Mái tóc người con gái bọc qua mảnh bom ở "chảo lửa" Đèo Nhảy
èo Nhảy trên đường 9 - Quảng Trị vào những năm 1970–1972 được ví như một "địa ngục trần gian" bởi mật độ đạn pháo hạm và bom B-52 của địch dội xuống ngày đêm. Vách đá vôi bị đánh phá nát vụn thành bụi trắng, không một bụi cây nào sống nổi. Trọng điểm này do Đại đội nữ TNXP C314 (Đội 33) chốt giữ với nhiệm vụ rà phá bom từ trường, mở đường cho xe xích chở pháo nặng tiến vào chiến trường miền Nam.
Cựu nữ TNXP Nguyễn Thị Mai (nguyên chiến sĩ C314) bồi hồi nhớ lại: Cuộc sống dưới lòng hầm đá Đèo Nhảy thiếu thốn tột cùng. Nước sinh hoạt khan hiếm đến mức mỗi tuần chị em chỉ có nửa ca nước suối lẫn bùn để gội đầu và sinh hoạt cá nhân. Mái tóc dài của các cô gái tuổi 18, 20 bị khói bom phốt-pho làm xơ xác, bết dính bùn đất và rụng từng mảng lớn. Giữa ranh giới sinh tử mỏng mong, chị em vẫn mài vội chiếc xẻng san đường, vừa hát ca vừa chờ giờ ra mặt trận.
Trong tiểu đội có cô gái tên Hà, quê Hưng Yên, tuổi mới 18 và sở hữu mái tóc dài mượt tha thướt đến tận thắt lưng. Đêm 15/4/1971, một đợt pháo hạm bất ngờ oanh tạc thẳng vào trận địa khi tiểu đội đang san lấp hố bom. Mảnh pháo văng gãy gập làm rách một khoảng lưng áo và găm sâu vào mạn sườn của Hà. Giữa bóng tối mịt mùng và mưa đạn cày xới, nguồn gạc y tế dã chiến trong túi thương nghiệp đã hết sạch do các ca cấp cứu trước đó.
Nhìn vết thương của Hà máu chảy đầm đìa, các chị em trong tiểu đội đã không ngần ngại dùng chiếc kéo nhỏ cắt đi mái tóc dài thắt lưng của Hà. Chị Mai cẩn thận lấy từng lọn tóc đen mượt ấy bọc quanh mảnh pháo găm ở sườn để ép chặt cầm máu, rồi dùng chiếc khăn ghen quấn chặt mạn sườn cho lính trẻ. Hà mở mắt giữa cơn đau, nhìn lọn tóc của mình trên vết thương rồi thào thào: "Chị Mai ơi, may mà tóc em dài nên cầm được máu... Đợi hòa bình, tóc em lại mọc dài ra chị nhỉ?".
Hà được đưa về tuyến sau cứu sống kịp thời. Mái tóc con gái xé làm gạc dã chiến nơi Đèo Nhảy năm ấy không chỉ cứu sống một người lính trẻ mà còn trở thành biểu tượng cho sự hy sinh thầm lặng, lòng quả cảm vô bờ bến của các cô gái TNXP Trường Sơn.
