Mãi mãi tuổi hai mươi - Nguyễn Văn Thạc (21)

Chương 23

5.27.1.72

Đêm qua ngủ say thế nhỉ. Stăngđan hồi nào lắng nghe đất thở chắc cũng như mình

thôi. Rừng bạch đàn đẹp lạ dưới ánh trăng còn chơi vơi. Bọn mình nằm chật quá, hơi

lành lạnh may mà không có gió, và gió nhẹ lắm, chỉ khẽ đưa võng bóng cây. Tăng

không đủ che mái, nhìn lên cao bỗng nhớ câu thơ của bạn:

“Có phần đón mặt trăng lên

Có phần ánh sáng cho em chải đầu… ”

Thoan về muộn, không có chỗ ngủ, thế là khóc. Có quái gì mà phải khóc nhỉ, ghét nó

thật đấy. Cả tiểu đội của anh phản đối. Có thế mà cũng khóc, dở thật…

Dã ngoại là như thế đấy. Đừng có nằm quay đầu lênnúi mà dại. Mình nằm song song

với hướng núi dưới chân 5 ông tướng. Lá bạch đàn dưới chiếu bốc mùi hăng hăng…

Đến tận cây bạch đàn bé nhỏ của em… Còn Như Anh, cũng là 1 cây bạch đàn bé

nhỏ… Đến suốt cuộc đời. Thạc đồng ý thế không?”… ờ, chưa hiểu lắm, chưa hiểu

lắm…

Cầm que diêm xoè lên một ngọn lửa nhỏ, Tâm đốt điếu thuốc Trường Sơn… Rồi có

ngày nào mình cũng sẽ được đứng trên đỉnh Trường Sơn mà nhìn cho rõ mặt trăng

nhỉ. Lúc ấy, có là một rừng bạch đàn mảnh dẻ, có những cơn gió nhớ thương. Và nhất

là có còn thi vị như đêm nay. . . ánh sáng đỏ mờ mờ bên thân cây bạch đàn cao, thẳng.

Gió lạnh về làm vỏ cây nứt nẻ. Bạch đàn ơi, thương em lắm, sao em đứng đây, sao em

đứng mãi đây?

Dạo còn bé, đi cắm trại, cũng căng lều, cũng nằm mà không ngủ… Nhưng, giờ đã lớn

rồi, ta là anh bộ đội, ta căng bạt ta nằm, nghe lời của đất nước. Nghe lời của Như

Anh…

2.31.1.72

…”Nhà trường đã ở phía sau sau và bây giờ trước mặt tôi là một thế giới. Giờ đây tôi

phải bước ra để tỏ rõ anh ửng sức mạnh và tất cả những gì sâu kín nhất của tôi… ” –

Rôbec Suman.

Sức mạnh anh ta là đâu? Những gì gọi là sâu kín nhất?Thực ra, sức mạnh và mơ ước

thầm kín không dễ gì phát hiện được ra. Ngay cả bản thân mình cũng khó mà nói

được cái gì là sức mạnh, và mơ ước trong ta là chân chính. Có phải con người lúc nào

cũng biết được mình đi tìm điều gì trong cuộc sống? Và có phải lúc nào con người

cũng hướng theo một mục đích nhất định?

Nóng quá, ngủ rừng. Nằm trong lều rù lông bức bối vô cùng Đây lại là ước mơ thuở

nhỏ của mình… Các bạn đi dã ngoại trên núi Chí Linh, chỉ vài người ở nhà. Rừng

bạch đàn lào xào gió khua lá. Nghĩ được bao nhiêu điều mà không viết ra được chút

gì.

Mình thật sướng ghê! Lớn thế này mà thoải mái nằm ở đây chẳng phải làm lụng gì cả.

