Mẹ Tơm - người phụ nữ kiên cường nổi tiếng với công lao nuôi giấu cán bộ cách mạng trong thời kỳ tiền khởi nghĩa từ 1938 - 1945

Mẹ Tơm tên thật là Nguyễn Thị Quyển (1880-1953), người mẹ anh hùng tại Đa Lộc, Hậu Lộc, Thanh Hóa(nay thuộc xã Vạn Lộc, Thanh Hóa), nổi tiếng qua bài thơ cùng tên của Tố Hữu vào năm 1961 , là biểu tượng gan dạ, hy sinh thầm lặng cưu mang cán bộ cách mạng, một trong những chiến sỹ cách mạng ngày ấy có cả tác giả Tố Hữu

Gia đình mẹ Tơm là cơ sở bí mật quan trọng, nuôi giấu cán bộ, liên lạc và rải truyền đơn. Mẹ cùng chồng và các con (Vũ Văn Sồ, Vũ Đức Hậu) tham gia hoạt động cách mạng dù bị thực dân Pháp vây ráp

Trước năm 1940: Mẹ Tơm sống nghèo khó tại vùng cát Hanh Cù, xã Đa Lộc, huyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hóa, làm nghề chài lưới và bán rau củi . Đây là giai đoạn bóng tối của lịch sử Việt Nam dưới ách đô hộ của thực dân Pháp. Việc xác định mốc thời gian này cho thấy mẹ Tơm đã trải qua những năm tháng khổ cực nhất của người dân mất nước trước khi ánh sáng cách mạng đến với vùng quê nghèo.

Nghề chài lưới và bán rau củi là những công việc thấp bé, vất vả trong xã hội cũ. Nó khắc họa chân dung một người mẹ nghèo khổ, bình dị, tiêu biểu cho tầng lớp nhân dân lao động bị áp bức. Hoàn cảnh nghèo khó tột cùng trước năm 1940 chính là nền tảng để làm nổi bật vẻ đẹp tâm hồn của mẹ sau này. Dù cuộc sống thiếu thốn, mẹ vẫn sẵn sàng cưu mang, bảo vệ cán bộ cách mạng, thể hiện tinh thần yêu nước quật cường của những người con vùng đất Thanh Hóa.

Năm 1944 (Bị lộ và kiên cường): Cơ sở bị lộ, thực dân Pháp vây ráp, hai con trai mẹ là Vũ Văn Sồ và Vũ Đức Hậu bị bắt giam. Dù con bị tra tấn, mẹ Tơm vẫn một mực giữ vững bí mật, không khai báo cơ quan cách mạng.

Thực dân Pháp đã vây ráp cơ sở, bắt giữ hai con trai của mẹ là Vũ Văn Sồ và Vũ Đức Hậu. Đây là đòn đánh tâm lý và thể chất tàn bạo nhằm buộc mẹ Tơm phải khai báo. Dù con trai bị tra tấn dã man, mẹ Tơm vẫn giữ vững nguyên tắc cách mạng, một mực không khai báo bất cứ thông tin nào về tổ chức. -> qua đó thể hiện phẩm chất cao quý của người phụ nữ Việt Nam trong lịch sử đấu tranh giải phóng dân tộc.Tháng 8/1945: Sau khi được thả, các con mẹ tiếp tục hoạt động, đóng góp cho tổng khởi nghĩa.

Dù bị tra khảo dã man, họ giữ vững khí tiết, không khai báo và khi được trả tự do, họ ngay lập tức nối lại liên lạc với tổ chức Việt Minh để hoạt động trở lại.Họ tiếp tục công việc liên lạc, rải truyền đơn, chuẩn bị lực lượng và trực tiếp tham gia chiến đấu, góp phần vào sự thành công của Tổng khởi nghĩa tháng 8/1945 tại địa phương.

Năm 1953: Mẹ Tơm qua đời.khép lại cuộc đời 73 năm trọn vẹn hy sinh vì cách mạng. Sự ra đi của mẹ được nhà thơ Tố Hữu bất tử hóa qua câu thơ "Sống trong cát, chết hòa trong cát/ Những trái tim

như ngọc sáng ngời", tôn vinh sự cống hiến thầm lặng, cao cả của mẹ tại vùng cát Đa Lộc, Hậu Lộc, Thanh Hóa.