Mẹ Việt Nam Anh Hùng Nguyễn Thị Nghị

Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Nghị sinh năm 1921 tại xã Hội Xá, huyện Gia Lâm, nay là phường Phúc Lợi, thành phố Hà Nội. Mẹ cùng chồng xây dựng gia đình và có sáu người con, năm trai, một gái. Những năm tháng đầu đời của các con có lẽ cũng giống biết bao gia đình Việt Nam khi ấy: một mái nhà bình dị, những bữa cơm đạm bạc, tiếng trẻ thơ lớn lên từng ngày và người mẹ lặng lẽ lo toan cho từng thành viên trong gia đình.

Dưới bàn tay của mẹ, những đứa con lần lượt trưởng thành. Mẹ làm ruộng, làm đủ công việc để có tiền nuôi các con ăn học. Công việc nặng nhọc nối tiếp qua năm tháng. Đôi bàn tay vốn chỉ mong chăm sóc gia đình lại phải quen với bùn đất, với những mùa vụ vất vả và những ngày lao động không ngơi nghỉ. Mẹ chỉ mong các con lớn lên bình an. Nhưng chiến tranh đã đưa những người con trai của mẹ rời khỏi mái nhà.

Năm 1964, người con trai cả Nguyễn Văn Mạc lên đường nhập ngũ. Ngày tiễn con, mẹ dặn dò anh nhiều điều. Có lẽ trong lòng người mẹ khi ấy vẫn giữ một niềm tin giản dị: chiến tranh rồi sẽ kết thúc, con trai mình sẽ trở về, và một ngày nào đó, căn nhà nhỏ sẽ lại có tiếng bước chân quen thuộc.

Nhưng năm 1968, tin dữ từ chiến trường miền Nam báo về. Nguyễn Văn Mạc đã hy sinh. Nỗi đau chưa kịp nguôi ngoai thì cũng trong năm ấy, người con thứ hai, Nguyễn Văn Tính, tiếp bước anh lên đường làm nhiệm vụ. Mẹ lại tiễn một người con ra trận.

Lần này, sự chờ đợi có lẽ đã mang theo một nỗi lo sâu hơn. Bởi mẹ đã hiểu chiến tranh có thể cướp đi những người con mà mình yêu thương nhất. Hai năm sau, năm 1970, Nguyễn Văn Tính hy sinh tại Lào. Mái nhà của mẹ mất đi thêm một người con. Nhưng chiến tranh vẫn chưa buông tha gia đình ấy. Năm 1971, người con trai thứ ba Nguyễn Khắc Phúc lên đường nhập ngũ. Khi ấy, anh mới 19 tuổi.

Chỉ sau ba tháng huấn luyện tại Gia Lâm, theo lệnh tổng động viên, người thanh niên tuổi đôi mươi ấy vào chiến trường Quảng Trị. Anh đi khi tuổi đời còn quá trẻ. Và anh đã không trở về.

Năm 1972, Nguyễn Khắc Phúc hy sinh tại Thành cổ Quảng Trị. Anh ra đi ở tuổi 19 - cái tuổi mà đáng lẽ một người con trai còn được sống trong vòng tay gia đình, còn có những ước mơ phía trước, còn có thể trở về bên mẹ sau những tháng ngày xa cách.

Ba người con trai lần lượt hy sinh trong vòng chưa đầy một thập kỷ. Ba lần mẹ nhận tin dữ. Ba lần một phần máu thịt của mẹ nằm lại nơi những chiến trường xa xôi.

Nhưng điều khiến câu chuyện về mẹ Nguyễn Thị Nghị trở nên đặc biệt không chỉ nằm ở những mất mát. Đó còn là cách mẹ đã sống tiếp sau những mất mát ấy.

Ông Nguyễn Khắc Hậu, người con trai thứ tư, từng kể rằng khi biết các anh hy sinh, mẹ khóc rất nhiều. Có những ngày mẹ thẫn thờ, không ăn uống. Đặc biệt, mẹ thương người con út trong ba người đã hy sinh là Nguyễn Khắc Phúc, bởi anh ra đi khi mới 19 tuổi và cũng hy sinh khi mới 19 tuổi.

Sau những biến cố liên tiếp, mẹ lại trở về với công việc thường ngày. Vẫn ruộng đồng. Vẫn những buổi sớm hôm tần tảo. Vẫn những lo toan về cuộc sống. Mẹ vun vén từng chút cho gia đình, nuôi những người con còn lại trưởng thành. Có thể người ngoài nhìn thấy một người mẹ đã vượt qua chiến tranh. Nhưng những người thân trong gia đình hiểu rằng mẹ chưa bao giờ thực sự quên các con.

Ông Nguyễn Khắc Hậu từng kể, có lần ông nhìn thấy mẹ ngồi một mình trong buồng và khóc không thành tiếng. Chỉ có một người mẹ ngồi lặng lẽ với những ký ức về ba người con đã đi xa. Nhưng mẹ tự hào vì những người con của mình đã sống một cuộc đời có ý nghĩa, sẵn sàng cống hiến tuổi trẻ cho đất nước.

