Mẹ Việt Nam Anh hùng Trần Thị Huyến

Một buổi sáng tháng Chín

Sáng ngày 2 tháng 9 năm 2025, hàng triệu người dân cả nước dõi theo màn hình truyền hình trực tiếp Lễ kỷ niệm 80 năm Quốc khánh từ Quảng trường Ba Đình. Giữa những khối quân hùng dũng, xe tăng, tên lửa và đoàn xe cơ giới nối nhau tiến qua lễ đài, ống kính nhiều lần dừng lại ở một cụ bà tóc bạc trắng, mặc tà áo dài đỏ thắm, ngồi lặng yên trên hàng ghế danh dự, ngay bên cạnh Tổng Bí thư. Đôi mắt cụ rạng rỡ, nhưng người tinh ý sẽ thấy trong ánh nhìn ấy còn có một nỗi niềm rất sâu.

Cụ bà ấy là Mẹ Việt Nam Anh hùng Trần Thị Huyến, 86 tuổi, người con của vùng quê nghèo Hà Tĩnh. Cả đời mẹ gắn với gánh bánh mướt, bánh rán ở chợ Thạch Đồng. Chính vì thế, hình ảnh ấy chạm vào trái tim người xem. Một người mẹ lam lũ từ chợ quê được ngồi giữa Ba Đình lịch sử không phải chuyện tình cờ. Đó là sự tri ân của cả dân tộc dành cho một cuộc đời đã đi qua gần như trọn vẹn những mất mát của thế kỷ XX.

Sinh ra trong một gia đình cách mạng

Mẹ Trần Thị Huyến sinh năm 1939 tại vùng đất nay thuộc phường Trần Phú, thành phố Hà Tĩnh. Đó là mảnh đất của "đất học, đất cách mạng", nơi từng bùng lên phong trào Xô viết Nghệ Tĩnh năm 1930 - 1931, và nay mang tên cố Tổng Bí thư đầu tiên của Đảng, đồng chí Trần Phú.

Mẹ lớn lên trong một gia đình cách mạng. Cha mẹ là liệt sĩ Trần Hậu Trưởng, một cán bộ tiền khởi nghĩa, đã anh dũng hy sinh trong phong trào đấu tranh chống thực dân Pháp năm 1938. Đó là những năm tháng đen tối của đất nước, khi những người con ưu tú của quê hương lặng lẽ gây dựng cơ sở, rải truyền đơn, bí mật liên lạc để thắp lên ngọn lửa giành độc lập. Nhiều người trong số họ không bao giờ được thấy ngày đất nước đổi thay.

Như vậy, ngay từ buổi đầu cuộc đời, Mẹ đã sinh ra trong bóng của một sự hy sinh. Người cha nằm xuống khi cách mạng còn trong trứng nước. Người con gái ra đời sau đó lớn lên giữa những năm chiến tranh và đói khổ, mang theo niềm tự hào lặng lẽ về người cha mình chưa kịp biết mặt. Có lẽ chính điều ấy đã hun đúc nên ở Mẹ một đức tính rất Hà Tĩnh: chịu thương, chịu khó, và không bao giờ than thở.

Tuổi xuân và gánh bánh nuôi đàn con thơ

Lớn lên, Mẹ lập gia đình và sinh được tám người con. Nhưng hạnh phúc của người phụ nữ ấy quá ngắn ngủi. Người chồng mất đi từ khi Mẹ còn rất trẻ, để lại cho Mẹ đàn con thơ dại với tám cái miệng ăn, trong một vùng quê nghèo vừa trải qua chiến tranh, bom đạn và những năm tháng thiếu thốn đủ đường.

Với người phụ nữ nông thôn thời ấy, mất chồng là mất đi trụ cột. Không có ruộng đất rộng, không của cải để dành, vốn liếng của Mẹ chỉ có đôi bàn tay và một nghề nhỏ: làm bánh mướt, bánh rán đem ra chợ Thạch Đồng bán. Có thể hình dung những buổi sáng của Mẹ bắt đầu từ lúc trời còn tối, khi cả xóm còn say giấc. Bên bếp lửa, Mẹ tráng từng lớp bánh mỏng, chiên từng chiếc bánh rán vàng, rồi gánh ra chợ khi sương chưa tan. Mỗi chiếc bánh bán đi là một bữa cơm cho các con, một cuốn vở, một manh áo.

Từ chính gánh bánh ấy, tám người con của Mẹ lần lượt được nuôi lớn và trưởng thành. Đó là một "kỳ tích" rất đời thường mà ít ai chú ý. Nó không có tiếng súng, không có huân chương, chỉ có mồ hôi và sự bền bỉ của một người mẹ một mình gồng gánh. Tình yêu của Mẹ không nằm ở những lời nói lớn lao mà ở từng buổi chợ sớm, từng đồng tiền lẻ gom góp, từng đêm thức khuya lo cho con.

