Mái nhà vẫn sáng đèn

Tháng Bảy, tôi có dịp đến Khu lưu niệm Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Thứ ở xã Điện Thắng Trung, thị xã Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam.

Con đường dẫn vào khu lưu niệm rợp bóng cây. Giữa không gian yên tĩnh là bức tượng người mẹ với ánh mắt hiền từ nhưng đầy nghị lực. Tôi đứng rất lâu trước bức tượng ấy. Trong lòng chợt tự hỏi, làm sao một người mẹ có thể chịu đựng được những mất mát lớn đến vậy?

Một cô thuyết minh viên đưa đoàn đi tham quan. Giọng cô nhẹ nhàng:

"Nhiều người biết đến Mẹ Thứ qua con số. Nhưng nếu chỉ nhớ con số thì chưa đủ."

Tôi tò mò hỏi:

"Ý cô là sao?"

Cô mỉm cười:

"Mời anh chị vào nhà, tôi sẽ kể một câu chuyện."

Trong căn nhà đơn sơ được phục dựng, cô chỉ vào chiếc đèn dầu đặt trên bàn.

"Chiếc đèn này gợi lại một thói quen của mẹ."

Theo lời kể của cô, những năm chiến tranh ác liệt, mỗi tối Mẹ Thứ vẫn thắp đèn.

Không phải vì nhà đông người.

Mà vì mẹ luôn hy vọng các con nếu có trở về giữa đêm vẫn nhìn thấy ánh sáng.

Chiến tranh kéo dài.

Những người con lần lượt lên đường.

Có người là bộ đội.

Có người là du kích.

Có người làm giao liên.

Mỗi lần tiễn con đi, mẹ chỉ dặn một câu:

"Ráng giữ mình, giữ nước."

Rồi mẹ đứng nhìn cho đến khi bóng con khuất hẳn cuối con đường làng.

Cô thuyết minh dừng lại vài giây.

"Mẹ có chờ được tất cả các con trở về không?"

Không ai trong đoàn hỏi.

Ai cũng biết câu trả lời.

Theo các tài liệu lịch sử, Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Thứ có 9 người con trai, 1 con rể và 2 cháu ngoại hy sinh trong hai cuộc kháng chiến.

Mỗi tờ giấy báo tử gửi về là một lần căn nhà chìm trong lặng im.

Nhưng ngọn đèn vẫn được thắp.

Có người hàng xóm từng kể lại rằng, đêm nào mẹ cũng ngồi bên ngọn đèn rất khuya.

Không ai biết mẹ nghĩ gì.

Chỉ biết rằng mẹ chưa bao giờ để căn nhà chìm trong bóng tối.

Tôi nhìn chiếc đèn dầu cũ kỹ.

Nó không phải hiện vật quý giá.

Nhưng trong khoảnh khắc ấy, tôi thấy nó mang một ý nghĩa rất khác.

Đó là ánh sáng của niềm hy vọng.

Ánh sáng của tình mẫu tử.

Và cũng là ánh sáng của lòng yêu nước.

Một bạn học sinh trong đoàn khẽ hỏi:

"Chắc mẹ buồn lắm?"

Cô thuyết minh gật đầu.

"Không người mẹ nào không đau khi mất con."

Rồi cô kể rằng, sau chiến tranh, rất nhiều người đến thăm mẹ.

Ai cũng hỏi mẹ lấy đâu ra sức mạnh để vượt qua những mất mát ấy.

Mẹ chỉ nói giản dị:

"Đất nước còn thì con mình còn trong lòng đất nước."

Câu nói ấy được nhiều người ghi nhớ suốt nhiều năm.

Rời căn nhà, tôi bước chậm qua khu vườn.

Tiếng chim ríu rít.

Gió thổi nhè nhẹ.

Khung cảnh bình yên đến mức khó tin nơi đây từng tiễn biết bao người con ra trận.

Tôi chợt nghĩ, khi nhắc đến chiến tranh, chúng ta thường nhớ đến những người lính nơi tiền tuyến.

Nhưng phía sau họ là những người mẹ.

Những người âm thầm tiễn con đi.

Âm thầm chờ đợi.

Và nhiều khi âm thầm đón nhận những tờ giấy báo tử.

Họ không cầm súng.

Không trực tiếp chiến đấu.

Nhưng sự hy sinh của họ cũng lớn lao không kém.

Trước khi chia tay, cô thuyết minh nói với cả đoàn:

"Điều mẹ mong nhất không phải là mọi người nhớ tên mình."

Cô nhìn về phía bức tượng.

"Mà là thế hệ sau biết trân trọng hòa bình."

Câu nói ấy khiến tôi nhớ mãi trên suốt chặng đường trở về.

Chiều hôm ấy, khi ánh nắng dần tắt, tôi ngoái nhìn khu lưu niệm lần cuối.

Trong trí tưởng tượng của mình, tôi vẫn thấy ngọn đèn dầu nhỏ trong căn nhà năm xưa.

Có lẽ ngọn đèn ấy không chỉ soi sáng một mái nhà.

Nó còn soi sáng lòng biết ơn của biết bao thế hệ người Việt Nam.

Để mỗi khi nghĩ về chiến tranh, chúng ta không chỉ nhớ đến những trận đánh oanh liệt, mà còn nhớ đến những người mẹ đã lặng lẽ hiến dâng những điều quý giá nhất của đời mình cho Tổ quốc.

Và tôi tin rằng, chừng nào những câu chuyện ấy còn được kể lại, ngọn đèn trong ngôi nhà của Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Thứ sẽ vẫn mãi sáng trong ký ức của mỗi người dân Việt Nam.