Năm 1994, sự hy sinh thầm lặng của mẹ được Đảng và Nhà nước ghi nhận bằng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng.

Mẹ được phong tặng danh hiệu tại Quảng trường Ba Đình và là một trong 59 bà mẹ tiêu biểu có mặt trong lễ tuyên dương đầu tiên dành cho các Bà mẹ Việt Nam Anh hùng. Sau đó, mẹ còn được mời tham dự nhiều sự kiện quan trọng của Trung ương.

Từ một người phụ nữ quanh năm gắn bó với ruộng đồng, mẹ bước vào những buổi lễ trang trọng của đất nước. Nhưng có lẽ, dù đứng ở đâu, trong lòng mẹ vẫn chỉ có một điều không thay đổi: Mẹ nhớ các con.

Trong mắt con dâu, mẹ Nguyễn Thị Nghị là một người hiền lành và nhân hậu. Mẹ thương con cháu, đi chợ không bao giờ quên mua quà cho các cháu. Có lẽ đó chính là hình ảnh đẹp nhất về mẹ sau chiến tranh.

Không phải một người mẹ chỉ được nhớ đến bởi những mất mát.

Mà là một người bà vẫn dịu dàng, vẫn yêu thương trẻ nhỏ, vẫn quan tâm đến những điều rất đời thường. Chiến tranh đã lấy đi của mẹ ba người con trai. Nhưng chiến tranh không thể lấy đi tình yêu thương của mẹ dành cho gia đình. Và cũng không thể lấy đi niềm tự hào của mẹ về những người con đã hy sinh.

Những năm cuối đời, mẹ vẫn mang trong lòng một mong muốn: được đón những người con trở về với quê hương. Rồi gia đình tìm được hài cốt của liệt sĩ Nguyễn Văn Mạc. Hài cốt liệt sĩ Nguyễn Khắc Phúc cũng được tìm thấy và đưa về. Nhưng người con thứ hai – liệt sĩ Nguyễn Văn Tính – vẫn chưa xác định được vị trí phần mộ. Tâm nguyện của mẹ vì thế vẫn còn dang dở.

Năm 2013, Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Nghị qua đời. Mẹ đã đi qua một chặng đường dài của lịch sử dân tộc, từ những năm tháng chiến tranh đến ngày đất nước hòa bình. Mẹ đã chứng kiến những người con trưởng thành, chứng kiến ba người con lên đường và mãi mãi nằm lại nơi chiến trường.

Có những cuộc chia tay chỉ kéo dài một buổi. Nhưng có những cuộc chia tay kéo dài cả cuộc đời. Với mẹ Nguyễn Thị Nghị, những người con ấy chưa bao giờ thực sự rời xa. Họ ở trong những ký ức của mẹ. Trong những câu chuyện gia đình. Trong những tấm bằng Tổ quốc ghi công, những huân chương, huy chương được lưu giữ trang trọng. Và có lẽ, họ còn hiện diện trong từng góc nhỏ của căn nhà - nơi một người mẹ từng chờ đợi những bước chân trở về.

Câu chuyện của mẹ Nguyễn Thị Nghị nhắc chúng ta rằng, chiến tranh không chỉ diễn ra ở chiến trường. Chiến tranh còn đi qua những căn nhà, qua những người vợ, người mẹ và những đứa trẻ chờ đợi người thân trở về. Ba người con của mẹ đã hy sinh cho Tổ quốc. Còn mẹ, mẹ đã dành phần đời còn lại để gìn giữ gia đình, nuôi những người con còn lại trưởng thành và âm thầm mang theo nỗi nhớ.

Mẹ không nói nhiều về những hy sinh của mình. Mẹ chỉ sống như bao người mẹ Việt Nam khác - lặng lẽ, nhân hậu và kiên cường. Nhưng chính sự lặng lẽ ấy lại khiến câu chuyện về mẹ trở nên lay động. Bởi có những người hùng không đứng giữa ánh hào quang. Họ chỉ ngồi bên hiên nhà, nhìn về một hướng, nhớ về những người con đã đi xa. Và có những nỗi niềm, người mẹ đã cất cho riêng mình suốt cả một đời. Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Nghị đã sống, đã mất mát và đã chờ đợi như thế. Để hôm nay, mỗi khi nhắc đến hai tiếng hòa bình, chúng ta không chỉ nhớ đến những chiến thắng trên chiến trường, mà còn nhớ đến những người mẹ đã lặng lẽ trao cho Tổ quốc những người con quý giá nhất của đời mình.

Và giữa cuộc sống thanh bình hôm nay, câu chuyện của mẹ vẫn nhắc mỗi chúng ta biết trân trọng quá khứ, biết ơn những người đã hy sinh và sống sao cho xứng đáng với những gì các thế hệ đi trước đã gửi lại.