"Mãnh hổ" ngàn dặm gió sương và vết bom nổ chậm trên đất mẹ

Trong lịch sử oai hùng của Đại đoàn quân tiên phong 308, cái tên Nguyễn Quốc Trị đã trở thành một biểu tượng của lòng quả cảm vô song. Ông là một trong bốn Anh hùng Quân đội đầu tiên được tuyên dương trong kháng chiến chống Pháp, người mà Đại tướng Võ Nguyên Giáp mỗi khi nhắc lại luôn nhớ về bằng những lời trân trọng nhất: “Một người chiến sĩ nhanh như sóc, mạnh như hổ, hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ được giao phó, để lại tấm gương sáng cho các cán bộ và chiến sĩ Lực lượng vũ trang ta”.Từ ngục tù lao lung đến phát súng khai hỏa trên Đường số 4Nguyễn Quốc Trị sinh năm 1921 tại xã Đà Sơn, huyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An (nay là xã Đô Lương). Lớn lên trong một gia đình giàu truyền thống yêu nước, ngọn lửa căm thù giặc đã rực cháy trong lòng cậu thiếu niên xứ Nghệ khi mới 16 tuổi. Tham gia hoạt động chống bắt phu, ông bị thực dân Pháp bắt giam, khép án tù khổ sai và đày sang tận vùng đất Lào khi mới mười bảy tuổi.Mùa xuân năm 1945, khi phát xít Nhật nổ súng đảo chính hất cẳng Pháp, giữa lúc ngục tù hỗn loạn, Nguyễn Quốc Trị cùng các bạn tù đã gan góc phá ngục, vượt trùng vây trở về quê hương, xung phong ngay vào đội tự vệ tiên phong. Ngay trong trận đầu đối đầu với quân phát xít, ông đã cùng tiểu đội mưu trí tiêu diệt 10 tên Nhật, đốt cháy 5 xe giặc, viết nên những trang đầu tiên cho cuộc đời binh nghiệp lẫy lừng.Cách mạng Tháng Tám thành công, ông xung phong vào bộ đội chủ lực và vinh dự đứng vào hàng ngũ của Đảng năm 1946. Bước vào toàn quốc kháng chiến, người chiến sĩ Nguyễn Quốc Trị có mặt trên khắp các chiến trường khốc liệt từ Vinh, Huế đến Đông Hà. Chỉ trong vòng hai tháng (từ tháng 12-1946 đến tháng 1-1947), ông cùng đồng đội tiêu diệt hàng trăm tên giặc, bắt sống nhiều tên, riêng cá nhân ông đã hạ gục 19 tên Pháp và 2 tên Nhật.Mùa hè năm 1947, khi quân đội ta được trang bị vũ khí mới, ông chuyển sang phụ trách khẩu đội hỏa lực Bazooka. Trận đầu thử lửa trên Đường số 4 lịch sử vào tháng 2-1948, quả đạn từ tay ông đã bắn cháy một xe cơ giới, diệt gọn 30 tên địch.Bước chân của người lính mưu trí ấy đi đến đâu, quân thù khiếp đảm đến đó. Trận An Châu (tháng 10-1948), khi tiểu đội mũi nhọn do ông chỉ huy áp sát trận địa thì bị lộ, địch nã đạn xối xả. Giữa lằn ranh sinh tử, ông linh hoạt chỉ huy anh em xung phong đánh chiếm ụ súng số một rồi đánh thốc ra hai bên, diệt gọn mục tiêu rồi rút lui an toàn. Ngay sau đó, trong trận Đồng Khuy, ông lại dẫn đầu tiểu đội xung kích đánh sập hoàn toàn lô cốt cố thủ của địch, tiêu diệt 13 tên (trong đó có tên quan một chỉ huy), thu toàn bộ vũ khí.Khúc tráng ca vây bắt quan năm và họng súng hạ con trai tướng giặcChiến dịch Biên giới Thu – Đông năm 1950 ghi dấu ấn đậm nét nhất về thiên tài quân sự bẩm sinh và sức chịu đựng phi thường của Nguyễn Quốc Trị. Khi ấy, đại đội của ông nhận mệnh nhiệm vụ vượt núi cao, xẻ rừng rậm để ngăn chặn không cho hai cánh quân sừng sỏ của Trung đoàn Lơ-pa-giơ và Trung đoàn Sắc-tông gặp nhau.Bất chấp địa hình hiểm trở, ông chỉ huy một trung đội dùng la bàn đi tắt đường, bất ngờ đón lõng và đánh tan tác 2 trung đội của Trung đoàn Lơ-pa-giơ, diệt và bắt sống 22 tên. Để có được chiến thắng bẻ gãy kế hoạch hợp quân của địch năm ấy, Nguyễn Quốc Trị và các chiến sĩ đã nhịn đói, chịu ướt sũng suốt hai ngày đêm ròng rã bám đuổi giặc, góp phần quyết định vào chiến công bắt sống hai tên quan năm Lơ-pa-giơ và Sắc-tông.Sự sáng tạo của ông còn được cụ thể hóa bằng những lối đánh độc đáo có một không hai. Trong trận Trung du, ông có sáng kiến táo bạo: Cho bộ đội leo lên mái nhà, đánh hất từ trên nóc nhà giặc đánh xuống, khiến kẻ thù không kịp trở tay và chuốc lấy thất bại hoàn toàn trong nháy mắt.