Hai lần tiễn con, hai lần nghẹn lòng

Những đứa con Mẹ nuôi lớn bằng gánh bánh nghèo đều lớn lên trong thời đại Tổ quốc cần người. Sau ngày thống nhất đất nước năm 1975, hòa bình chưa kịp vững thì chiến tranh biên giới Tây Nam lại nổ ra. Những năm 1977 - 1978, quân dân ta phải đối mặt với các cuộc tấn công của tập đoàn Pol Pot vào biên giới. Sau đó, quân tình nguyện Việt Nam sang giúp nhân dân Campuchia thoát khỏi họa diệt chủng, thực hiện nghĩa vụ quốc tế cao cả. Trong đoàn quân ấy có những người con trai Hà Tĩnh, trong đó có hai người con của Mẹ.

Người con trai đầu ra đi là Nguyễn Văn Đường. Anh hy sinh trên chiến trường Campuchia vào cuối thập niên 1970, theo các nguồn tin là năm 1977 hoặc 1978. Chưa kịp nguôi ngoai nỗi đau ấy, đến năm 1980, người con trai thứ hai là Nguyễn Văn Cát cũng ngã xuống trên mảnh đất bạn.

Chỉ trong ba năm, người mẹ góa bụa đã hai lần nhận giấy báo tử. Hai người con trai, hai đứa trẻ mà Mẹ từng bế bồng, từng thức khuya dậy sớm nuôi lớn bằng từng chiếc bánh bán ở chợ, không bao giờ trở về. Mất chồng đã là nỗi đau lớn, mất con còn là nỗi đau không gì bù đắp. Với một người mẹ, chẳng có thứ gì nặng hơn việc đưa tiễn con ra đi khi tóc mình còn xanh nhưng lòng đã bạc.

Thế nhưng, Mẹ không gục ngã. Mẹ vẫn còn sáu người con khác cần Mẹ. Mẹ lại ra chợ, lại nhóm bếp lửa, lại tráng từng mẻ bánh. Nỗi đau được cất vào nơi sâu nhất của trái tim, còn bên ngoài là người mẹ tần tảo, hiền hậu, như thể chưa từng có điều gì xảy ra. Có lẽ chỉ có đêm đêm, giữa căn nhà nhỏ, Mẹ mới để mặc những nhớ thương trào dâng. Đó là sức mạnh phi thường của người mẹ Việt Nam: đau đến tận cùng mà vẫn đứng vững để nâng đỡ những người còn ở lại.

Với những hy sinh to lớn ấy, Mẹ Trần Thị Huyến được Đảng và Nhà nước phong tặng danh hiệu cao quý Bà mẹ Việt Nam Anh hùng. Ba người thân yêu nhất của Mẹ, gồm người cha và hai người con trai, đã hiến dâng đời mình cho độc lập, tự do của dân tộc. Danh hiệu ấy là sự ghi nhận, nhưng với Mẹ, có lẽ nó không bao giờ thay thế được ba người đã mất.

Tuổi già bên gánh bánh và những đứa cháu

Hòa bình trở lại, đất nước đổi mới, cuộc sống ở quê hương Hà Tĩnh dần khởi sắc. Các con của Mẹ trưởng thành, lập gia đình, con cháu đầy nhà. Nhưng Mẹ vẫn giữ nếp sống của một người lao động. Ngay cả khi đã bước sang tuổi 86, mỗi sáng Mẹ vẫn ra chợ Thạch Đồng bán bánh mướt, bánh rán như bao nhiêu năm qua.

Người con trai thứ tư của Mẹ, anh Nguyễn Văn Nghĩa, kể rằng sức khỏe của Mẹ rất tốt, tinh thần luôn vui vẻ. Hiện nay, Mẹ sống trong ngôi nhà nhỏ ở tổ dân phố Liên Công, cùng vợ chồng người con út là anh Nguyễn Văn Thuyết và chị Nguyễn Thị Thắm, bên những đứa cháu, đứa chắt quây quần. Mái nhà nhỏ ngày nào chỉ có những đứa trẻ thiếu cha, nay đã đầy tiếng cười của bốn thế hệ.

Với chính quyền và nhân dân địa phương, Mẹ là một tấm gương sáng. Mẹ là một trong 29 Mẹ Việt Nam Anh hùng của phường Trần Phú. Vào các dịp lễ, Tết, ngày truyền thống cách mạng, lãnh đạo tỉnh, thành phố và các đoàn thể thường xuyên đến thăm hỏi, tặng quà các Mẹ. Nhưng điều quý giá nhất mà Mẹ để lại cho xóm làng không nằm ở danh hiệu, mà ở cách Mẹ sống: giản dị, cần cù, không oán trách, không đòi hỏi.

Giữa Quảng trường Ba Đình

Ngày 2 tháng 9 năm 2025, Mẹ Trần Thị Huyến được mời ra Thủ đô dự Lễ diễu binh, diễu hành kỷ niệm 80 năm Quốc khánh. Chỉ khoảng một tuần trước đó, Mẹ bị gãy tay, nhưng niềm vui và sự xúc động đã làm Mẹ quên đi cơn đau. Sáng hôm ấy, Mẹ dậy thật sớm. Người con dâu út chuẩn bị hành lý, chỉnh lại tà áo dài đỏ và chải mượt mái tóc bạc cho Mẹ. Xe của tỉnh đón Mẹ tận nhà, có bác sĩ đi cùng, đưa Mẹ ra Hà Nội.

