MẸ VÀ NHỮNG ĐỨA CON CỦA ĐẤT

Phần 1: Khúc dạo đầu của sự dâng hiến:

Nằm bên dòng sông Thu Bồn hiền hòa, làng Thanh Quýt vốn là một vùng quê trù phú với những bãi dâu xanh ngắt. Ở đó, mẹ Thứ hiện lên như bao người phụ nữ Quảng Nam khác: thắt lưng buộc bụng, nụ cười hiền hậu giấu sau vành nón lá. Nhưng ẩn sau vẻ ngoài bình dị ấy là một trái tim bằng thép.

Khi giặc Pháp tràn đến, làng quê chìm trong khói lửa. Mẹ nhìn những đứa con trai khôi ngô đang tuổi sức dài vai rộng, lòng mẹ thắt lại. Nhưng khi nghe tiếng súng nổ vang trời, mẹ biết rằng nếu không có người đi, cái làng này, cái nước này sẽ mãi kiếp nô lệ. Đêm đó, dưới ánh đèn dầu leo lét, mẹ tự tay may cho đứa con cả chiếc túi dạm. Mẹ không dặn con phải lập công, mẹ chỉ nói: "Đi giữ lấy màu xanh của lá dâu con nghe, đừng để chúng nó giày xéo."

Phần 2: Những tờ giấy báo tử và bóng tối nơi triền đê:

Chiến tranh như một con thú dữ, nó nuốt chửng những người con của mẹ vào cái bụng không đáy của nó.

Năm 1948, tin người con trai cả hy sinh gửi về. Mẹ đứng chết lặng bên bến sông. Nước mắt chảy ngược vào trong vì mẹ không được phép gục ngã; sau lưng mẹ còn cả một đàn con đang nhìn vào mẹ để sống. Nhưng đó mới chỉ là khởi đầu.

Cứ cách một thời gian, cái không khí tang thương lại bao trùm ngôi nhà nhỏ. Tờ giấy báo tử thứ hai, thứ ba... rồi đến tờ thứ chín. Có những ngày, mẹ vừa nhận tin đứa con này nằm xuống ở chiến trường phía Bắc, thì chiều đến lại nghe tin đứa khác hy sinh ở ngay ven sông gần nhà. Đỉnh điểm là năm 1972, khi nỗi đau dồn dập ập đến, mẹ không còn đủ nước mắt để khóc nữa. Đôi mắt mẹ bắt đầu mờ đục, không phải vì tuổi già, mà vì đã cạn khô dòng lệ cho những đứa con.

Phần 3: Năm căn hầm và mâm cơm đợi chờ:

Mẹ không chỉ hiến dâng những người con xương máu, mẹ còn biến ngôi nhà mình thành một pháo đài thầm lặng. Dưới những bụi tre, cạnh chuồng lợn, mẹ bí mật đào 5 căn hầm nuôi giấu cán bộ.

Có những lúc giặc càn quét ngay trên đầu hầm, chúng đâm lê xuống đất để tìm kiếm. Mẹ bình tĩnh ngồi trên miệng hầm giả vờ làm việc, trái tim mẹ đập loạn nhịp theo từng nhát đâm của chúng. Mẹ bảo: "Con mình hy sinh ngoài chiến trường, mình ở đây phải giữ lấy những đứa con của Đảng." Đối với mẹ, bất cứ chiến sĩ nào bước xuống hầm cũng là con, là em, là một phần máu mủ của mẹ.

Hòa bình lập lại năm 1975, trong khi cả nước hân hoan cờ hoa, mẹ Thứ lại đứng lặng bên khung cửa. Mẹ chờ, mẹ tin rằng trong dòng người tấp nập kia, sẽ có một dáng hình quen thuộc hiện ra, gọi khẽ: "Mẹ ơi, con về!"

Nhưng không ai về cả.

Từ đó, mỗi bữa cơm chiều, mẹ lại bày trên chiếc mâm đồng cũ kỹ, mẹ bày ra chín cái bát, chín đôi đũa tre. Mẹ ngồi đó, đôi tay run rẩy gắp thức ăn vào những chiếc bát trống không. Mẹ lầm rầm:

• "Thằng Cả ăn đi con, dưa muối năm nay mẹ làm vừa miệng lắm."

Cứ thế, mẹ trò chuyện với không trung. Những người con của mẹ đã hóa thành mây trắng, thành đất đai, nhưng trong tâm khảm người mẹ già, họ vẫn là những đứa trẻ vừa đi chăn trâu về, vẫn đang chờ mẹ xới cơm.

Phần 4: Tượng đài bất tử trong lòng người:

Mẹ Thứ sống đến 106 tuổi. Hơn một thế kỷ hiện diện trên đời, mẹ đã chứng kiến đất nước từ bóng tối bước ra ánh sáng, đổi lấy bằng cái giá của sự cô độc tận cùng. Khi các nhà điêu khắc tạc tượng mẹ, họ không chọn hình ảnh mẹ cầm súng, mà chọn hình ảnh mẹ đang ôm trọn các con vào lòng - một vòng tay bao dung như lòng đất mẹ.

Câu chuyện của mẹ không chỉ là một trang sử, mà là một lời nhắc nhở đau đớn về giá trị của hai chữ "Độc lập". Mỗi khi nhìn vào bức ảnh mẹ ngồi bên mâm cơm vắng bóng người, ai cũng cảm thấy một luồng điện chạy dọc sống lưng, một sự nghẹn ngào khó tả nơi cổ họng.

Mẹ đã đi vào cõi vĩnh hằng, nhưng mỗi khi gió thổi qua rặng tre ở Quảng Nam, người ta vẫn như nghe thấy tiếng mẹ ru, tiếng mẹ gọi con về ăn cơm. Mẹ không chỉ là mẹ của chín liệt sĩ, mẹ là Mẹ của cả một dân tộc.