MẸ NGẠN – NHỮNG BỮA CƠM KHÔNG ĐỦ NGƯỜI

MẸ NGẠN – NHỮNG BỮA CƠM KHÔNG ĐỦ NGƯỜI

Có những nỗi đau không cần một lời kể lại vẫn khiến người ta nghẹn lòng. Có những mất mát không nằm trong một ngày tháng cụ thể, mà kéo dài theo năm tháng, đi cùng một người mẹ cho đến tận cuối đời.

Với Mẹ Việt Nam anh hùng Nguyễn Thị Ngạn, có lẽ nỗi đau ấy bắt đầu từ những bữa cơm gia đình thiếu đi một người con.

Rồi thiếu thêm một người nữa.

Mẹ sinh năm 1923, quê ở Gia Tiến, Gia Viễn, Ninh Bình, sau này thường trú tại xã Tân Thanh, tỉnh Tuyên Quang. Mẹ có tám người con, bốn trai, bốn gái. Một gia đình đông con, từng có những ngày tháng bình dị như bao gia đình khác: tiếng con trẻ, những bữa cơm quây quần, những người con lớn lên trong vòng tay mẹ.

Nhưng rồi chiến tranh đến.

Những người con trai của mẹ lần lượt lên đường.

Ngày tiễn con đi, có lẽ mẹ cũng như bao người mẹ Việt Nam khác, chỉ mong một ngày con trở về. Mẹ có thể đã dặn con giữ gìn sức khỏe, có thể đã đứng thật lâu bên hiên nhà nhìn theo bóng người con khuất dần sau con đường làng.

Mẹ không thể biết rằng có những chuyến đi sẽ không có ngày trở lại.

Năm 1973, tin dữ từ mặt trận Kon Tum trở về: người con trai Nguyễn Văn Ba đã hy sinh.

Một người con mất đi, một khoảng trống xuất hiện trong gia đình.

Nhưng chiến tranh chưa dừng lại ở đó.

Nỗi đau của người mẹ chưa kịp nguôi thì nhiều năm sau, một người con trai khác lại ra đi mãi mãi. Năm 1982, Bùi Văn Ba hy sinh tại Cửa khẩu Thanh Thủy, mặt trận Vị Xuyên, Hà Giang.

Hai người con.

Hai chiến trường.

Hai lần mẹ nhận tin dữ.

Nếu lần đầu là một nhát cắt vào trái tim, thì lần thứ hai có lẽ là nỗi đau chồng lên nỗi đau. Người mẹ từng mất một người con lại phải đối diện với sự thật rằng mình sẽ không bao giờ được nhìn thấy một người con khác trở về.

Điều đau đớn nhất của chiến tranh đôi khi không nằm ở tiếng súng ngoài chiến trường, mà nằm trong khoảnh khắc một người mẹ mở tờ giấy báo tử.

Không có tiếng bom.

Không có tiếng súng.

Chỉ có một tờ giấy mỏng, nhưng đủ sức làm thay đổi cả cuộc đời một gia đình.

Từ ngày ấy, trong căn nhà của mẹ có thể vẫn còn những đồ vật của các con. Một bộ quần áo cũ. Một kỷ vật nhỏ. Một bức ảnh. Một cái tên được nhắc đến trong những câu chuyện gia đình.

Những thứ ấy vốn rất bình thường khi người con còn sống.

Nhưng khi người con đã hy sinh, mỗi kỷ vật lại trở thành một phần ký ức mà người mẹ không nỡ rời xa.

Có lẽ đã có những buổi chiều mẹ ngồi lặng trước hiên nhà.

Con đường vẫn vậy.

Mái nhà vẫn vậy.

Nhưng người con từng bước qua con đường ấy thì không còn nữa.

Và có lẽ cũng đã có những bữa cơm mà mẹ vẫn vô thức nhìn về phía chỗ ngồi quen thuộc của con.

Rồi mẹ chợt nhớ ra rằng người ấy sẽ không bao giờ trở về.

Chiến tranh kết thúc, nhưng những bữa cơm của mẹ vẫn thiếu hai người.

Đó chính là điều mà những con số trong lịch sử không thể nói hết.

Hai liệt sĩ.

Hai tờ giấy báo tử.

Hai phần đời tuổi trẻ gửi lại chiến trường.

Nhưng phía sau những con số ấy là một người mẹ phải sống thêm hàng chục năm với nỗi nhớ con.

Mẹ vẫn phải sống.

Vẫn chăm lo cho những người con còn lại.

Vẫn vun vén gia đình.