Khi bước lên hàng ghế danh dự, Mẹ không ngờ chiếc bảng tên của mình lại được đặt ngay cạnh Tổng Bí thư Tô Lâm. Sau này, Mẹ kể lại với niềm xúc động: Tổng Bí thư giản dị, thân tình, mời Mẹ uống nước, nhặt chiếc quạt Mẹ làm rơi và trao lại cho Mẹ. Trong cuộc trò chuyện, Mẹ đã bày tỏ nỗi đau mất hai người con trai trong chiến tranh. Những điều mà người mẹ ấy giữ trong lòng suốt gần nửa thế kỷ, hôm ấy được lắng nghe bởi người đứng đầu đất nước.

Suốt buổi lễ, Mẹ chăm chú dõi theo từng khối quân tiến qua. "Đất nước mình bây giờ hùng mạnh quá. Mẹ tự hào lắm," Mẹ nói. Có lẽ trong khoảnh khắc ấy, Mẹ nhìn thấy cả chặng đường dài của dân tộc: từ ngày người cha ngã xuống bí mật trong bóng tối, đến ngày hàng nghìn người lính bước đều trước hàng triệu ánh mắt tự hào. Những người thân đã khuất của Mẹ không còn ở đây, nhưng sự hy sinh của họ chính là một viên gạch trong nền móng của buổi lễ hôm nay.

Chuyến đi kết thúc, Mẹ cùng đoàn Hà Tĩnh trở về trong đêm. Suốt chặng đường, Mẹ vẫn say sưa kể về những đoàn quân, về sức mạnh của Tổ quốc hôm nay. Khi trở về, rất đông bà con đến thăm hỏi, xin chụp ảnh cùng Mẹ. Con cháu Mẹ nói rằng đó không chỉ là niềm vui riêng của Mẹ mà còn là vinh dự của cả gia đình, của quê hương.

Những món quà tri ân

Câu chuyện của Mẹ chạm đến trái tim nhiều người. FPT Play đã thực hiện phóng sự "Người mẹ từ chợ quê đến Ba Đình lịch sử" kể về cuộc đời đầy mất mát và hy sinh của Mẹ, như một món quà dành tặng những người phụ nữ Việt Nam anh hùng, bất khuất, trung hậu, đảm đang.

Và vào tối 22 tháng 12, trong chương trình giao lưu nghệ thuật "Câu chuyện thời hoa lửa" do Tỉnh Đoàn Hà Tĩnh tổ chức, Mẹ được mời ngồi hàng ghế đại biểu, đón nhận sự tri ân của thế hệ trẻ. Tại đây, Mẹ được trao tặng bức chân dung phục dựng của hai người con trai liệt sĩ, thuộc dự án "Tô màu ký ức". Với một người mẹ đã xa con gần nửa thế kỷ, nhìn thấy gương mặt các con hiện lên rõ nét sau bao năm là một khoảnh khắc không thể diễn tả bằng lời. Hai người con trai năm xưa, mãi mãi ở tuổi thanh xuân, như lại trở về bên Mẹ.

Lời kết: Điều Mẹ để lại

Cuộc đời Mẹ Trần Thị Huyến không có những chiến công hiển hách theo nghĩa thông thường. Mẹ không cầm súng ra trận, không đứng trên bục cao diễn thuyết. Nhưng Mẹ đã làm điều khó khăn không kém: giữ vững một mái nhà, nuôi lớn tám người con và tiễn hai người con trai ra mặt trận mà không một lời oán trách. Thế hệ của Mẹ không biết đến những lời hoa mỹ. Họ chỉ biết làm, biết chịu đựng và biết hy sinh vì những điều lớn hơn bản thân mình.

Hôm nay, chúng ta sống trong hòa bình, trong một đất nước đang vươn mình mạnh mẽ. Mỗi lần nhìn thấy lá cờ đỏ sao vàng bay trong gió, chúng ta cần nhớ rằng nền độc lập ấy được đổi bằng máu xương của biết bao người con ưu tú và bằng những giọt nước mắt thầm lặng của biết bao người mẹ. Mẹ Huyến chỉ là một trong hàng chục nghìn Bà mẹ Việt Nam Anh hùng, nhưng câu chuyện của Mẹ nhắc chúng ta rằng lịch sử không chỉ được viết bằng những trận đánh lớn mà còn bằng những gánh hàng rong, những bữa cơm đạm bạc và những đêm không ngủ của người mẹ.

Với thế hệ trẻ, bài học từ Mẹ không phải là phải hy sinh như Mẹ đã hy sinh, mà là biết trân trọng những gì mình đang có, biết sống có trách nhiệm với quê hương và biết nói lời cảm ơn với những người đã đi trước. Và nếu một ngày, bạn đi ngang chợ Thạch Đồng vào một buổi sáng sớm, thấy một cụ bà tóc bạc đang tráng từng chiếc bánh mướt, xin hãy dừng lại một chút. Bởi trong gánh bánh giản dị ấy là cả một phần lịch sử của dân tộc.

Mẹ ơi, cảm ơn Mẹ.