Mẹ VNAH Hồ Thị Chức

Mỗi lần nhắc về mẹ, bà Đặng Thị Chấm vẫn nhớ rõ ánh sáng của chiếc đèn dầu nhỏ đặt trên bàn thờ trong căn nhà cũ ở xã Cát Thanh, huyện Phù Cát, tỉnh Bình Định. Bà bảo rằng suốt những năm chiến tranh, ngọn đèn ấy gần như chưa bao giờ tắt. Mẹ nói thắp đèn không chỉ để soi sáng căn nhà mà còn để những người con đi chiến đấu nếu có trở về trong đêm vẫn nhận ra mái ấm của mình.

Mẹ Việt Nam Anh hùng Hồ Thị Chức, sinh năm 1905, là người phụ nữ bình dị nhưng có ý chí phi thường. Cùng chồng là ông Phạm Ngại, mẹ sớm trở thành cơ sở cách mạng tin cậy của địa phương. Ngay trong ngôi nhà nhỏ, vợ chồng mẹ bí mật đào hầm nuôi giấu cán bộ, đảng viên, bất chấp hiểm nguy luôn cận kề. Khi chính quyền Sài Gòn tăng cường đàn áp các gia đình có người tham gia kháng chiến, cả gia đình mẹ bị dồn vào ấp chiến lược, bị giám sát nghiêm ngặt như những "gia đình Cộng sản". Dẫu vậy, mẹ vẫn tìm mọi cách liên lạc, tiếp tế và bảo vệ lực lượng cách mạng.

Bi kịch nối tiếp bi kịch khi có người phản bội, ông Phạm Ngại bị địch bắt và tra tấn dã man. Dù được trả về, những trận đòn và những tháng ngày bị quản thúc đã khiến ông lâm bệnh rồi qua đời trong nỗi uất nghẹn. Từ đó, một mình mẹ vừa chăm lo gia đình, vừa tiếp tục làm hậu phương cho những người con đang chiến đấu.

Người con trai thứ hai, anh Đặng Bá Mẫn, thoát ly tham gia cách mạng từ năm 1963. Tháng 10 năm 1967, anh hy sinh trong một chuyến công tác khi bị địch phục kích. Chưa đầy một năm sau, người vợ trẻ của anh cũng qua đời, để lại hai cháu gái thơ dại cho mẹ cưu mang. Mẹ lặng lẽ đón các cháu về nuôi, giấu nước mắt để các cháu không cảm nhận hết nỗi đau mất cha mẹ.

Sau cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968, phong trào cách mạng ở Phù Cát bị đàn áp khốc liệt. Người con trai thứ tư của mẹ là Đặng Bá Mạc vừa tham gia du kích chưa lâu thì hy sinh trong một trận chống càn cuối năm 1969. Bản thân mẹ cũng bị bắt giam nhiều tháng trời, chịu đủ cực hình nhưng vẫn không khai báo về cơ sở cách mạng.

Thế nhưng mất mát lớn nhất vẫn chưa dừng lại. Tháng 9 năm 1974, người con út Đặng Văn Hùng lên đường nhập ngũ. Chỉ ba tháng sau, ngày 8 tháng 1 năm 1975, anh anh dũng hy sinh trong trận đánh đồn Cây Bông. Khi nhận được tin báo tử người con út, mẹ lặng người hồi lâu rồi chỉ lặng lẽ châm thêm dầu vào ngọn đèn đang cháy. Bà Chấm kể rằng đêm ấy mẹ ngồi rất lâu trước hiên nhà, mắt hướng về con đường làng, không khóc thành tiếng. Mẹ chỉ khẽ nói: "Nó đã hoàn thành lời hứa với đất nước."

Điều khiến bà Chấm kính phục mẹ nhất là dù đã mất chồng và ba người con trai, mẹ chưa từng khuyên các con còn lại từ bỏ con đường cách mạng. Chính bà cũng tiếp tục công tác trong ngành quân y, rồi được điều vào căn cứ Bảo Chánh, Xuân Lộc, Đồng Nai, chăm sóc thương bệnh binh giữa những năm tháng chiến tranh ác liệt.

Ngày đất nước thống nhất, người anh cả từ miền Bắc và bà Chấm sau nhiều năm xa cách mới được trở về đoàn tụ cùng mẹ. Cuộc gặp gỡ ấy không thể bù đắp những mất mát mà chiến tranh đã gây ra, nhưng đủ để người mẹ già cảm nhận rằng sự hy sinh của chồng và các con không hề vô nghĩa. Đất nước đã độc lập, những người còn sống đã được trở về trong hòa bình.

Năm 1994, Nhà nước phong tặng Mẹ Hồ Thị Chức danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng để ghi nhận những cống hiến và hy sinh to lớn của gia đình đối với sự nghiệp giải phóng dân tộc. Với bà Đặng Thị Chấm, phần thưởng lớn nhất của mẹ không nằm ở danh hiệu cao quý, mà chính là ngày được nhìn thấy lá cờ đỏ sao vàng tung bay trên bầu trời độc lập – điều mà mẹ đã đánh đổi bằng cả cuộc đời, bằng người chồng yêu thương và ba người con trai mãi mãi nằm lại tuổi thanh xuân.

Đến hôm nay, câu chuyện về Mẹ Hồ Thị Chức vẫn được con cháu kể lại như một lời nhắc nhở rằng có những người mẹ không cầm súng nơi chiến trường, nhưng trái tim và sự hy sinh của họ đã trở thành ngọn đèn bất diệt, soi sáng con đường giành độc lập của dân tộc Việt Nam.