Mẹ Việt Nam anh Hùng Lê Thị Trị
Người giữ lửa một gia đình anh hùng, người con gái cả của Mẹ Thứ – biểu tượng bất khuất của đất Quảng. Trên mảnh đất Thanh Quýt, giữa cánh đồng lúa xanh ngắt, vào năm 1919, một bé gái chào đời trong tiếng gió Lào dữ dội nhưng đầy ấm áp của tình quê. Đó là Lê Thị Trị, con gái đầu lòng của bà Nguyễn Thị Thứ – người sau này trở thành huyền thoại với nỗi đau tiễn đưa 11 người thân ra chiến trường mà không một ai trở về. Ngay từ nhỏ, Trị đã thừa hưởng ở mẹ sự cứng cỏi, nhẫn nại của người phụ nữ Quảng
Tuổi trẻ trong ngọn lửa chiến tranh
Những năm đất nước chìm trong khói lửa, Trị bước vào tuổi thanh xuân. Đó không phải là tuổi trẻ với những buổi hò hẹn bên giếng làng, mà là tuổi trẻ gấp gáp, ngột ngạt của tiếng súng và những cuộc càn quét.
Khi tiếng gọi Tổ quốc vang lên, Trị không ngần ngại dấn bước. Bà tham gia cách mạng, nuôi giấu cán bộ, làm liên lạc viên, hoạt động trong vùng địch. Chính trong những năm tháng ấy, bà gặp ông Ngô Tưởng, người đồng chí – người chồng sau này đồng hành cùng bà trong cuộc đời đầy giông bão.
Nhưng chiến tranh không dung thứ cho hạnh phúc nhỏ bé của họ.
Năm 1956, chồng bà hy sinh trong một trận truy kích của địch.
Nỗi đau như lưỡi dao cắt vào tim người phụ nữ trẻ, nhưng Trị không cho phép mình gục ngã. Bà vừa làm mẹ, vừa làm cha, vừa làm người chiến sĩ âm thầm tiếp tục nhiệm vụ.
Những mất mát không gì kể xiết
Đất nước chia cắt, bom đạn càng lúc càng khốc liệt. Hai người con gái của bà – chị Ngô Thị Điểu và em Ngô Thị Cúc – lớn lên trong âm hưởng của tinh thần cách mạng, nối gót mẹ lên đường chiến đấu.
Và rồi, định mệnh lại thử thách một người phụ nữ đã chịu quá nhiều mất mát.
Năm 1970, chị Điểu hy sinh.
Năm 1973, em Cúc ngã xuống.
Hai nấm mộ nằm lại giữa đại ngàn – như hai cánh chim non chưa kịp bay xa đã rơi xuống giữa trời.
Cả ba người thân yêu nhất trong đời bà — chồng và hai con — đều hóa thành liệt sĩ.
Người ta từng lặng im nhìn đôi mắt Mẹ Thứ khi nghe tin các cháu hy sinh; giờ đây, đôi mắt ấy lại im lặng khi thấy chính con gái mình chịu nỗi đau y hệt của mình.
Nhưng những người mẹ Quảng Nam không biết cúi đầu trước số phận.
Bà Trị đứng lên, tiếp tục nuôi các con còn lại, tiếp tục hoạt động cách mạng, tiếp tục giữ lửa cho ngôi nhà có quá nhiều bóng tối.
Người con gái tận hiếu của Mẹ Thứ
Sau ngày đất nước hòa bình, người ta tưởng bà Trị sẽ tìm chút bình yên cho riêng mình. Nhưng điều bà làm lại là một điều khiến ai cũng kính phục:
Bà dành trọn cuộc đời còn lại để chăm sóc Mẹ Thứ – người mẹ đã già nhưng vẫn mang trong lòng nỗi đau không đáy.
Bao nhiêu cuộc phỏng vấn, bao nhiêu đoàn khách đến thăm Mẹ Thứ… đều thấy bên cạnh cụ là bóng dáng người con gái cả, dáng nhỏ nhưng lưng luôn thẳng.
Ở ngôi nhà nhỏ ấy, hai mẹ con dựa vào nhau trong những năm tháng cuối cùng:
Một người đã hy sinh quá nhiều cho Tổ quốc.
Một người đã chứng kiến quá nhiều mất mát trong chính gia đình mình.
Hình ảnh bà Trị chăm sóc mẹ – từ bữa ăn, giấc ngủ cho đến việc tiếp chuyện khách thăm – trở thành biểu tượng của lòng hiếu thảo, của truyền thống “mẫu tử kiên trung” hiếm có.
Vinh danh và những năm tháng cuối cùng
Năm 2007, Nhà nước phong tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng cho bà Lê Thị Trị – như một sự ghi nhận xứng đáng với những hy sinh thầm lặng của bà và gia đình.
Cuộc đời mẹ kéo dài hơn một thế kỷ – 106 năm.
106 năm đủ để chứng kiến đất nước đổi thay, chiến tranh đi qua, hòa bình trở lại, đủ để nhìn lại một cuộc đời trải dài trong kiên cường và nhân hậu.
Ngày 4 tháng 5 năm 2025, Mẹ Lê Thị Trị rời cõi đời, thanh thản như ngọn đèn dầu đã trọn kiếp cháy sáng trong đêm tối, để lại niềm tiếc thương trong lòng nhân dân Quảng Nam và bao người Việt.
