MẸ LÒ THỊ CHIÊNG – NỖI NHỚ HAI NGƯỜI CON CHƯA BAO GIỜ DỨT

MẸ LÒ THỊ CHIÊNG – NỖI NHỚ HAI NGƯỜI CON CHƯA BAO GIỜ DỨT

Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ. Những tiếng súng năm nào đã im. Những người lính đã trở về, những con đường từng đi qua bom đạn hôm nay đã trở thành những con đường bình yên. Nhưng với những người mẹ từng có con ra trận, chiến tranh không phải lúc nào cũng kết thúc vào ngày tiếng súng ngừng vang.

Với Mẹ Việt Nam Anh hùng Lò Thị Chiêng, nỗi nhớ về hai người con đã hy sinh đã theo mẹ suốt những năm tháng còn lại của cuộc đời. Đó là một nỗi nhớ không ồn ào, nhưng dai dẳng. Một nỗi nhớ được giữ lại trong căn nhà vùng cao, trong những nén hương và trong ước nguyện giản dị: một ngày nào đó, các con sẽ được trở về quê hương.

Mẹ Lò Thị Chiêng là người dân tộc Thái, sinh năm 1925 tại xã Chiềng Dong, Sơn La. Cả cuộc đời mẹ gắn với những nương lúa, triền đồi và những năm tháng nhọc nhằn của người phụ nữ vùng cao. Trước khi nên duyên với ông Lò Văn Nhi, mẹ đã có ba người con là Lò Văn Khiên, Lò Văn Khan và Lò Thị Nọi. Sau khi người chồng đầu qua đời, mẹ cùng ông Lò Văn Nhi xây dựng gia đình mới và có thêm sáu người con, hai vợ chồng tần tảo nuôi cả chín người con khôn lớn. (vietnam.vn)

Rồi chiến tranh bước vào căn nhà ấy.

Những năm đất nước bước vào cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, cũng như nhiều gia đình khác, mẹ động viên các con lên đường bảo vệ Tổ quốc. Người con trai cả Lò Văn Khiên, sinh năm 1942, nhập ngũ vào tháng 8 năm 1967. Sau một thời gian chiến đấu, anh đã anh dũng hy sinh.

Chưa đầy bốn tháng sau ngày người anh lên đường, người em trai Lò Văn Khan, sinh năm 1945, cũng viết đơn tình nguyện nhập ngũ vào tháng 12 năm 1967. Anh công tác tại Tiểu đoàn bộ, Trung đoàn 7, Trung đoàn 866, Sư đoàn 31, làm nhiệm vụ chiến đấu trên nước bạn Lào. Ngày 18 tháng 10 năm 1970, Lò Văn Khan hy sinh khi tuổi đời còn rất trẻ. (vietnam.vn)

Hai người con trai lần lượt rời khỏi quê nhà.

Hai lần người mẹ tiễn con đi.

Và rồi cũng hai lần mẹ nhận giấy báo tử.

Theo lời kể của bà Cà Thị Như Loan, con dâu của mẹ, mỗi khi nhắc đến anh Khiên, anh Khan, đôi mắt mẹ lại hoe đỏ. Mẹ ít khi nói nhiều về nỗi đau của mình, nhưng có một điều mẹ luôn đau đáu: phải tìm được các con, đưa các con trở về quê hương. (vietnam.vn)

Đó là một ước nguyện rất giản dị.

Nhưng với những gia đình có người hy sinh trong chiến tranh, đôi khi đó lại là điều khó khăn nhất.

Bởi không phải người mẹ nào cũng được nhìn thấy con lần cuối. Không phải người mẹ nào cũng biết chính xác con mình đã nằm xuống ở đâu. Có những người nhận được giấy báo tử nhưng không có một nấm mồ để đến thắp hương, chỉ có một cái tên và một ký ức mang theo suốt cuộc đời.

Mẹ Lò Thị Chiêng là một trong những người mẹ như thế.

Sau khi hai người con hy sinh, mẹ vẫn trực tiếp hương khói cho các con. Nhưng trong lòng mẹ vẫn còn một khoảng trống không thể lấp đầy. Mẹ muốn biết những người con của mình đang ở đâu, muốn một lần được đưa họ trở về với mảnh đất quê hương.

Lời dặn ấy trở thành động lực để gia đình kiên trì tìm kiếm suốt nhiều năm.

Rồi đến năm 2016, hy vọng ấy cuối cùng cũng xuất hiện. Mẫu ADN của ông Lò Văn Ín, em trai của hai liệt sĩ, được đưa đi giám định. Kết quả cho thấy mẫu ADN trùng khớp với mẫu hài cốt liệt sĩ và xác định đó là liệt sĩ Lò Văn Khan. Phần mộ của anh được xác định tại Nghĩa trang Liệt sĩ quốc tế Việt - Lào, tỉnh Nghệ An. (vietnam.vn)

Sau hàng chục năm, gia đình cuối cùng cũng biết người con trai mà mẹ mong ngóng đang nằm ở đâu.

Nhưng câu chuyện ấy lại có một nỗi đau khác.

Mẹ đã không kịp biết tin.

Năm 2015, mẹ Lò Thị Chiêng được Nhà nước phong tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng, ghi nhận những hy sinh to lớn của mẹ và gia đình đối với Tổ quốc. Nhưng chỉ hai năm sau, năm 2017, mẹ qua đời tại ngôi nhà ở tổ 5 Mé Ban, phường Chiềng Cơi. (vietnam.vn)

Một năm sau khi mẹ mất, giấy xác nhận kết quả giám định ADN mới đến với gia đình.

