Mảnh xác B-52 đầu tiên bị bắn rơi trong 12 ngày đêm rực lửa
Mảnh xác B-52 đầu tiên bị bắn rơi trong 12 ngày đêm rực lửaNgày 18/12/1972, “siêu pháo đài bay B-52” - niềm tự hào của Không quân Mỹ đã “rụng cánh” ngay trong đêm đầu tiên tập kích Thủ đô Hà Nội. 45 năm đã trôi qua, mảnh xác chiếc B-52 đầu tiên bị Tiểu đoàn 59 bắn rơi vẫn còn đó, là minh chứng cho thất bại hoàn toàn của đế quốc Mỹ trong 12 ngày đêm ném bom Thủ đô Hà Nội từ ngày 18 đến ngày 29/12/1972.
Từ cuối tháng 9 năm 1972, Tiểu đoàn 59, Trung đoàn tên lửa 261 (Đoàn tên lửa Thành Loa) thuộc Sư đoàn 361 được Bộ Tư lệnh Quân chủng Phòng không - Không quân nhận nhiệm vụ chặn đánh B-52 tại trận địa Cổ Loa, Đông Anh để bảo vệ Hà Nội từ ngoại thành. 18 giờ ngày 18/12/1972, sau một ngày hoàn toàn yên tĩnh, các đài ra đa cảnh giới của ta đồng loạt thông báo có hiện tượng nhiễu dày đặc với cường độ ngày càng tăng. 15 phút sau, Tổng trạm ra đa nhận được thông báo máy bay địch đang tiến vào vùng trời Sầm Nưa. 18 giờ 50 phút, đơn vị được lệnh chuyển vào cấp sẵn sàng chiến đấu cao nhất. Đánh B-52 là nhiệm vụ được bộ đội tên lửa nghiên cứu kỹ trong giai đoạn chống chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ và liên tục được đúc rút kinh nghiệm, bổ sung cách đánh. Điểm quan trọng nhất để bắn hạ “pháo đài bay” là phải xác định được đâu là nhiễu của B-52 trên màn sóng ra-đa. Điều này càng trở nên khó khăn khi địch sử dụng máy bay tác chiến điện tử gây nhiễu dày đặc nhằm cản trở hệ thống ra đa của ta. 
Ngày 18/12/1972, Trung đoàn Ra đa 291 đã phát hiện B-52 sớm. Đại đội 45 đã báo về trung tâm
sớm 35 phút - Ảnh Tư liệu Bảo tàng LSQS Việt Nam. Từ vấn đề nan giải đó, Quân chủng Phòng không - Không quân đã mời chuyên gia chế tạo tên lửa của Liên Xô giải đáp nhận biết nhiễu của B.52. Dựa vào các thông số toán học, chuyên gia chứng minh có thể nhận biết được nhiễu B-52 trên màn hình hiện sóng trong điều kiện bị nhiễu điện tử dày đặc. Đó là, khi B-52 bay ở độ cao từ 8 đến 12km, cách đài điều khiển từ 32 km trở ra, thì tâm cánh sóng rọi thẳng vào đài điều khiển và trên màn hiện sóng của đài sẽ bị nhiễu đậm đặc. Nhưng khi máy bay B-52 vào cách đài dưới 32 km, thì tâm cánh sóng nhiễu sẽ trườn lên phía trên đài điều khiển, lúc đó ta sẽ nhìn được tín hiệu B-52 trên nền dải nhiễu và đó là thời cơ phóng tên lửa. Đúng 19 giờ ngày 18/12/1972, Sở Chỉ huy thông báo có 1 tốp máy bay địch đang bay vào hướng Bắc - Đông Bắc thuộc vùng trời do Tiểu đoàn 59 canh giữ. Kíp chiến đấu của Tiểu đoàn gồm: Tiểu đoàn trưởng Nguyễn Thăng, Chính trị viên Vũ Văn Dương, Sĩ quan điều khiển Dương Văn Thuận, Trắc thủ góc tà Lê Xuân Linh, Trắc thủ cự ly Ngô Đức Tứ và Trắc thủ phương vị Ngô Xuân Đoàn. Xác định rõ đánh B-52 là nhiệm vụ trọng tâm, các trắc thủ bình tĩnh bám sát dải nhiễu hiển thị trên màn sóng, phân tích kỹ lưỡng vị trí của B-52 chờ thời cơ phóng tên lửa. 20 giờ 13 phút, tiếng của Tiểu đoàn trưởng Nguyễn Thăng hô lớn: “Tập trung tiêu diệt tốp 671!”