MẸ NGUYỄN THỊ XA – DÁNG MẸ TRONG VÙNG KÝ ỨC BÌNH YÊN

Có những buổi chiều ở xã Tân Nhựt, nắng không đổ xuống ào ạt mà rơi chậm, rơi rất khẽ, như thể sợ làm giật mình những kỷ niệm đã ngủ yên trong lòng người. Con đường làng nhỏ, hàng cây quen, tiếng gió thổi qua mái nhà nghe như một lời thì thầm cũ. Trong không gian ấy, có một căn nhà giản dị, và trong căn nhà ấy, Mẹ Việt Nam anh hùng Nguyễn Thị Xa đang ngồi, lặng lẽ như một dấu chấm tròn hiền hậu khép lại bao câu chuyện dài của đời người.

Mẹ sinh năm 1931, vào một thời điểm mà đất nước còn nhiều thiếu thốn, chiến tranh và nghèo khó như những cái bóng dài bám theo từng phận người. Tuổi thơ của mẹ trôi qua trong những ngày cơm độn khoai, áo vá nhiều hơn áo mới. Những buổi sáng còn sương, mẹ đã quen với việc thức dậy sớm, quen với mùi bùn đất, với cái nắng chang chang của ruộng đồng, và với những lo toan chưa bao giờ gọi tên thành lời.

Mẹ lớn lên như thế, lặng lẽ và bền bỉ. Rồi mẹ lập gia đình, sinh con. Làm mẹ, với mẹ, không phải là điều gì lớn lao, chỉ là mỗi ngày cố gắng dành phần ngon hơn cho con, dành phần mệt hơn cho mình. Mẹ nuôi con bằng đôi tay gầy, bằng những buổi sớm chưa kịp sáng và những đêm dài chưa kịp ngủ. Tiếng ru con của mẹ không bay xa, nhưng đủ ấm để giữ con lại bên đời.

Rồi đến một ngày, đất nước gọi tên con mẹ. Không ồn ào, không phô trương. Chỉ là những cuộc chia tay ngắn ngủi, những cái nắm tay thật chặt, và những lời dặn dò đơn sơ đến mức có thể quên đi, nếu không mang theo cả tấm lòng của người mẹ. Hai người con trai của mẹ lên đường làm nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc, mang theo tuổi trẻ, mang theo niềm tin, và mang theo hình ảnh mẹ đứng trước ngõ, dáng nhỏ mà bóng dài.

Từ năm 1986 đến năm 1989, chiến tranh đã lùi xa trong suy nghĩ của nhiều người. Nhưng với mẹ, đó lại là quãng thời gian nặng nhất của đời mình. Hai lần tiễn con đi, và cũng là hai lần không đón con trở về. Hai người con của mẹ đều anh dũng hy sinh, trở thành liệt sĩ. Hai tấm giấy báo tử đến với mẹ lặng lẽ, không kèn trống, nhưng đủ làm lặng im cả một đời người.

Người ta thường nghĩ mẹ sẽ khóc rất nhiều. Nhưng mẹ không khóc nhiều như người ta tưởng. Hoặc có thể mẹ đã khóc hết trong những đêm dài, những đêm không ai nhìn thấy, để ban ngày mẹ còn đủ bình thản mà sống tiếp. Mẹ vẫn ra ngõ, vẫn hỏi thăm hàng xóm, vẫn kể chuyện mưa nắng, ruộng vườn như thể cuộc đời chưa từng lấy đi của mẹ điều gì quý giá nhất. Nhưng ai nhìn kỹ sẽ nhận ra, trong ánh mắt mẹ luôn có một khoảng lặng. Một khoảng lặng không buồn bã, chỉ sâu.

Có những lúc, nghe tiếng xe chạy xa xa ngoài đường, mẹ lại ngẩng lên, ánh mắt dừng lại lâu hơn bình thường. Không phải vì mẹ mong chờ điều gì, mà vì ký ức có thói quen tự tìm về. Ký ức về những buổi tiễn con, về dáng con khuất dần sau hàng cây, về những lời chưa kịp nói hết.

Giờ đây, mẹ sống cùng người con gái trong căn nhà quen thuộc ấy. Tuổi đã cao, tai mẹ không còn nghe rõ. Mẹ bị lãng tai, nhưng điều lạ là mẹ vẫn nghe rất rõ những âm thanh quan trọng của cuộc đời. Mẹ nghe được tiếng bước chân con cháu trong nhà, nghe được tiếng gió đổi mùa ngoài hiên, và nghe được cả sự bình yên đang hiện hữu trong từng ngày sống chậm.

Sức khỏe mẹ hiện ổn định. Mẹ ăn uống giản dị, sinh hoạt điều độ, và giữ cho mình một nếp sống rất hiền. Dáng mẹ nhỏ bé, nhưng khi ngồi đó, mẹ như mang theo cả chiều dài của lịch sử, của những năm tháng gian nan mà đất nước đã đi qua. Bóng mẹ không lớn, nhưng đủ che mát cho nhiều thế hệ phía sau.

Người ta gọi mẹ là Mẹ Việt Nam anh hùng. Danh hiệu ấy được trao bằng giấy tờ, bằng nghi thức trang trọng. Nhưng có lẽ, danh hiệu lớn nhất của mẹ nằm ở chỗ khác: ở việc mẹ đã chấp nhận nỗi đau lớn nhất mà một người mẹ có thể chịu đựng, để đất nước có được những ngày yên bình. Mẹ không kể công, không đòi hỏi. Mẹ chỉ sống, rất lặng, rất sâu.

Mẹ không nói nhiều về sự hy sinh của con mình. Có lẽ vì với mẹ, đó không phải là câu chuyện để kể, mà là điều để giữ trong tim. Mỗi nén nhang thắp lên, mỗi lần gọi tên con trong im lặng, đều là một cách mẹ tiếp tục làm mẹ, theo cách rất riêng.

Chiều ở Tân Nhựt vẫn trôi qua như bao chiều khác. Nắng vẫn rơi chậm. Gió vẫn thổi nhẹ. Và trong căn nhà nhỏ ấy, mẹ Nguyễn Thị Xa vẫn ngồi đó, như một trang sách cũ không bao giờ lỗi thời. Mỗi lần lật lại, người ta không chỉ đọc thấy nỗi đau, mà còn đọc thấy lòng yêu nước không ồn ào, sự hy sinh không cần kể công, và tình mẹ, thứ tình cảm đủ lớn để ôm trọn cả mất mát lẫn tự hào.

Có lẽ, bình yên hôm nay không phải là điều tự nhiên mà có. Nó được giữ gìn bởi những con người như mẹ, bằng những mất mát không bao giờ bù đắp được. Và vì thế, mỗi khi nghĩ đến mẹ, người ta tự nhắc mình sống chậm hơn, sống tử tế hơn, để không phụ những dáng mẹ đã lặng lẽ đi qua lịch sử.