Tha hồ lang thang, chẳng sợ ai bảo lông bông nữa. Mình đi rồi được nhìn bao nhiêu

thứ, được gặp bao nhiêu người, nghe bao nhiêu câu chuyện. Song, mình hiểu rằng, sự

thực đó đặt cho mình bao nhiêu nhiệm vụ nặng nề. Như Anh bảo rằng: Hãy đem cuộc

đời mình cống hiến cho văn học, bởi vì đó còn là của cả Như Anh, đó còn là ước mơ

mà Như Anh không làm được: Mình đã làm được những gì? Tất cả đều là con số

không!

Chẳng khi nào hết day dứt. Thật đáng tiếc vì mình vô tài vô dụng. Thực tế cuộc sống

đẹp vô cùng, mà mình thì còn mê mải với những vụn hương thừa.

3.1.2.72

Trời vẫn mưa nho nhỏ, 4 ngày nữa mới lập xuân cơ. Nhưng mưa này đúng là mưa

xuân rồi còn gì, dù hơi lành lạnh, nhưng lại là cái rét nẩy mầm, rét đài, rét lộc. Thỉnh

thoảng, một cơn gió đi qua, lại lắc cây bạch đàn làm hạt mưa lóc róc trên mái nhựa.

Năm ngoái, những ngày này, mình còn ở trường… Đang nhộn nhạo, xôn xao vui vẻ

cả, còn tết này, là nỗi nhớ. Nhớ nhà, nhớ Như Anh, nhớ bạn, nhớ trường. . . Cơn gió

có hạt nước nhỏ li ti đánh thức mùa xuân dậy, và đánh thức cả những kỷ niệm của

mình.

6.4.2.71

Gió mùa Đông Bắc.

Cả rừng bạch đàn vặn mình. Những cây bạch đàn thân nâu lốm đốm trắng nghiêng

ngả. Những chiếc lá thon dài nằm ngang trong gió. Thấp thoáng trong rừng những mái

nhà gianh và những lều bạt. Gió mạnh phần phật những tấm tăng đã cũ. Gió reo vù

vù. Đêm nay rồi gay đây rồi sẽ ngủ vào đâu? “Sểnh nhà ra thất nghiệp” mà!

Khắp rừng đầy lá rụng. Lá còn tươi cuốn lập bập trên sỏi vụn. Mưa đấy, nhìn ra xa

thấy đỉnh núi tím đen lại. Bàn tay nào vô hình kéo lá bay vụt như mũi tên, qua những

gốc bạch đàn nứt toác và những mái lều như cánh buồm phồng căng.

Vào lúc nổi gió này, người ta nghĩ đến điều gì nhỉ. Nhà ai ọp ẹp chắc lo góc mái nào

đấy… Mà không hiểu có ai tìm cái thơ mộng, cái đẹp đẽ trong cơn gió ào ạt ngoài kia?

“Một cơn dông”… Như Anh ơi, nhớ Như Anh đấy. Chỗ này là cửa ngõ của đợt gió

mùa, và cũng là cửa ngõ của nỗi nhớ dai dẳng, da diết và triền miên…

Ối trời lều hất ra rồi, ụp này!

2.7.2.72

Chưa hết rét, đợt gió lạnh về mấy hôm rồi, hôm nay vẫn chưa dứt cơn. Ngồi trên

manh chiếu rồi mà vẫn cóng. Nói chung, lúc nào cũng có điều hối hận, chẳng lúc nào

có thể hài lòng được với mình. Đá xong 1 trận bóng là thề sống thề chết rằng đấy là

trận bóng cuối cùng, nhưng rồi đâu lại hoàn đấy. Không sao cưỡng nổi. Mình không

hề nói rằng đá bóng là có hại. Song, bỏ một khoảng thời gian không nhỏ mà lật đi lật

lại quả bóng thì quả là phí. Phí ơi là phí. Đấy là nguyên nhân chính khiến cho mình

muốn xa rời sân cỏ đi. Ngoài ra, mình còn sợ những va vấp đáng tiếc về sức khoẻ và

va chạm về ăn thua với những người khác Thật ra, lúc đá bóng là lúc mình vô tư nhất,

mình không còn nghĩ ngợi gì nhiều nhặn cả, chỉ rất nhanh trong óc chọn lấy một lối

đẹp nhất mà dắt quả bóng đi và chuyền nhanh cho bạn. Không nhìn người và không

bao giờ muốn “biểu diễn”, muốn khoe tài trước mặt người khác cả. Vả lại, mình thì

chẳng có tài gì để khoe hết.

