Mẹ VNAH Lê Thị Đang - Ba nén hương dưới mái nhà Bùi Chu

Trong căn nhà ở ấp Bùi Chu, xã Bắc Sơn, huyện Trảng Bom, ông Lê Công Hồng vẫn giữ nguyên góc bàn thờ nơi mẹ Lê Thị Đang từng thắp nhang mỗi sáng. Ba tấm di ảnh của các liệt sĩ Lê Văn Còn, Lê Văn Nguyện và Lê Văn Xít được đặt cạnh nhau như chưa bao giờ rời khỏi mái nhà ấy. Mỗi lần nhìn lên bàn thờ, ông lại nhớ đến cuộc đời của người mẹ đã dành cả tuổi thanh xuân cho cách mạng và gần như hiến dâng tất cả những gì quý giá nhất của mình cho Tổ quốc.

Mẹ Lê Thị Đang sinh năm 1919 tại tỉnh Tiền Giang. Những năm đất nước bước vào kháng chiến, mẹ cùng gia đình đến vùng Trảng Bom sinh sống. Cuộc sống vốn đã nhiều vất vả, nhưng khi cách mạng cần, mẹ không ngần ngại mở cửa nhà mình làm nơi nuôi giấu cán bộ. Ban ngày, mẹ lao động trên đồng ruộng, chăm lo cho gia đình như bao người phụ nữ khác. Đêm xuống, căn nhà nhỏ lại trở thành nơi bộ đội ghé nghỉ, nhận lương thực, thuốc men rồi tiếp tục lên đường.

Ông Hồng kể rằng mẹ rất cẩn thận. Những bao gạo, gói thuốc hay tài liệu đều được mẹ giấu kín dưới những đống rơm hoặc trong các chum lúa. Mỗi khi có cán bộ về, mẹ luôn chuẩn bị sẵn cơm nóng và nước uống. Với mẹ, chăm lo cho bộ đội cũng giống như chăm sóc chính những người con của mình.

Có lần, cơ sở bị lộ. Quân địch ập đến lục soát rồi bắt mẹ đưa về giam. Chúng dùng đủ mọi cách từ dụ dỗ đến đánh đập, tra khảo nhằm buộc mẹ khai nơi ở của cán bộ và những người tham gia kháng chiến. Theo lời ông Hồng, mẹ chưa bao giờ kể chi tiết về những trận đòn roi ấy. Mẹ chỉ nói rằng có những lúc tưởng không còn sống để trở về, nhưng trong đầu luôn nghĩ nếu mình khai ra thì biết bao người sẽ mất mạng.

Sau nhiều ngày không khai thác được điều gì, địch buộc phải thả mẹ. Ít lâu sau, chúng lại bắt mẹ lần thứ hai. Những cực hình còn nặng nề hơn trước nhưng kết quả vẫn như cũ. Mẹ trở về với đầy thương tích, song chỉ nghỉ ngơi ít ngày rồi tiếp tục công việc mà cách mạng giao phó. Ông Hồng nói rằng điều khiến ông khâm phục nhất là mẹ chưa từng xem những lần bị tù đày là điều đáng kể. Mẹ chỉ nhẹ nhàng bảo: "Miễn đồng đội còn an toàn là được."

Trong khi mẹ âm thầm hoạt động ở hậu phương thì ba người con trai lần lượt bước vào cuộc chiến.

Người anh cả Lê Văn Nguyện lên đường từ rất sớm và anh dũng hy sinh năm 1967. Nỗi đau ấy chưa kịp nguôi thì bốn năm sau, người em Lê Văn Xít cũng ngã xuống khi mới mười tám tuổi. Đến năm 1972, người anh cả trong số những người còn lại là Lê Văn Còn hy sinh trong một trận chiến đấu ác liệt. Chỉ trong vài năm, mẹ lần lượt nhận ba giấy báo tử của ba người con trai.

Ông Hồng kể rằng mỗi lần nhận tin dữ, mẹ đều lặng lẽ thắp một nén nhang rồi tiếp tục công việc thường ngày. Không phải mẹ không đau, mà bởi mẹ hiểu những người con của mình đã chọn con đường mà chính mẹ từng ủng hộ. Mẹ thường dặn các con còn lại: "Các anh con không về nữa, nên mình càng phải sống cho xứng đáng."

Chiến tranh kết thúc, căn nhà của mẹ không còn những cuộc họp bí mật hay những đêm chuyển lương thực như trước. Nhưng mỗi dịp ngày thương binh, liệt sĩ hay ngày giỗ các anh, đồng đội cũ lại tìm về. Mẹ luôn đón tiếp bằng nụ cười hiền hậu và những câu hỏi thăm chân tình. Với mẹ, chỉ cần thấy những người đồng đội của các con còn sống trở về là đã có thêm niềm an ủi.

Ông Hồng nhớ nhất là lời mẹ căn dặn con cháu trước mỗi lần thắp hương: "Các con phải nhớ người đã khuất, nhưng cũng phải biết quý cuộc sống hôm nay. Hòa bình này được đổi bằng máu của biết bao người."

Những năm cuối đời, dù tuổi cao và sức khỏe giảm sút, mẹ vẫn giữ nếp sống giản dị, cần kiệm. Mẹ chưa bao giờ nhắc đến những đóng góp của mình như một công trạng. Đối với mẹ, điều lớn lao nhất là được nhìn thấy đất nước thống nhất và con cháu được lớn lên trong hòa bình.

Ngày 5 tháng 2 năm 2012, mẹ Lê Thị Đang qua đời trong sự tiếc thương của gia đình và bà con địa phương. Hai năm sau, ngày 26 tháng 9 năm 2014, Nhà nước truy tặng mẹ danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng để ghi nhận những cống hiến và hy sinh to lớn của mẹ cùng gia đình đối với sự nghiệp giải phóng dân tộc.

Khép lại câu chuyện, ông Lê Công Hồng xúc động nói: "Điều tôi nhớ nhất không phải là những lần mẹ kể về những trận đòn tra tấn hay những gian khổ đã trải qua, mà là hình ảnh mẹ lặng lẽ thắp ba nén hương mỗi sáng trước bàn thờ các anh. Mẹ chưa bao giờ oán trách chiến tranh, chỉ luôn dặn con cháu phải sống tử tế, biết ơn những người đã hy sinh. Đó là bài học lớn nhất mà mẹ để lại cho gia đình và cho cả thế hệ hôm nay."