Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Thứ - 9 người con đẻ, 1 người con rể và 1 người cháu ngoại của Mẹ đều đã ngã xuống vì độc lập, tự do của Tổ quốc.

Mẹ Nguyễn Thị Thứ sinh năm 1904 tại làng Điện Quang, huyện Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam — vùng đất giàu truyền thống cách mạng và hiếu học.

Sinh ra trong cảnh đất nước mất độc lập, Mẹ lớn lên chứng kiến sự áp bức của chính quyền thực dân Pháp. Khi trưởng thành, Mẹ lập gia đình với ông Lê Tự Trị, một người nông dân hiền lành, siêng năng. Hai vợ chồng cùng nhau làm ruộng, tần tảo nuôi dạy 12 người con (9 con trai, 2 con gái và 1 người con nuôi).

Mặc dù cuộc sống thiếu thốn và gian khổ, vợ chồng Mẹ luôn dạy các con lòng yêu nước, tinh thần thương dân và niềm tự hào dân tộc.

Khi Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công rồi cuộc kháng chiến chống Pháp bùng nổ, theo tiếng gọi của Tổ quốc, các con của Mẹ lần lượt lên đường nhập ngũ và gia nhập lực lượng du kích địa phương.

Ngôi nhà của Mẹ ở Điện Bàn trở thành một căn cứ nuôi giấu cán bộ, chiến sĩ du kích. Mẹ đã đào nhiều hầm bí mật ngay trong vườn và dưới căn bếp để che chở cho các chiến sĩ cách mạng.

Thế nhưng, chiến tranh luôn đi kèm với mất mát. Năm 1948, người con trai thứ hai của Mẹ, anh Lê Tự Xuyên, ngã xuống trong một trận chiến. Năm 1950, người con thứ ba, anh Lê Tự Hàn Anh, tiếp tục hy sinh. Đến năm 1953, chỉ trong một thời gian ngắn, Mẹ lại nhận tin báo tử của người con thứ tư, anh Lê Tự Chín.

Cạn nước mắt khóc con, nhưng Mẹ vẫn giấu nỗi đau vào trong để tiếp tục đào hầm bí mật, tiếp tế lương thực cho cách mạng.

Sau Hiệp định Giơ-ne-vơ (1954), Quảng Nam trở thành vùng trọng điểm đánh phá ác liệt của đế quốc Mỹ và chính quyền Sài Gòn. Căn nhà của Mẹ nằm trong vùng "bạch vệ", thường xuyên bị càn quét, theo dõi sát sao.

Dù nguy hiểm chực chờ, Mẹ Thứ vẫn kiên cường ở lại quê nhà, nuôi giấu cán bộ trong 5 hầm bí mật giấu dưới những đống rơm, giàn bếp. Ngoài ra, Mẹ còn làm nhiệm vụ canh gác, ra hiệu cho bộ đội mỗi khi quân địch rút đi hoặc kéo đến.

Và nỗi đau mất mát người thân đã tiếp tục dồn dập đổ xuống vai người mẹ gian lao. Mẹ đau đớn tiễn biệt người con trai Lê Tự Lem vào năm 1954, để rồi đến năm 1966, chỉ trong một thời gian ngắn, Mẹ phải gánh chịu nỗi đau xé lòng khi mất thêm hai người con trai nữa là Lê Tự Nẫm và Lê Tự Trị. Nỗi đau chưa kịp nguôi khoai thì đến năm 1972, người con Lê Tự Thịnh ngã xuống, và năm 1974, người con Lê Tự Hải lại tiếp tục hy sinh. Khi ngày vui đại thắng đã đến rất gần, bi kịch vẫn chưa dừng lại: người con rể Ngô Tùng cùng cháu ngoại Ngô Thị Cúc của Mẹ đã ngã xuống ngay trong năm 1975. Nghiệt ngã hơn cả, người con trai út Lê Tự Chuyển — chiến sĩ biệt động nội thành Đà Nẵng — đã anh dũng hy sinh vào đúng ngày 30 tháng 4 năm 1975, ngay trước thời khắc lịch sử khi đất nước hoàn toàn giải phóng và non sông thu về một mối.

Mẹ Thứ từng chia sẻ, mỗi lần có người báo tin một người con hy sinh, Mẹ lại lặng lẽ nuốt nước mắt vào trong, ngước nhìn lên bàn thờ rồi tiếp tục ra vườn đào hầm, nuôi cán bộ. Mẹ ngóng chờ ngày hòa bình để đón các con về, nhưng đến ngày vui trọn vẹn của dân tộc, 9 người con trai của Mẹ đã không còn ai trở về.

Sau ngày hòa bình, Mẹ Nguyễn Thị Thứ sống cùng người con gái còn lại là bà Lê Thị Trị (bà Trị cũng là Mẹ Việt Nam Anh hùng khi có chồng và con gái hy sinh).

Năm 1994: Mẹ Nguyễn Thị Thứ được Nhà nước trao tặng danh hiệu cao quý Mẹ Việt Nam Anh hùng. Tượng đài Mẹ Việt Nam Anh hùng tại đỉnh núi Cấm (Quảng Nam) đã lấy hình mẫu từ chính bức chân dung và cuộc đời vĩ đại của Mẹ Thứ để tri ân tất cả các bà mẹ Việt Nam trên khắp mọi miền Tổ quốc.

Năm 2010, Mẹ Nguyễn Thị Thứ trút hơi thở cuối cùng, hưởng thọ 106 tuổi. Mẹ ra đi trong niềm tiếc thương vô hạn của nhân dân cả nước, trở thành một biểu tượng bất tử của "Lòng mẹ Việt Nam" — bao la, kiên cường và sẵn sàng hy sinh tất cả vì độc lập, tự do cho Dân tộc.