Bóng đá, cũng như âm nhạc, như thơ, văn và vô vàn cái thú vị khác đều là một thứ

nghệ thuật gây sự hưng phấn, say sưa, sôi nổi cho người tham gia. Những đường bóng

căng bay chéo trên sân cỏ, một quả phạt lơ lửng trước khung thành… đấy là tất cả thế

giới khi mình đang đứng trên sân cỏ/ say mê nhìn và lúc ấy… là tuổi thơ!

Như Anh yêu âm nhạc, chắc cũng như thế. Cái ắccooc hay pianô đều có thể đưa lòng

ta tới những miền xa xôi chưa bao giờ đặt chân tới cả. Nốt nhạc nhí nhảnh hồn nhiên

gợi cho ta một điều gì trong sáng, yêu yêu…

Hình như đôi gót nhỏ, bím tóc xinh xinh. Hình như một buổi sáng xuân e ấp, màn

mưa buông che cho mầm, cho lộc xanh màu xanh thương nhớ…

Đôi mắt em, đôi môi em và cả tâm hồn em lớn lên trong tiếng nhạc ru lòng. Sáng em

mở cửa phòng, thấy cành cây ướt đầm sương khuya, em lại nhớ một bản nhạc và em

hát. Khúc ca buổi sáng…

Em ơi! Tất cả những niềm vui bé nhỏ đó, phải biết hy sinh. Nếu em muốn đi xa hơn

nữa. Đất nước gọi em, và chìa tay đón em vào lòng, với ước mong em là đứa con

ngoan, đứa con khỏe mạnh và có ích. Em hãy biết bỏ qua những điều không nhỏ mà

nắm lấy cái gì lớn nhất mà cánh tay em có để dâng trọn cho Tổ quốc…

Nhưng ngay từ chiều thứ 7, mình nhớ kỹ thì từ chiều thứ 4, chiều thứ 5. 6 mình phải

bỏ học tín và đi tập bóng trên sân trường Trung cấp cơ khí. Còn cả ngày thứ 7 chuẩn

bị cơm nước, quần áo… để 2 giờ chiều lên xe ô tô. Cái xe vận tải xóc lộn cả ruột.

Ngồi mệt lử và rét cóng tay. Lên mãi tận Kim Tràng – Tân Yên, cách Nhã Nam 12km.

Ở đó có trường học sinh miền Nam và trường dân tộc gồm toàn trẻ em Lào du học ở

Việt Nam!

Cứ thế cứ thế, ăn, ngủ, nói chuyện và đi đá bóng. Mất trọn 3 ngày trời! Sáng nay thứ 2

mới về đến nhà, mệt lử cò bợ, phải bỏ buổi học chiều nay, nằm nhà mà hối hận. Thật

chán ngán biết mấy. Mình thì lúc nào cũng thế.

Không hiểu ai (hình như Xtêphan – Phêđôrốp) đã nói: “Nghệ thuật là sự đối lập giữa

tiến bộ và lạc hậu, giữa đen và trắng”. Mà thật vậy, cuộc sống cũng chính là một nghệ

thuật. Anh sống say sưa, sống nhiệt tình, song, phải biết tỉnh táo. Phải biết gạt bỏ

trong trí óc của mình những công thức tiêu cực mà thế vào đó những gì tích cực và

lành mạnh. Không ai có thể đảm bảo rằng mình sống như thế là hoàn toàn có thể yên

tâm về ngày mai. Cái tốt và cái xấu được mình ủng hộ vì “hấp dẫn” với mình hơn (!)