. Mọi con mắt dán chặt vào màn hình điều khiển. Khi đó màn hình bị nhiễu rất nặng, các trắc thủ quay một vòng 360 độ thấy màn hiện sóng nhiễu của địch dày đặc. Khi nhận ra B-52 giữa dải nhiễu sóng đậm và mịn trên màn sóng ra-đa, lập tức Tiểu đoàn trưởng Nguyễn Thăng hạ lệnh cho sĩ quan điều khiển: “Phóng theo góc tà 340, ba quả phương pháp điều khiển!”. Sĩ quan điều khiển hô to: “Phóng!” và nhấn nút phóng một quả đạn tên lửa ở góc tà 340. Vài giây sau, quả thứ 2 vút đi. Tên lửa SAM rời bệ phóng, vạch trời đêm những vệt sáng dài. Trên màn hiện sóng, tên lửa nối đuôi nhau bay vào tâm cánh sóng. Ðến cự ly 13 km thì đạn nổ, mục tiêu bùng lên rồi hạ độ cao rất nhanh. Cả kíp hét vang: “Ðạn nổ, mục tiêu bị tiêu diệt!”. Một lúc sau, tin báo về kíp chiến đấu của Tiểu đoàn 59 đã bắn rơi tại chỗ một máy bay B52, chiếc này bốc cháy như bó đuốc khổng lồ, rơi thẳng xuống cánh đồng Chuôm, xã Phù Lỗ, huyện Đông Anh, cách trận địa chưa đến 10 km. Cả trận địa vỡ òa trong niềm vui khôn xiết. Đây là chiếc B-52 đầu tiên bị bắn rơi tại chỗ trên bầu trời Hà Nội.
Những mảnh xác chiếc B-52G đầu tiên bị Tiểu đoàn 59 tiêu diệt ngày lúc 20 giờ 13 phút ngày 18/12/1972. Về sau được xác định, chiếc B-52G bị Tiểu đoàn 59 bắn rơi thuộc Liên đoàn 72, mang số hiệu 58-0201, mật danh liên lạc Charcoal 1, cất cánh từ căn cứ An-đéc-xơn (Anderson) thuộc đảo Guam - Thái Bình Dương đi đánh phá thủ đô Hà Nội. Về phía địch, đòn đánh rơi tại chỗ B-52 đã gây cho chúng những căng thẳng nhất định. Trong cuộc hỏi cung vào ngày hôm sau, hoa tiêu ra đa trên chiếc B-52G bị bắn rơi là Thiếu tá Ri-sớt Ét-ga Giôn-xơn có số hiệu 561-54-4696 khai rằng: “Tôi được cấp chỉ huy cho biết tất cả các sân bay của MiG đều đã bị đánh hỏng, không quân Bắc Việt coi như bị loại khỏi vòng chiến. Trước khi cất cánh tại căn cứ An-đéc-xơn, sĩ quan tình báo trên không còn cho chúng tôi xem những bức không ảnh chụp các dàn tên lửa bị đánh phá tan hoang và vỗ vai tôi: Yên trí đi, lực lượng phòng không tầm cao của Bắc Việt đã mất sức chiến đấu rồi. Cứ thoải mái cắt bom rồi quay về. Cứ coi đây là “một cuộc dạo chơi”. Thế mà khi tiếp cận mục tiêu, tôi thấy từ dưới đất bay lên cơ man nào đạn pháo phòng không các tầm, các hướng. Thỉnh thoảng một quả tên lửa xẹt qua làm tôi lạnh gáy. Vừa cắt bom xong, chưa kịp rời mắt khỏi kính đo tọa độ thì máy bay rung mạnh rồi chao đảo. Lửa khói bùng lên khắp khoang lái. Tiếng cơ trưởng gào lên trong ống nghe: “Trúng SAM rồi, thoát ra”. Tôi nắm kéo cần bật dù và rơi tõm vào khoảng không. Giây lát sau, dù mở. Nhìn xuống dưới, tôi thấy chiếc B-52 của mình bị lửa khói trùm kín đang lao nhanh xuống. Vừa chạm đất, chưa kịp cắt dây dù, tôi đã bị các ông bắt được”.[1] Cùng bị bắt với Ri-sớt Giôn-xơn còn có viên phi công phụ lái Đại úy Uy-li-am To-mát May-ơ. Bốn phi công còn lại đều chết cháy trong máy bay.
