 đứa con với người vợ tiếp theo là bà Đặng Thị Thiệp. Để bảo vệ danh tính hoạt động ngầm và sự an toàn của gia đình, Hồng Quế yêu cầu các con phải gọi ông bằng bác, và mãi đến năm 1979 thì hai vợ chồng mới làm giấy tờ đăng ký kết hôn, trong khi đó giấy khai sinh của toàn bộ 6 người con ra đời tại các mốc thời gian khác nhau do Ủy ban nhân dân Quận 1 cấp thì lại chỉ ghi đúng duy nhất một ngày 7/5/1979.^[10][13] Kể từ thập niên 90, người con trai của Hồng Quế là ông Trần Vũ Bình đã bắt đầu chuyến hành trình phục dựng khu căn cứ, đi tìm lại những di vật của cha và đồng đội.^[22] Hai trong số hàng loạt căn nhà mà Hồng Quế xây dựng nên hệ thống ngầm phục vụ thời kỳ kháng chiến đã được nhà nước Việt Nam công nhận là di tích lịch sử cấp quốc gia và cấp thành phố.^[23][24] Sau hai năm gầy dựng với những kỷ vật sưu tầm tìm được của người cha quá cố, ông Bình đã cho khánh thành quán cà phê biệt động Sài Gòn đầu tiên tại địa chỉ số 113A Đặng Dung, phường Tân Định, Quận 1, Thành phố Hồ Chí Minh vào năm 2018. Nơi đây trước kia vốn được Mai Hồng Quế mua về tu sửa lại rồi xây dựng thêm tầng hầm nổi, cất giấu thư từ mật, vàng bạc cũng như thuốc tây để dùng dần trong lực lượng đặc công quân Giải phóng miền Nam.^[25] Năm năm sau, bảo tàng đầu tiên xuất hiện ở Việt Nam về lực lượng Biệt động Sài Gòn thuộc sở hữu của gia đình ông Hồng Quế chính thức đi vào hoạt động tại địa chỉ 145 Trần Quang Khải, phường Tân Định.^[26][27] Khu vực này vốn trực thuộc nghiệp đoàn Ngọc Quế trong thời kỳ Chiến tranh Việt Nam – một cơ sở bí mật của quân đặc công hoạt động ngầm dưới lớp vỏ bọc là xí nghiệp sản xuất xích lô và gia công đồ nội thất cho Dinh Độc Lập