Chậc! (Tặc lưỡi) – Thế là hỏng rồi…

Mình cũng không hiểu các nhà bác học, các nhà văn, nhà thơ vào cỡ thế giới họ sống

thế nào. Hãy nói gần gũi hơn Bằng Việt , Lưu Quang Vũ… họ sẽ sống như thế nào?

Người ta bảo rằng: “Nghệ thuật là sự cảm hứng của tâm hồn”. Nếu như chúng ta đồng

ý rằng: “Nghệ thuật sinh ra để làm cho con người trở nên hoàn thiện hơn” thì chúng ta

cần phải thừa nhận rằng những ai tham gia vào đó tức là những người ưu tú nhất trong

những người ưu tú – Câu này của Gơrêbe.

Mình rất đồng ý như vậy! Nếu như cuộc sống của mình không trong sáng, không cố

gắng vươn lên, mình không thể có được cái nhìn đẹp đẽ nhất vào cuộc sống bề bộn và

sầm uất bên ngoài. “Nghệ thuật không thể xây dựng bằng những bàn tay bẩn thỉu

được!”. Bởi thế sự tu dưỡng nghệ thuật luôn phải gắn liền với sự tu dưỡng của bản

thân mình.

Muốn chép một đoạn nữa vào đây. Trích từ trong Mùa xuân của một thiên tài, đây là

những suy nghĩ của Ăng ghen qua lời văn của người đời sau

… Một nền nghệ thuật lớn lao và chân chính thì không thể thừa nhận một cuộc sống

hai mặt. Tài năng bao giờ cũng hết sức mỏng manh. Và kẻ nào toan lừa dối nó kẻ đó

sẽ mãi mãi mất nó. Cái đẹp sở dĩ tuyệt diệu chính vì nó không dung thứ cho sự giả dối

cũng như tính gian tham. Cái đẹp không thể dung hoà với bất kỳ sự bẩn thỉu nào”…

Không thể nào tin được Hoàng Nhuận Cầm lại có thể viết tốt hơn thế được. Nếu như

Cầm nó không thay đổi cuộc sống của nó – Thời gian lơ lửng trên hè phố của nó quá

nhiều, nó “trầm tư trên mái phố” quá nhiều đã tàn phá của nó khá nhiều thiên tư văn

học. Cầu mong đất nước đừng để rơi một khả năng đáng quí – Nó sẽ chẳng bao giờ

còn bê tha ở chợ Nhã Nam, mà cống hiến trọn vẹn những tháng ngày còn lại cho thơ.

Có một lần X.D nói: “Nghề làm văn, thơ là nghề làm quan tắt”. Người ta có thể nổi

tiếng một cách không cứu vãn nổi chỉ vì vài bài thơ tốt – theo nghĩa đơn giản nhất.

Hãy đến với văn học chật vật như Phạm Tiến Duật, dò dẫm hàng năm trời không mỏi

mệt, chỉ để đạt được mục đích đem đến cho thơ một tiếng nói mới, độc đáo và riêng

biệt…; chỉ để tìm được ở mỗi người đọc, mọi người đọc một con đường đi vào đáy

sâu tâm hồn họ. Đánh thức trong tận cùng cảm nghĩ của họ ý thức dân tộc, lòng ham

sống – chiến đấu, cái đẹp và niềm tự hào chính đáng. Phần thưởng cao quí đến với

Phạm Tiến Duật không phải mọi người yêu thơ biết đến tên anh, không phải anh có

thể tự hào rằng mình có những bài thơ hay mà chính là thơ anh đã có tác dụng lớn lao

trong cuộc chiến đấu mãnh liệt ở tiền phương và cuộc chiến đấu âm thầm, bền bỉ ở

hậu phương. Hạnh phúc mà sau một vài bài thơ, một vài cuốn sách cho “nổi tiếng” thì

họ lụn bại dần. Người ta nhắc đến họ bằng những cái gì họ viết từ trong dĩ vãng. Họ,

không thiếu trong cuộc sống hiện nay!