Mảnh xác chiếc B-52G bị Tiểu đoàn 59 bắn rơi ngày 18/12/1972 trưng bày
tại Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam. Tin Tiểu đoàn Tên lửa 59 bắn rơi chiếc máy bay B-52 đầu tiên ở Phù Lỗ và quân dân huyện Đông Anh bắt được giặc lái B-52 lan nhanh toàn mặt trận. Đồng chí Võ Công Lạng, Phó Trung đoàn trưởng Trung đoàn 261 đã đến tận cánh đồng Chuôm xác định xác máy bay. Tấm kim loại in rõ chữ “B-52G” khiến Đại tướng Võ Nguyên Giáp vô cùng xúc động. Đại tướng trực tiếp gọi điện cho Sư đoàn Phòng không Hà Nội, biểu dương kịp thời chiến thắng của Tiểu đoàn 59 và nói: “Bộ đội phòng không Hà Nội xứng đáng với lòng tin cậy của Đảng và nhân dân. Các đồng chí cần phát huy hơn nữa thành tích đã đạt được, tiếp tục bắn rơi tại chỗ nhiều B-52 hơn nữa”. Thắng lợi ngay trong đêm đầu tiên, hạ gục tại chỗ “Siêu pháo đài bay B-52” - thần tượng của không lực Hoa Kỳ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng về tư tưởng và tác chiến, giải tỏa những lo lắng, băn khoăn của Bộ Chính trị, Bộ Tổng Tư lệnh và tất cả cán bộ, chiến sĩ trực tiếp chiến đấu bảo vệ Hà Nội. 45 năm đã qua, mảnh kim loại còn nguyên phù hiệu “Nắm đấm thép và tia chớp” với dòng chữ “Strategic Air Command” giờ đây xếp chồng cùng nhiều mảnh xác máy bay khác trong phần trưng bày “Đánh bại cuộc tập kích bằng không quân chiến lược B52 tháng 12 năm 1972” ở Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam hàng ngày kể lại cho du khách tham quan về chiến thắng hào hùng trong 12 ngày đêm rực lửa của quân và dân Thủ đô Hà Nội./.
