Mẹ Việt Nam anh hùng (37)

Tôi từng nghĩ lịch sử là một môn học khá khô khan. Những sự kiện, mốc thời gian hay những cái tên được in đậm trong sách giáo khoa — tất cả đều cần ghi nhớ, nhưng lại khó để cảm nhận. Với tôi trước đây, lịch sử giống như một điều gì đó đã khép lại, thuộc về quá khứ và không liên quan nhiều đến cuộc sống hiện tại.

Nhưng một buổi chiều ở Thái Nguyên đã khiến tôi thay đổi suy nghĩ đó.

Hôm ấy, tôi theo mẹ đến thăm một người quen. Ông là cựu thanh niên xung phong, đã từng tham gia kháng chiến. Ấn tượng ban đầu của tôi rất bình thường: một người ông giản dị, nói chuyện chậm rãi, đôi khi phải dừng lại để nhớ lại điều gì đó. Nếu không được giới thiệu trước, có lẽ tôi sẽ không nghĩ ông từng trải qua những năm tháng chiến tranh.

Câu chuyện bắt đầu cũng rất tự nhiên. Ông hỏi tôi đang học gì, có áp lực không. Tôi cười, nói rằng cuộc sống sinh viên không hề nhẹ nhàng: bài tập nhiều, thi cử căng thẳng, đôi khi còn lo lắng về tương lai. Ông nghe xong chỉ cười nhẹ: “Thế là vẫn còn sướng lắm rồi.”

Câu nói ấy không làm tôi khó chịu, mà khiến tôi tò mò.

Ông bắt đầu kể về những năm tháng tuổi trẻ của mình. Khi bằng tuổi tôi, ông đã rời nhà để đi làm thanh niên xung phong. Không có nhiều lựa chọn, cũng không có thời gian để suy nghĩ lâu dài. “Lúc đó chỉ nghĩ đơn giản là đất nước cần thì mình đi thôi,” ông nói rất nhẹ, như thể đó là một điều hiển nhiên.

Công việc của ông không phải cầm súng trực tiếp chiến đấu, mà là mở đường, san lấp hố bom, đảm bảo cho các tuyến vận chuyển được thông suốt. Nghe qua thì tưởng như không quá nguy hiểm, nhưng thực tế lại khác. Ông kể có những lần vừa san xong một đoạn đường thì bom lại rơi xuống, mọi thứ lại phải làm lại từ đầu. Có những hôm làm việc suốt ngày đêm, ăn uống thiếu thốn, người lúc nào cũng trong trạng thái mệt mỏi.

Tôi hỏi ông có sợ không. Ông không trả lời ngay, chỉ im lặng một lúc rồi nói: “Có chứ. Ai mà không sợ.”

Nhưng điều khiến tôi suy nghĩ nhiều là câu nói tiếp theo của ông: “Sợ nhưng vẫn phải làm. Vì nếu mình không làm thì sẽ có người khác phải làm, mà ai cũng giống nhau thôi.”

Tôi nhận ra, sự dũng cảm đôi khi không phải là không sợ, mà là vẫn tiếp tục dù trong lòng có sợ.

Ông kể nhiều về đồng đội của mình. Những người cùng ăn, cùng làm, cùng chia sẻ với nhau từng chút lương thực ít ỏi. Có người còn rất trẻ, chưa kịp nghĩ đến tương lai thì đã phải đối mặt với những nguy hiểm không lường trước. Khi nhắc đến một vài người đã không còn, giọng ông chậm lại. Ông không kể chi tiết, chỉ nói: “Hồi đó ai cũng trẻ như cháu bây giờ.”

Câu nói ấy khiến tôi thực sự chững lại.

Tôi nhìn lại bản thân mình — một sinh viên đang sống trong thời bình, có thể lo lắng về điểm số, về công việc sau này, về những điều rất “bình thường”. Những điều đó không sai, nhưng khi đặt cạnh câu chuyện của ông, tôi thấy mọi thứ như được nhìn ở một góc khác.

Trước đây, tôi luôn nghĩ “yêu nước” là một khái niệm khá lớn, đôi khi hơi xa vời với cuộc sống hàng ngày. Nhưng sau buổi nói chuyện đó, tôi bắt đầu hiểu rằng, với mỗi thế hệ, yêu nước có thể được thể hiện theo những cách khác nhau. Với thế hệ của ông, đó là sẵn sàng rời bỏ cuộc sống cá nhân để tham gia kháng chiến. Còn với chúng tôi hôm nay, có lẽ không cần những điều lớn lao như vậy.

Rời khỏi nhà ông, tôi đi trên con đường quen thuộc của Thái Nguyên. Mọi thứ vẫn như thường ngày: xe cộ qua lại, hàng quán mở cửa, cuộc sống diễn ra rất bình yên. Nhưng trong tôi, cảm giác đã khác. Tôi không còn nhìn những con đường này một cách vô thức nữa, mà bắt đầu nghĩ đến việc để có được sự bình yên này, đã có rất nhiều người phải đánh đổi.

Tôi nghĩ, là một sinh viên, điều tôi có thể làm không phải là những điều quá lớn. Nhưng ít nhất, tôi có thể học tập nghiêm túc hơn, sống có trách nhiệm hơn với bản thân và với những gì mình đang có. Không coi hiện tại là điều hiển nhiên, mà là một điều đáng trân trọng.

Buổi chiều hôm đó không phải là một sự kiện lớn, nhưng lại khiến tôi nhớ rất lâu. Vì lần đầu tiên, tôi cảm thấy lịch sử không còn là những dòng chữ trong sách, mà là những câu chuyện thật, những con người thật — và bằng một cách nào đó, vẫn đang tiếp tục ảnh hưởng đến cuộc sống của tôi hôm nay.

Có lẽ, “thời hoa lửa” không chỉ nằm ở quá khứ. Nó vẫn hiện diện trong ký ức của những người đã đi qua, và trong cách mà thế hệ trẻ như chúng tôi lựa chọn sống tiếp — bình yên, nhưng không quên.