Ngày cầm tờ giấy trên tay, mọi người đều khóc.

Bởi cuối cùng họ đã tìm được anh Khan.

Nhưng người mong chờ anh trở về nhất lại không còn nữa.

Có lẽ đó là điều khiến câu chuyện về mẹ Lò Thị Chiêng trở nên day dứt đến vậy. Giá như mẹ còn sống thêm một năm nữa. Giá như mẹ có thể biết rằng cuối cùng gia đình đã tìm được người con mà mẹ mong ngóng suốt bao năm.

Giá như mẹ có thể nghe một câu rất giản dị:

“Mẹ ơi, chúng con tìm được anh Khan rồi.”

Nhưng điều ấy đã đến quá muộn.

Mẹ đã đi xa.

Và gia đình chỉ còn biết tự an ủi rằng ở một nơi nào đó, có lẽ mẹ đã có thể yên lòng khi biết người con trai mình mong đợi cuối cùng cũng đã có tên, có phần mộ, có một nơi để người thân tìm về.

Nhìn vào cuộc đời mẹ Lò Thị Chiêng, chúng ta càng hiểu chiến tranh đã đi qua mỗi gia đình như thế nào.

Chiến tranh không chỉ là những trận đánh được ghi trên bản đồ. Chiến tranh còn là một buổi sáng người con khoác ba lô rời khỏi nhà, là ánh mắt của người mẹ đứng nhìn theo bóng con, là những tháng ngày chờ đợi một lá thư và là khoảnh khắc nhận được tin con hy sinh.

Và đôi khi, chiến tranh còn là cả một đời chờ đợi để biết con mình đang nằm ở đâu.

Hai người con của mẹ đã không trở về.

Nhưng trong ký ức của mẹ, họ chưa bao giờ biến mất.

Họ vẫn là những người con từng lớn lên bên mẹ. Vẫn là những người con mà mẹ nhớ, mà mẹ thương, và cũng là những người con mà mẹ mong một ngày được đưa trở về quê hương.

Đó là điều khiến tình mẫu tử trở nên mạnh mẽ hơn cả thời gian.

Chiến tranh có thể lấy đi một người con khỏi vòng tay mẹ.

Nhưng không thể lấy đi người con ấy khỏi trái tim của mẹ.

Ngày nay, khi nhắc đến Mẹ Việt Nam Anh hùng Lò Thị Chiêng, chúng ta không chỉ nhắc đến một danh hiệu cao quý. Đằng sau danh hiệu ấy là cả một cuộc đời, là những người con đã ra đi, là những bữa cơm thiếu người, là những năm tháng chờ đợi và những nén hương được thắp lên cho hai người con liệt sĩ.

Và đằng sau tất cả những điều ấy là một ước nguyện rất giản dị mà mẹ đã mang theo đến cuối đời:

Tìm được các con. Đưa các con trở về.

Mẹ đã không kịp nhìn thấy ngày ấy.

Nhưng gia đình vẫn tiếp tục hành trình tìm kiếm. Chị Lò Thị Mun, con gái liệt sĩ Lò Văn Khiên, tiếp tục thay bà nội và người thân tìm kiếm, mong một ngày cha và chú của mình được trở về với quê hương, nơi bà nội từng mong ngóng. (vietnam.vn)

Bởi với một gia đình có người hy sinh trong chiến tranh, tìm được một phần mộ không chỉ là tìm lại một người thân. Đó còn là đưa một phần ký ức trở về, là để một cái tên không còn nằm lại đâu đó giữa những trang hồ sơ, là để người đã hy sinh có một nơi cho người thân tìm đến.

Và cũng là để một người mẹ, dù đã đi xa, có thể được yên lòng.

Chiến tranh đã kết thúc từ rất lâu. Nhưng với một người mẹ mất con, ký ức về chiến tranh có thể kéo dài suốt cả cuộc đời.

Mẹ Lò Thị Chiêng đã đi qua những năm tháng gian khó, đi qua chiến tranh, đi qua những ngày chờ đợi và mang theo nỗi nhớ về hai người con đến những năm cuối đời.

Mẹ đã không thể đón các con trở về khi còn sống.

Nhưng câu chuyện về mẹ vẫn còn ở lại.

Để nhắc chúng ta rằng hòa bình hôm nay không chỉ được xây dựng bằng những chiến thắng ngoài chiến trường. Nó còn được đánh đổi bằng những giọt nước mắt trong từng mái nhà, bằng những người mẹ đứng nhìn con lên đường, bằng những người vợ chờ chồng và bằng những gia đình phải mất hàng chục năm mới biết người thân của mình nằm ở đâu.

Có những người đã hy sinh ngoài chiến tuyến.

Và có những người ở lại, mang nỗi nhớ ấy suốt phần đời còn lại.

Mẹ Lò Thị Chiêng là một trong những người mẹ như thế.

Một người mẹ mất đi hai người con.

Một người mẹ đã chờ đợi cả đời để được đưa các con trở về.

Và một người mẹ mà nỗi nhớ về các con, dù chiến tranh đã đi qua hơn nửa thế kỷ, chưa bao giờ thực sự kết thúc.