Mẹ Việt Nam anh hùng (42)

Tháng 12 năm 1972, Hà Nội bước vào những ngày khốc liệt nhất. Và ở đó, có một nhiếp ảnh gia trẻ của Thông tấn xã Việt Nam – ông Chu Chí Thành, khi ấy vừa tròn 28 tuổi – đã ôm máy ảnh chạy giữa lửa đạn để ghi lại từng khoảnh khắc của lịch sử.

Tối 18 tháng 12, ông vừa tác nghiệp xong một cuộc họp báo ở số nhà 37 phố Hùng Vương. Trên đường về, tiếng máy bay ù ù từ xa vọng lại, rồi những chiếc B-52 bắt đầu lao xuống. Chu Chí Thành hiểu ngay: Hà Nội đã bước vào trận địa. Và ông cũng hiểu, đây là lúc ống kính phải hoạt động không ngừng.

Suốt 12 ngày đêm, ông có mặt ở hầu khắp những điểm nóng. Ông đã đứng bên khẩu đội pháo cao xạ trên sân vận động Hàng Đẫy, ghi lại những người lính phòng không mắt đỏ hoe vì khói thuốc súng nhưng tay vẫn không rời cò súng. Ông có mặt bên hồ Trúc Bạch, nơi pháo binh bắn trả dữ dội vào từng đợt oanh tạc.

Nhưng có lẽ những khoảnh khắc khiến người xem ảnh của ông sau này xúc động nhất, lại là những khung hình không phải về súng đạn. Chu Chí Thành đã chứng kiến bệnh viện Bạch Mai đổ sập sau một trận B-52, và ông ghi lại hình ảnh những người lính đào hầm bằng tay không, móng tay bật máu để cứu từng bệnh nhân mắc kẹt. Ông lặng lẽ dựng máy khi những người dân phố Khâm Thiên trở về nhà sau bom, chỉ còn thấy đống gạch vụn và những vật dụng không còn ra hình thù.

Đêm 26 tháng 12, Chu Chí Thành có mặt ở xã Định Công, huyện Thông Trì. Lúc đó, chiếc B-52 đầu tiên bị bắn rơi nằm chềnh ềnh trên cánh đồng, thân máy xé toạc, lửa vẫn cháy lập lò. Ông bấm máy trong cái rét cắt da cắt thịt. Không kịp nghĩ ngợi nhiều. Chỉ biết rằng đây là một khoảnh khắc hiếm có, và ông đang là người ghi nó lại.

Rồi những ngày cuối tháng, ông có mặt ở Câu lạc bộ Hùng Vương, nơi tổ chức cuộc họp báo quốc tế với các phi công Mỹ bị bắt. Ánh đèn flash nhấp nháy khắp phòng, các nhà báo nước ngoài xúm quanh những người lính Mỹ cúi mặt. Chu Chí Thành đứng lặng ở một góc, bấm máy. Với ông, mỗi bức ảnh không chỉ là một sự kiện, mà còn là một câu chuyện – câu chuyện của những con người đang sống giữa chiến tranh.

Sau chiến tranh, Chu Chí Thành vẫn gắn bó với nhiếp ảnh. Nhưng có một điều ông luôn trăn trở: làm sao để những người trẻ hôm nay hiểu được chiến tranh không chỉ qua những con số hay bài học lịch sử khô khan. Ông mở triển lãm, ông kể chuyện, ông đưa ra những bức ảnh đen trắng giản dị nhưng chứa đựng cả một thời hoa lửa. Những khung hình ấy không tô vẽ, không hoa mỹ. Chỉ là một Hà Nội thật – đau thương, kiên cường và đầy nghĩa tình.

Qua ống kính của Chu Chí Thành, lịch sử không phải những điều gì đó xa vời. Lịch sử là khuôn mặt của một bà cụ ôm cháu chạy từ hầm trú bom lên, là vết thương của một chiến sĩ pháo cao xạ, là ánh mắt của một phi công Mỹ bị bắt khi lần đầu nhìn thấy Hà Nội đổ nát. Và với thế hệ trẻ hôm nay, khi nhìn lại những bức ảnh ấy, có thể thấy rằng hòa bình đã phải trả giá bằng những điều rất đỗi đời thường – nhưng cũng rất lớn lao.

Câu chuyện của nghệ sĩ nhiếp ảnh Chu Chí Thành, vì thế, không chỉ là chuyện của một người làm báo. Đó còn là cách một người trẻ của thế hệ mình đã chọn để ghi nhớ và truyền lại lịch sử, không bằng lời lẽ kêu gào, mà bằng từng khung hình lặng lẽ, chân thật.