Mẹ VNAH Nguyễn Thị Công (1907 - 1970)
Mẹ Nguyễn Thị Công sinh năm 1907 tại xã Tam Lộc, huyện Phú Ninh, tỉnh Quảng Nam. Tam Lộc là quê hương của chí sĩ yêu nước Phan Chu Trinh. Đây cũng là vùng đất giàu truyền thống yêu nước và cách mạng Trong giai đoạn chống Mỹ, xã Tam Lộc là một trong 2 địa phương mà Huyện ủy Bắc Tam Kỳ chọn làm căn cứ đứng chân lâu nhất, từ năm 1972 cho đến năm 1975.
Lúc ấy, Tỉnh ủy Quảng Nam chia huyện Tam Kỳ thành 3 huyện, trong đó huyện Bắc Tam Kỳ với 12 xã xung quanh thị xã Tam Kỳ từ Tam Lãnh đến Tam Lộc là địa bàn chiến lược quan trọng, là vùng bàn đạp, cửa ngõ để quân ta tiến vào trung tâm đầu não tỉnh đường Quảng Tín. Là nơi cung cấp nhiều sức người, sức của cho cách mạng trong suốt cuộc kháng chiến chống Mỹ Huyện ủy Bắc Tam Kỳ chọn các địa điểm làm nơi đứng chân của các cơ quan Huyện ủy được dựa trên các yếu tố như có vị trí chiến lược về mặt quân sự, có vị trí địa lý hiểm trở, có điều kiện lịch sử thuận lợi; trong đó, yếu tố về chiến lược quân sự và vị trí địa lý chính là địa thế rừng núi hiểm trở; yếu tố lịch sử thuận lợi chính là truyền thống cách mạng của vùng đất này và quan trọng là các xã này đã được giải phóng đầu tiên của huyện.
Mặc dù địch thường xuyên tổ chức bắn phá bằng pháo binh, mở các cuộc hành quân càn quét dữ dội vùng căn cứ cách mạng, lùng ráp vây bắt nhiều chiến sĩ cách mạng nhưng Đảng bộ và nhân dân xã Tam Lộc luôn giữ vững phương châm “một tấc không đi, một ly không rời”, quyết bám đất, bám làng tận dụng mọi thời cơ đánh địch. Trải qua các thời kỳ cách mạng, người dân luôn luôn hướng về Đảng, một lòng một dạ bảo vệ Đảng, sẵn sàng góp công góp sức bảo vệ, tiếp tế cho du kích và bộ đội, nuôi dưỡng các chiến sĩ, tạo điều kiện thuận lợi cho các cơ quan Tỉnh ủy, các ban ngành của tỉnh và huyện Bắc Tam Kỳ đóng trú. Đây cũng là nơi bộ đội chủ lực quân Khu 5, bộ đội địa phương tỉnh Quảng Nam đứng chân, mở các đợt tiến quân về đồng bằng quyết chiến đánh vào các cứ điểm của địch để tiêu diệt. Những năm khó khăn của phong trào cách mạng ở Bắc Tam Kỳ, mẹ Nguyễn Thị Công cùng chồng là Lê Tri và các con đều tham gia kháng chiến. Mẹ có 8 người con (1 người mất lúc nhỏ), trừ 2 người con gái Lê Thị Điểm (sinh năm 1957) và Lê Thị Nga (sinh năm 1960), còn lại 5 người con: Lê Văn Tiêm, Lê Thị Sương, Lê Văn Nhiên, Lê Thị Tiến, Lê Thị Nguyệt đều theo cha mẹ hoạt động cách mạng.
Ông Lê Tri thời kháng chiến chống Pháp là Công an xã Tam Lộc, đến năm 1954 ông bị bắt và đày ra Côn Đảo đến năm 1959 mới được thả. Sau khi sức khỏe hồi phục, ông tiếp tục tham gia cách mạng và làm Phó ban kinh tài của xã Tam Lộc. Còn mẹ Lê Thị Công từ năm 1954 đã là cán bộ Hội Phụ nữ xã, không chỉ vận động, tiếp tế lương thực cho cách mạng còn làm công tác binh vận. Nhà của mẹ Công là cũng cơ sở bí mật của cách mạng.
Năm 1970, trên đường đi vận động thu mua lúa cho cách mạng, ông Lê Tri bị quân Mỹ phục kích bắn chết. Cũng trong năm này, đau thương tiếp tục đổ xuống gia đình mẹ Công. Trong một trận càn, quân Mỹ phát hiện hầm trú ẩn của gia đình mẹ Công nên xả súng bắn chết cả nhà, gồm: mẹ Nguyễn Thị Công, Lê Thị Nguyệt, Lê Thị Tiến (du kích xã Tam Lộc), Lê Thị Điểm (13 tuổi), Lê Thị Nga (10 tuổi). Năm 1972, Lê Văn Nhiên, bộ đội công tác tại Quân khu 5 trong một trận pháo kích của quân Mỹ cũng hy sinh, không tìm thấy xác.
Sau ngày đất nước thống nhất, 4 người trong gia đình mẹ Công được công nhận là liệt sĩ, gồm: ông Lê Tri (bằng Tổ quốc ghi công số EQ-474 theo Quyết định số 1165 ngày 29/8/2001), mẹ Nguyễn Thị Công (bằng Tổ quốc ghi công số GU.357 theo Quyết định số 350/TTga ngày 26/4/2005), Lê Văn Tiêm (Bằng Tổ quốc ghi công số EM-719 theo Quyết định số 542/TTga ngày 4/5/2001) và Lê Thị Tiến (Bằng Tổ quốc ghi công số GU.327 theo Quyết định số 350/TTga ngày 26/4/2005).
Mẹ Nguyễn Thị Công được Nhà nước truy tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng theo Quyết định số 794/QĐ-CTN ngày 24/7/2007. Hiện, con trai Lê Văn Tiêm thờ cúng mẹ tại ấp Việt Kiều, xã Xuân Hiệp, huyện Xuân Lộc.