Vẫn đi qua những ngày tháng bình thường như bao người khác.

Nhưng từ sau những cuộc chia ly ấy, cuộc sống của mẹ đã không bao giờ còn nguyên vẹn.

Có những người mẹ sau chiến tranh không khóc trước mặt con cháu. Họ cất nước mắt vào trong, bởi họ hiểu rằng mình còn những người con khác cần được chăm lo. Nỗi đau dần trở thành một phần của cuộc sống, lặng lẽ đến mức nhiều người nhìn vào tưởng như đã nguôi ngoai.

Nhưng nỗi đau mất con không bao giờ thực sự nguôi ngoai.

Nó chỉ học cách nằm im trong lòng người mẹ.

Năm 2013, Mẹ Nguyễn Thị Ngạn được Nhà nước phong tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam anh hùng.

Danh hiệu ấy đến với mẹ khi mái tóc đã bạc, khi tuổi đời đã đi qua gần một thế kỷ. Nhưng đằng sau hai chữ “anh hùng” là một sự thật rất đời thường: mẹ đã mất hai người con trai của mình.

Không một danh hiệu nào có thể trả lại những người con ấy.

Không một lời tri ân nào có thể lấp đầy khoảng trống trong căn nhà.

Nhưng danh hiệu ấy là sự ghi nhận của Tổ quốc đối với một cuộc đời đã âm thầm chịu đựng mất mát để đất nước có ngày hòa bình.

Năm 2020, Mẹ Nguyễn Thị Ngạn qua đời, hưởng thọ 97 tuổi.

Mẹ đã sống gần nửa thế kỷ sau ngày người con đầu tiên hy sinh và nhiều thập kỷ sau ngày người con thứ hai nằm lại nơi biên giới.

Gần nửa thế kỷ ấy là gần nửa thế kỷ chờ đợi.

Có lẽ đến cuối đời, điều mẹ mong mỏi vẫn chỉ là một điều rất giản dị: được thấy các con trở về.

Nhưng các con không trở về.

Một người nằm lại ở Kon Tum.

Một người nằm lại ở Vị Xuyên.

Còn mẹ, sau 97 năm của một đời người, cuối cùng cũng trở về với các con trong cõi vĩnh hằng.

Ngày mẹ đi, có lẽ cuộc chia ly cuối cùng ấy cũng là cuộc đoàn tụ mà mẹ đã chờ đợi suốt cả cuộc đời.

Hôm nay, những chiến trường năm xưa đã trở thành những địa danh được nhắc đến trong lịch sử. Những người lính đã hy sinh được gọi tên trong những trang sử. Nhưng phía sau mỗi cái tên là một gia đình, một người cha, một người vợ, những người anh chị em và đặc biệt là một người mẹ đã chờ con trong vô vọng.

Vì thế, khi nhắc đến Mẹ Nguyễn Thị Ngạn, chúng ta không chỉ nhớ về một người mẹ có hai người con hy sinh.

Chúng ta hãy nhớ đến những bữa cơm mẹ đã ngồi chờ, những mùa Tết mẹ đã mong, những ngày giỗ mẹ lặng lẽ nhắc tên con và một cuộc đời mà hai chữ “chờ đợi” có lẽ chưa bao giờ kết thúc.

Bởi chiến tranh có thể được khép lại bằng những trang sử.

Nhưng với người mẹ mất con, chiến tranh không bao giờ thực sự kết thúc.

Nó tiếp tục tồn tại trong ký ức.

Trong một tấm ảnh cũ.

Trong một cái tên được gọi lên giữa căn nhà vắng.

Và trong khoảng trống mà dù thời gian có đi qua bao nhiêu năm cũng không thể lấp đầy.

Mẹ Nguyễn Thị Ngạn đã mất.

Hai người con của mẹ cũng đã nằm lại nơi chiến trường.

Nhưng câu chuyện của mẹ vẫn còn ở lại để nhắc chúng ta rằng:

Phía sau mỗi người lính hy sinh là một người mẹ mất con.
Phía sau mỗi ngày đất nước bình yên là những cuộc đời đã chịu đựng mất mát.
Và phía sau danh hiệu “Bà mẹ Việt Nam anh hùng” là một người mẹ bằng xương bằng thịt, đã từng ôm con vào lòng, tiễn con ra trận và chờ con trở về trong vô vọng.

Mẹ đã trao cho Tổ quốc hai người con.

Và đổi lại, mẹ chỉ mong một điều mà chiến tranh không thể trả lại:

một ngày được thấy con trở về.