Mẹ Việt Nam anh hùng Đoàn Thị Diệp - Trọn đời son sắt với Tổ quốc

Ở Tổ 10 Quyết Thắng, phường Tô Hiệu, tỉnh Sơn La, nhiều người vẫn nhắc về Bà mẹ Việt Nam Anh hùng Đoàn Thị Diệp bằng sự kính trọng và niềm thương yêu sâu sắc. Với người dân nơi đây, cuộc đời của mẹ là biểu tượng của lòng yêu nước, của đức hy sinh thầm lặng nhưng lớn lao dành cho độc lập, tự do của dân tộc. Hơn một thế kỷ sống trên đời, mẹ đã đi qua những năm tháng đất nước chìm trong khói lửa chiến tranh, chứng kiến biết bao đổi thay của dân tộc và mang trong tim những mất mát không gì bù đắp nổi.

Tháng 3-2025, mẹ Đoàn Thị Diệp từ trần, hưởng thọ 107 tuổi. Sự ra đi của mẹ để lại niềm tiếc thương sâu sắc đối với gia đình, bà con lối xóm và những người từng biết đến cuộc đời nhiều gian truân nhưng vô cùng cao đẹp của mẹ. Dẫu mẹ đã đi xa, nhưng hình ảnh người mẹ già với mái tóc bạc trắng, ánh mắt hiền từ, lặng lẽ bên ban thờ chồng và hai người con liệt sĩ vẫn còn in đậm trong ký ức của những người ở lại.
Trong căn nhà nhỏ giản dị của gia đình, nơi trang trọng nhất là gian thờ chồng và hai người con trai đã hy sinh vì Tổ quốc. Những tấm Bằng “Tổ quốc ghi công” được treo ngay ngắn bên di ảnh mẹ như một minh chứng thiêng liêng cho những cống hiến, hy sinh to lớn của mẹ và gia đình đối với đất nước. Mỗi kỷ vật, mỗi bức ảnh cũ đều chất chứa biết bao ký ức đau thương nhưng cũng đầy tự hào.

Ngồi bên ban thờ mẹ, bà Hà Thị Đào, con gái mẹ Diệp, chậm rãi kể lại cuộc đời của mẹ với nhiều xúc động. Những câu chuyện tưởng đã lùi xa theo năm tháng nhưng mỗi lần nhắc lại vẫn khiến người nghe nghẹn lòng.

Mẹ Đoàn Thị Diệp sinh ra trong những năm tháng đất nước còn chìm trong cảnh nô lệ. Từ thuở nhỏ, mẹ đã sớm thấu hiểu nỗi khổ của người dân mất nước. Khi lập gia đình với ông Hà Đồng Hùng ở thôn Phúc Tiền, xã Thái Phúc, huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình (nay thuộc tỉnh Hưng Yên), cuộc sống chưa kịp đủ đầy thì chiến tranh đã ập đến.

Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, chồng mẹ tham gia chiến đấu và hy sinh ngày 3-10-1951 khi mới 33 tuổi. Ngày nhận tin dữ, mẹ vẫn còn rất trẻ. Phía trước mẹ lúc này là những tháng ngày dài đằng đẵng khi một mình phải xoay sở nuôi ba con thơ trong cảnh thiếu thốn, cơ cực. Trong ký ức của người thân và bà con lối xóm, mẹ Diệp là người phụ nữ tần tảo, chịu thương chịu khó, sống giàu lòng yêu nước và luôn dạy các con phải biết yêu quê hương, đất nước.
Ba người con của mẹ lớn lên trong sự thiếu vắng tình yêu thương của cha nhưng luôn được nuôi dưỡng bằng tinh thần cách mạng và lòng tự hào dân tộc. Khi cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước bước vào giai đoạn ác liệt, hai người con trai của mẹ là Hà Ngọc Hoàng và Hà Đình Khuông đã tình nguyện lên đường nhập ngũ khi tuổi đời còn rất trẻ.

Năm 1966, tiễn hai con vào Nam chiến đấu, mẹ vừa tự hào khi có con tham gia chiến đấu, góp sức mình bảo vệ non sông, nhưng cũng vừa đau đáu những lo âu, lo sợ… Những năm tháng ấy, hậu phương và tiền tuyến chỉ nối với nhau bằng những lá thư hiếm hoi. Mỗi lần nhận được thư con, mẹ lại nâng niu từng dòng chữ, đọc đi đọc lại đến thuộc lòng. Những dòng thư ngắn ngủi trở thành niềm động viên lớn lao để người mẹ nơi quê nhà vơi đi nỗi nhớ thương con.

Rồi điều mà mẹ lo sợ nhất cũng đến. Ngày 12-5-1968, mẹ nhận giấy báo tử của anh Hà Ngọc Hoàng. Nỗi đau mất con như xé lòng người mẹ đã từng chịu cảnh góa bụa từ khi tuổi đời còn trẻ. Nhưng đau thương chưa kịp nguôi ngoai thì chỉ 6 ngày sau, mẹ tiếp tục nhận tin người con trai thứ hai là anh Hà Đình Khuông nằm lại nơi chiến trường miền Nam.

Nhắc lại quãng thời gian ấy, bà Hà Thị Đào, con gái Bà mẹ Việt Nam Anh hùng Đoàn Thị Diệp, nghẹn ngào: “Khi hai anh hy sinh, mẹ khóc nhiều lắm. Nhưng hồi đó trong làng còn có những gia đình có đến 5 người con ra trận mà không ai trở về. Mẹ vẫn gắng gượng để nuôi tôi khôn lớn”.

Điều khiến mẹ đau đáu đến tận lúc mất, đó là hơn 70 năm kể từ ngày chồng hy sinh và hơn nửa thế kỷ kể từ ngày các con ngã xuống, mẹ vẫn chưa thể đón được hài cốt chồng và hai con trở về quê hương, bởi không biết mộ chồng và hai con mình ở đâu.