Mẹ Việt Nam Đinh Thị Lý

Theo chính sách thì Vũ Văn Ngữ không phải đi bộ đội vì anh là con duy nhất của liệt sĩ Vũ Như Đính. Học xong cấp 3, Ngữ có thể vào trường đại học nào đó, nhất là Ngữ lại là con liệt sĩ. Vậy mà anh lại quyết tâm nhập ngũ. Anh xin bà, xin mẹ cho anh được vào bộ đội để tham gia kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.

Năm 1965, cụ Đinh Thị Lý nhìn cháu nội khoác ba lô ra đi mà lòng vui buồn lẫn lộn. Cụ vui vì đứa cháu đã biết được lý tưởng của người thanh niên thời chiến, chọn được con đường mà đi, có ý chí như cha, chú, mang trong mình ý chí của người dân nước Việt, giặc đến nhà là phải đánh. Nhưng cụ buồn và lo vì nhà có hai người đàn ông thì cả hai đã hy sinh trong cuộc kháng chiến chống Pháp, bây giờ chỉ còn anh vừa mới lớn lên, là cháu trai duy nhất của cụ...

Mùa xuân năm 1946, người con trai đầu Vũ Như Đính của cụ nhập ngũ, ông đi qua lũy tre làng trong một đêm mưa phùn lất phất. Cụ tiễn con đi để rồi ngồi chờ đợi. Ông được biên chế vào một công binh xưởng đóng tại Đông Triều (Quảng Ninh). Anh bộ đội công binh xưởng ấy đã cùng đồng đội đúc ra vũ khí cho bộ đội đánh giặc. Cuối năm 1946, công binh xưởng của ông phải chuyển lên vùng chiến khu Bắc Kạn, vì ở Đông Triều giặc đã đổ quân chiếm đóng. Ngày 23-8-1947, giặc Pháp cho máy bay thả dù đổ quân càn vào công binh xưởng, chiến sĩ công binh Vũ Như Đính cùng đồng đội chống càn và anh đã anh dũng hy sinh.

Đến người con trai thứ hai của cụ, ông Vũ Như Ngôn cũng tạm biệt gia đình ra đi kháng chiến. Ban đầu, ông Ngôn tham gia hoạt động thanh niên cứu quốc tại huyện Cẩm Giàng, tỉnh Hải Dương cùng với anh mình từ năm 1945. Khi ông Đính đi vào công binh xưởng thì ông Ngôn cũng thoát ly hoạt động cách mạng bí mật ở Hà Nội vào năm 1950. Đến năm 1951, ông Ngôn bị địch bắt (hiện Bảo tàng Hà Nội vẫn còn lưu ảnh đồng chí Vũ Như Ngôn). Bắt được ông Ngôn, chúng tra tấn hòng tìm được những thông tin bí mật, những cơ sở mà ông nắm được. Nhưng chúng không thể lấy được một thông tin nào từ người đảng viên trung kiên Vũ Như Ngôn nên đưa ông ra bắn tại khu Tương Mai, Hà Nội.

Hai con trai đi kháng chiến, cụ Đinh Thị Lý một mình xoay xở để nuôi mấy người con gái. Cụ vừa làm vừa nghe ngóng tin con, tin chồng. Cụ Vũ Như Đọc-chồng cụ Lý tham gia kháng chiến từ năm 1950. Những năm ấy sao mà gian truân với cụ Lý. Rồi tin chồng bị bắt, tim cụ như thắt lại. Cụ Lý không thể ngồi yên, cụ đi khắp các trại giam ở Hải Dương để tìm chồng mà không thấy. Sau những năm dài bị địch giam cầm, đến năm 1953, cụ Đọc mới được địch thả về sau khi đã tra tấn đến liệt chân mà không lấy được tin tức gì ở cụ. Cụ Lý xót xa ôm lấy người chồng bị liệt chân đang đau đớn, ôm chồng mà lòng lại nghĩ đến hai con đang ở chiến trường. Thời gian này, gia đình cụ nằm trong vùng địch kiểm soát nên chịu nhiều sự o ép của chúng. Bọn địch thường xuyên đến tra hỏi về hai người con đi kháng chiến của cụ; đêm chúng rình mò xem các anh có về không, xem có ai đến liên lạc với cụ ông không... Ngày tháng ấy với cụ Lý sao mà dài đằng đẵng, nhưng cụ vẫn tin vào ngày kháng chiến thành công, hai con sẽ trở về.