Cuộc sống không đơn giản như những người “ăn không ngồi rồi”, suốt đời rỗi rãi

quan niệm. Nỗi buồn ư? Chẳng lẽ nỗi buồn không thể có được giữa tập thể dù tốt

đẹp?

“Nếu như một người không hề biết đến đau khổ thì đó là thiên đàng – con đường đẫn

đến địa ngục” (Shakespeare).

Không gì làm con người tiến lên bằng sự đau khổ, không gì làm con người cứng rắn

bằng nỗi buồn – mặc dù khi nỗi buồn đang xâm chiếm tâm hồn, có thể làm họ yếu

lòng, chỉ có điều anh tiếp nhận nỗi buồn ấy ra sao và xử trí với nó như thế nào! Anh

biết rút từ trong sự đau xót ấy cái gì đáng nhận làm của mình. Và sau rốt, anh biết từ

thực tế ấy phải đi lên thế nào để ngày càng cao hơn, để ngày càng hoàn thiện.

Có phải bất kỳ điều gì người ta cũng có thể nói ra bằng tất cả tấm lòng chân thành của

mình để thể hiện lòng trung thực quí nhất của con người? Vấn đề là nói những điều

suy nghĩ vừa phôi thai?

Đi dọc những nẻo đường đất nước, gặp lùm tre lắc lư bên dòng sông quen hay xa lạ,

gặp những con người, đọc trong những quầng mắt lo âu, ánh mắt buồn, vui, âu yếm

những chuyện đời… Ta ghi tất cả, ta nghe tất cả, thu lượm tất cả làm thành những gì

gọi là kỷ niệm, gọi là vốn sống. Sự phong phú, sầm uất, ngổn ngang những cảnh đời

những kinh nghiệm sống là điều không chỉ quan trọng đối với một người, đối với

cuộc sống của một con người, mà quan trọng nhiều hơn là đối với một người viết văn.

Mình sẽ làm thơ và viết văn. Đấy là ước mơ thầm kín từ rất lâu rồi, từ bài văn đầu tiên

“Con gà trống qua sông” cho đến tận bây giờ. Ước mơ thầm kín, song ta không hề

được ủng hộ. Và rất dễ nhận thấy sự nhậy cảm văn học, sự cảm thụ cái đẹp trong cuộc

đời phôi pha đi nhiều. Mình không dám nói điều mơ ước ấy với ai, kể cả những người

thân thích. Lỡ đâu không viết được thì xấu hổ chừng nào. Song giờ đây, giờ đây, mình

hiểu rằng cây bút đã nằm gọn trong tay mình. Phải viết, phải viết – Viết say sưa và

bằng tất cả trái tim mình. Hãy cống hiến chút ít gì năng lực và tất cả nghị lực cho thơ,

cho văn. Hãy dũng cảm nhận lấy trách nhiệm mà lương tâm mình trao cho. Viết bằng

sự say mê của bản thân và viết bằng cả sự thôi thúc của những sự kiện nóng hổi mà

đất nước và dân tộc tặng cho ta.

Sung sướng hơn Như Anh và gian khổ hơn Như Anh. Mình hãy xứng đáng với Như

Anh, xứng đáng với niềm tin và sự chờ đợi của Như Anh. Đừng bỏ phí thời gian, hãy

tập trung sức lực làm việc cho say sưa và có ích nhất.

Mình sẽ noi gương Pêlêvôi, noi gương tác giả đã hy sinh của Người mẹ cầm súng.

Trước hết hãy cầm súng, bằng cả hai tay. Rồi trong phút nghỉ ngơi hãy cầm bút và viết

và ghi chép lấy những sự tích anh hùng về người phi công Marétxép dũng cảm, và về

người mẹ anh hùng của 6 đứa con thơ… Hiện thực rực rỡ và huy hoàng quá. Hãy táo

bạo, mạnh dạn ghi chép và viết. Hãy cống hiến cho đời bằng dòng máu và dòng thơ…