Ngày 18/12/1972, Trung đoàn Ra đa 291 đã phát hiện B-52 sớm. Đại đội 45 đã báo về trung tâm
sớm 35 phút - Ảnh Tư liệu Bảo tàng LSQS Việt Nam. Từ vấn đề nan giải đó, Quân chủng Phòng không - Không quân đã mời chuyên gia chế tạo tên lửa của Liên Xô giải đáp nhận biết nhiễu của B.52. Dựa vào các thông số toán học, chuyên gia chứng minh có thể nhận biết được nhiễu B-52 trên màn hình hiện sóng trong điều kiện bị nhiễu điện tử dày đặc. Đó là, khi B-52 bay ở độ cao từ 8 đến 12km, cách đài điều khiển từ 32 km trở ra, thì tâm cánh sóng rọi thẳng vào đài điều khiển và trên màn hiện sóng của đài sẽ bị nhiễu đậm đặc. Nhưng khi máy bay B-52 vào cách đài dưới 32 km, thì tâm cánh sóng nhiễu sẽ trườn lên phía trên đài điều khiển, lúc đó ta sẽ nhìn được tín hiệu B-52 trên nền dải nhiễu và đó là thời cơ phóng tên lửa. Đúng 19 giờ ngày 18/12/1972, Sở Chỉ huy thông báo có 1 tốp máy bay địch đang bay vào hướng Bắc - Đông Bắc thuộc vùng trời do Tiểu đoàn 59 canh giữ. Kíp chiến đấu của Tiểu đoàn gồm: Tiểu đoàn trưởng Nguyễn Thăng, Chính trị viên Vũ Văn Dương, Sĩ quan điều khiển Dương Văn Thuận, Trắc thủ góc tà Lê Xuân Linh, Trắc thủ cự ly Ngô Đức Tứ và Trắc thủ phương vị Ngô Xuân Đoàn. Xác định rõ đánh B-52 là nhiệm vụ trọng tâm, các trắc thủ bình tĩnh bám sát dải nhiễu hiển thị trên màn sóng, phân tích kỹ lưỡng vị trí của B-52 chờ thời cơ phóng tên lửa. 20 giờ 13 phút, tiếng của Tiểu đoàn trưởng Nguyễn Thăng hô lớn: “Tập trung tiêu diệt tốp 671!”. Mọi con mắt dán chặt vào màn hình điều khiển. Khi đó màn hình bị nhiễu rất nặng, các trắc thủ quay một vòng 360 độ thấy màn hiện sóng nhiễu của địch dày đặc. Khi nhận ra B-52 giữa dải nhiễu sóng đậm và mịn trên màn sóng ra-đa, lập tức Tiểu đoàn trưởng Nguyễn Thăng hạ lệnh cho sĩ quan điều khiển: “Phóng theo góc tà 340, ba quả phương pháp điều khiển!”. Sĩ quan điều khiển hô to: “Phóng!” và nhấn nút phóng một quả đạn tên lửa ở góc tà 340. Vài giây sau, quả thứ 2 vút đi. Tên lửa SAM rời bệ phóng, vạch trời đêm những vệt sáng dài. Trên màn hiện sóng, tên lửa nối đuôi nhau bay vào tâm cánh sóng. Ðến cự ly 13 km thì đạn nổ, mục tiêu bùng lên rồi hạ độ cao rất nhanh. Cả kíp hét vang: “Ðạn nổ, mục tiêu bị tiêu diệt!”. Một lúc sau, tin báo về kíp chiến đấu của Tiểu đoàn 59 đã bắn rơi tại chỗ một máy bay B52, chiếc này bốc cháy như bó đuốc khổng lồ, rơi thẳng xuống cánh đồng Chuôm, xã Phù Lỗ, huyện Đông Anh, cách trận địa chưa đến 10 km. Cả trận địa vỡ òa trong niềm vui khôn xiết. Đây là chiếc B-52 đầu tiên bị bắn rơi tại chỗ trên bầu trời Hà Nội.