Đặc biệt, trong Chiến dịch Hà Nam Ninh, đại đội do ông chỉ huy nhận lệnh tiêu diệt vị trí Gối Hạc để mở đường cho đại quân đánh căn cứ Non Nước (Ninh Bình). Khi lệnh nổ súng vang lên, đơn vị đồng loạt xung phong quét sạch một trung đội địch. Bị mất trận địa, giặc điên cuồng điên tiết phản kích dữ dội, máy bay gầm rú trút bom nát đất. Nguyễn Quốc Trị bình tĩnh chỉ huy quân bám chiến hào đánh trả quyết liệt, đồng thời bí mật dẫn một mũi vòng ra phía sau lưng địch đánh tập kích, tiêu diệt thêm một trung đội nữa.Trời sáng rõ, ông trực tiếp dẫn một trung đội xung phong tiêu diệt lực lượng địch cố thủ cuối cùng, hoàn toàn làm chủ trận địa. Trận Ninh Bình ghi dấu ấn lịch sử khi Nguyễn Quốc Trị cùng vỏn vẹn 6 đội viên đã dùng mưu mẹo bắt sống tới 90 tên giặc, trong đó có tên quan hai Bernard de Lattre de Tassigny — con trai duy nhất của Đại tướng Tổng chỉ huy quân viễn chinh Pháp Tassigny.Lời khen ngợi của Bác Hồ và chuyến đi cuối cùng trong tầm bom nổ chậmTại Đại hội toàn quốc Chiến sĩ thi đua và cán bộ gương mẫu ngày 19-5-1952 tại Chiến khu Việt Bắc, Nguyễn Quốc Trị vinh dự được phong tặng danh hiệu Anh hùng Quân đội. Ngày 12-6-1952, trong một bài viết đầy xúc động, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dành những lời khen ngợi nồng hậu nhất cho ông:"Anh hùng thi đua diệt giặc lập công Nguyễn Quốc Trị, đã đánh 95 trận từ Bình Trị Thiên đến Việt Bắc, tự mình diệt hơn 200 tên giặc, bị thương nặng 5 lần mà vẫn không rời bộ đội... Những tính tốt của đồng chí Quốc Trị là: Nhanh nhẹn và gan góc khi đánh giặc; Kiên quyết thi hành lệnh trên giao cho; Thương yêu đội viên như anh em ruột thịt; Cần kiệm quý trọng của công; Thật thà tự phê bình và thành khẩn phê bình anh em, luôn luôn khiêm tốn, cầu tiến bộ." Đáp lại những lời ngợi ca ấy, người anh hùng xứ Nghệ chỉ khiêm tốn nói: “Tôi có những thành tích đó, là nhờ Bác Hồ và Chính phủ, nhờ Đảng và nhân dân, và cũng nhờ anh em toàn đội đồng tâm đoàn kết...”.Ngày 10-10-1954, ngày lịch sử khi rừng cờ hoa vang dội khúc khải hoàn ca tiếp quản Thủ đô, người ta thấy Anh hùng Nguyễn Quốc Trị — khi ấy là Trung đoàn trưởng Trung đoàn Thủ đô — hiên ngang, rạng rỡ dẫn đầu đoàn bộ binh tiến qua cửa ngõ Mai Dịch tiến vào Thành Hà Nội trong niềm hân hoan vỡ òa của hàng vạn đồng bào.Năm 1967, khi cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước bước vào giai đoạn khốc liệt, Thượng tá Nguyễn Quốc Trị đang giữ chức vụ Hiệu trưởng Trường Quân sự Quân khu 4. Trong một lần về thăm quê, ông quyết định đến thăm và động viên các chiến sĩ pháo cao xạ đang trực chiến trước làng Phượng Kỷ. Người ta can ngăn ông vì con đường phía trước đang dày đặc bom nổ chậm của máy bay Mỹ, nhưng ông chỉ cười bảo: “Biết bom nổ khi nào mà chờ”, bởi ông biết, giữa lằn ranh súng đạn, người chiến sĩ dưới mâm pháo đang cần người chỉ huy đứng bên cạnh hơn bao giờ hết.Ông bước đi, kiêu hãnh và can trường. Nhưng định mệnh nghiệt ngã đã gọi tên người anh hùng. Một tiếng nổ xé lòng vang lên, Nguyễn Quốc Trị trúng bom và trút hơi thở cuối cùng ngay trên dải đất quê hương Nghệ An nắng gió, thọ 46 tuổi.Người chiến sĩ "nhanh như sóc, mạnh như hổ" năm ấy đã ngã xuống, nhưng tên tuổi của ông đã hóa thành bất tử. Hôm nay, giữa lòng thủ đô Hà Nội, có một con phố dài 1.240m mang tên Nguyễn Quốc Trị, chạy dài từ phố Nguyễn Chánh đến Khu đô thị Nam Trung Yên. Con đường ấy, như cuộc đời ông, vẫn lộng gió, tràn ngập ánh nắng và nâng bước những thế hệ mai sau đi về phía tương lai.