mẹ Huỳnh Thị Phước

Chồng bị đày đi khắp các nhà tù khét tiếng khắc nghiệt từ Phú Lợi, Thủ Đức, Côn Đảo, Bà Rá rồi bị thủ tiêu cùng nhiều cán bộ, chiến sĩ cách mạng khác trong một đêm đen đầu năm 1962, mẹ Huỳnh Thị Phước (Út Phước) khi ấy là Trưởng ban chấp hành phụ nữ xã Trung Lập Thượng còn bồng đứa con út trên tay. Thù nhà nợ nước trĩu nặng hai vai, người phụ nữ mang tang chồng sớm bước ra chiến hào đánh giặc. Mẹ lãnh đạo phong trào đấu tranh chống thu thuế chợ, chống gom dân vô ấp chiến lược, chống bắn pháo vào xóm làng; phát động chị em xóm ấp đào địa đạo, làm chông xây dựng ấp chiến đấu, đào hầm bí mật nuôi giấu cán bộ chiến sĩ, nuôi dưỡng thương binh. Phong trào đấu tranh võ trang lên mạnh, mẹ gửi con cho nhà chồng, thoát ly hoạt động. Cuối năm 1962, mẹ giữ chức Bí thư, Chủ tịch xã kiêm Chính trị viên Xã đội Trung Lập Thượng. Những tay súng du kích dưới sự chỉ huy của mẹ không chỉ đón đánh lính bảo an, tập kích biệt kích mà còn mưu trí chặn đánh cả một tiểu đoàn lính Mỹ suốt 3 ngày 2 đêm tại Lào Táo Thượng.

Năm 1967, mẹ được bầu lại làm bí thư kiêm chính trị viên xã đội, hội trưởng phụ nữ xã. Sâu sát, đồng cam cộng khổ với đồng bào, người mẹ cầm súng năm ấy đã lãnh đạo xã từ một vùng trắng phong trào thành xã mạnh toàn diện, được báo cáo điển hình… Xã Trung Lập Thượng do mẹ lãnh đạo tính đến năm 1968 có 78 dũng sĩ diệt Mỹ, trong đó có 2 phụ nữ. 

Năm 1969, mẹ Huỳnh Thị Phước được bầu vào Thường vụ Huyện ủy Củ Chi, phụ trách xã trọng điểm H, tức Trung Lập Thượng. Có lực lượng võ trang khá mạnh, lại giỏi làm công tác dân vận, mẹ lãnh đạo Trung Lập Thượng làm nên phong trào phá ấp chiến lược Lào Táo, chỉ một đêm dỡ hơn 200 căn nhà về làng cũ. Cuối năm 1969, mẹ được cử đi học ở quân khu. Trên đường đi, mẹ hay tin con gái lớn Nguyễn Thị Tuyết Hạnh hy sinh ở tuổi 20. Đầu năm 1970, trên đường trở về Trung Lập Thượng, mẹ lại hay tin con gái kế Nguyễn Thị Lệ Thu, mới 18 tuổi, hy sinh trên đường tải gạo, gần căn cứ R. Rồi mẹ lại nhận tin con trai út Nguyễn Thanh Vân - giao liên huyện ủy - hy sinh…

Nhiều năm trôi qua, đồng đội mẹ vẫn nhớ kể lại: “Trên đường trở về xã, lúc ăn cơm với Đại đội 7 Củ Chi, ngồi bên miệng hầm, mẹ bày 4 đôi đũa và 4 vắt cơm cúng chồng con. Sau này đi đâu, mẹ cũng mang trong bòng 4 đôi đũa, 4 cái chén để mỗi bữa ăn cúng chồng con mình”. Hình ảnh bi thương ấy lại có sức động viên to lớn cho các chiến sĩ, để họ hiểu để không còn nhiều những bà mẹ mất con, thì càng phải chiến đấu kiên cường, sớm đến ngày hòa bình, thống nhất. 

Mẹ Huỳnh Thị Phước cảm thấy mình may mắn hơn nhiều bà mẹ mất con khác, bởi gần đến ngày giải phóng, mẹ hay tin con trai út Nguyễn Thanh Vân còn sống, được tổ chức đưa ra miền Bắc học tập, trưởng thành, công tác ngành công an. Sau ngày hòa bình, mẹ công tác tại ngành thương binh - xã hội huyện Củ Chi, phụ trách khối Dân vận kiêm Chủ tịch Mặt trận Tổ quốc, cho đến ngày nghỉ hưu.