Mai Hồng Quế – cái tên phía sau một người anh hùng

Trong một thời gian dài, cái tên Mai Hồng Quế xuất hiện giữa Sài Gòn như tên của một nhà thầu khoán. Người mang cái tên ấy có công việc, tài sản, xe ô-tô và những mối quan hệ xã hội. Nhưng đằng sau cái tên tưởng như rất đời thường ấy là một chiến sĩ biệt động quê Thái Bình. Đó là Trần Văn Lai, người đã dành nhiều năm hoạt động bí mật giữa lòng địch.

Trần Văn Lai sinh năm 1920 tại xã Vũ Đông, thành phố Thái Bình. Trong kháng chiến chống Mỹ, ông mang bí danh Năm U.Som, là cán bộ thuộc Đơn vị 159 biệt động Quân khu Sài Gòn - Chợ Lớn - Gia Định.

Nhiệm vụ của ông là hoạt động hợp pháp trong nội thành, xây dựng cơ sở, trinh sát mục tiêu, thu thập tài liệu và chuẩn bị các điều kiện phục vụ lực lượng biệt động. Để thực hiện được những công việc ấy, ông phải xây dựng một thân phận đủ tin cậy.

Theo yêu cầu của tổ chức, ông thực hiện “ba hóa”. Ông trở thành nhà thầu khoán và sử dụng tên Mai Hồng Quế. Với giấy tờ hợp pháp và công việc phù hợp, ông có thể xuất hiện tại nhiều địa điểm quan trọng mà không dễ bị phát hiện.

Ông được bố trí làm việc tại cơ quan viện trợ hậu cần U.S.O.M của Mỹ và có điều kiện ra vào Dinh Độc Lập. Tại những nơi này, Trần Văn Lai thu thập các bản đồ, tài liệu và thông tin về các công trình quan trọng.

Đặc biệt, ông lấy được bản đồ hệ thống cống ngầm Sài Gòn. Bản đồ được cắt nhỏ, đánh ký hiệu và ngụy trang trong xe. Chiếc ô-tô màu trắng biển số EL-6899 trở thành một phần trong lớp vỏ của nhà thầu Mai Hồng Quế, đồng thời phục vụ các nhiệm vụ bí mật.

Nhưng Trần Văn Lai còn có một nhiệm vụ khác quan trọng không kém: chuẩn bị kho vũ khí và căn cứ cho lực lượng biệt động. Từ năm 1962, ông bán hai biệt thự tại Phú Nhuận để mua ba căn nhà trên đường Nguyễn Đình Chiểu.

Ông tự đào hầm dưới những căn nhà ấy và vận chuyển hàng chục tấn đất đá ra ngoài. Công việc được thực hiện âm thầm đến mức đối phương không phát hiện. Sau đó, ông tự lái xe vận chuyển vũ khí về hầm.

Hơn 2,5 tấn vũ khí được cất giấu an toàn, phục vụ Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968. Đây là một trong những đóng góp quan trọng của Trần Văn Lai trong công tác chuẩn bị cho hoạt động của lực lượng biệt động tại Sài Gòn.

Năm 1966, ông tiếp tục xây dựng một hầm nổi tại khu vực Bà Chiểu làm căn cứ mật dự bị cho Sở Chỉ huy. Hệ thống cơ sở ngày càng được chuẩn bị kỹ lưỡng, nhưng đồng nghĩa với việc ông phải đối mặt với nguy cơ bị phát hiện ngày càng lớn.

Sau Tết Mậu Thân, Trần Văn Lai bị lộ. Đối phương truy bắt gắt gao và treo thưởng hai triệu đồng cho việc bắt ông. Phần lớn tài sản của ông bị tịch thu. Ông phải rời Sài Gòn, về quê vợ ở Quảng Ngãi tiếp tục hoạt động.

Sau chiến tranh, câu chuyện về Mai Hồng Quế dần được làm rõ. Người ta biết rằng phía sau nhà thầu khoán ấy là Trần Văn Lai, một cán bộ biệt động đã dành nhiều năm sống giữa lòng địch.

Năm 2015, ông được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Chiếc xe màu trắng tại Bảo tàng tỉnh Thái Bình cùng những câu chuyện về căn hầm, kho vũ khí và những chuyến đi bí mật đã trở thành những dấu tích nhắc nhớ về ông.

Trần Văn Lai đã sống hai cuộc đời trong cùng một thời đại: một cuộc đời của Mai Hồng Quế và một cuộc đời của người chiến sĩ cách mạng. Nhưng dù mang tên nào, ông vẫn hướng về một mục tiêu duy nhất – góp phần vào cuộc đấu tranh vì độc lập, tự do và thống nhất đất nước.