Những mảnh xác chiếc B-52G đầu tiên bị Tiểu đoàn 59 tiêu diệt ngày lúc 20 giờ 13 phút ngày 18/12/1972. Về sau được xác định, chiếc B-52G bị Tiểu đoàn 59 bắn rơi thuộc Liên đoàn 72, mang số hiệu 58-0201, mật danh liên lạc Charcoal 1, cất cánh từ căn cứ An-đéc-xơn (Anderson) thuộc đảo Guam - Thái Bình Dương đi đánh phá thủ đô Hà Nội. Về phía địch, đòn đánh rơi tại chỗ B-52 đã gây cho chúng những căng thẳng nhất định. Trong cuộc hỏi cung vào ngày hôm sau, hoa tiêu ra đa trên chiếc B-52G bị bắn rơi là Thiếu tá Ri-sớt Ét-ga Giôn-xơn có số hiệu 561-54-4696 khai rằng: “Tôi được cấp chỉ huy cho biết tất cả các sân bay của MiG đều đã bị đánh hỏng, không quân Bắc Việt coi như bị loại khỏi vòng chiến. Trước khi cất cánh tại căn cứ An-đéc-xơn, sĩ quan tình báo trên không còn cho chúng tôi xem những bức không ảnh chụp các dàn tên lửa bị đánh phá tan hoang và vỗ vai tôi: Yên trí đi, lực lượng phòng không tầm cao của Bắc Việt đã mất sức chiến đấu rồi. Cứ thoải mái cắt bom rồi quay về. Cứ coi đây là “một cuộc dạo chơi”. Thế mà khi tiếp cận mục tiêu, tôi thấy từ dưới đất bay lên cơ man nào đạn pháo phòng không các tầm, các hướng. Thỉnh thoảng một quả tên lửa xẹt qua làm tôi lạnh gáy. Vừa cắt bom xong, chưa kịp rời mắt khỏi kính đo tọa độ thì máy bay rung mạnh rồi chao đảo. Lửa khói bùng lên khắp khoang lái. Tiếng cơ trưởng gào lên trong ống nghe: “Trúng SAM rồi, thoát ra”. Tôi nắm kéo cần bật dù và rơi tõm vào khoảng không. Giây lát sau, dù mở. Nhìn xuống dưới, tôi thấy chiếc B-52 của mình bị lửa khói trùm kín đang lao nhanh xuống. Vừa chạm đất, chưa kịp cắt dây dù, tôi đã bị các ông bắt được”.[1] Cùng bị bắt với Ri-sớt Giôn-xơn còn có viên phi công phụ lái Đại úy Uy-li-am To-mát May-ơ. Bốn phi công còn lại đều chết cháy trong máy bay.
Mảnh xác chiếc B-52G bị Tiểu đoàn 59 bắn rơi ngày 18/12/1972 trưng bày
tại Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam. Tin Tiểu đoàn Tên lửa 59 bắn rơi chiếc máy bay B-52 đầu tiên ở Phù Lỗ và quân dân huyện Đông Anh bắt được giặc lái B-52 lan nhanh toàn mặt trận. Đồng chí Võ Công Lạng, Phó Trung đoàn trưởng Trung đoàn 261 đã đến tận cánh đồng Chuôm xác định xác máy bay. Tấm kim loại in rõ chữ “B-52G” khiến Đại tướng Võ Nguyên Giáp vô cùng xúc động. Đại tướng trực tiếp gọi điện cho Sư đoàn Phòng không Hà Nội, biểu dương kịp thời chiến thắng của Tiểu đoàn 59 và nói: “Bộ đội phòng không Hà Nội xứng đáng với lòng tin cậy của Đảng và nhân dân. Các đồng chí cần phát huy hơn nữa thành tích đã đạt được, tiếp tục bắn rơi tại chỗ nhiều B-52 hơn nữa”. Thắng lợi ngay trong đêm đầu tiên, hạ gục tại chỗ “Siêu pháo đài bay B-52” - thần tượng của không lực Hoa Kỳ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng về tư tưởng và tác chiến, giải tỏa những lo lắng, băn khoăn của Bộ Chính trị, Bộ Tổng Tư lệnh và tất cả cán bộ, chiến sĩ trực tiếp chiến đấu bảo vệ Hà Nội. 45 năm đã qua, mảnh kim loại còn nguyên phù hiệu “Nắm đấm thép và tia chớp” với dòng chữ “Strategic Air Command” giờ đây xếp chồng cùng nhiều mảnh xác máy bay khác trong phần trưng bày “Đánh bại cuộc tập kích bằng không quân chiến lược B52 tháng 12 năm 1972” ở Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam hàng ngày kể lại cho du khách tham quan về chiến thắng hào hùng trong 12 ngày đêm rực lửa của quân và dân Thủ đô Hà Nội./.
