Miền ký ức oai hùng của những nữ tù binh
Trại giam Phú Tài (phường Bùi Thị Xuân, TP. Quy Nhơn, tỉnh Bình Định nay là phường Quy Nhơn Tây, tỉnh Gia Lai) xuất hiện từ tháng 6/1967 đến tháng 5/1972, là 1 trong 6 trại giam Trung ương do Mỹ và chính quyền Việt Nam Cộng hòa dựng lên. Đây là nơi giam cầm nữ tù binh ở khắp các chiến trường từ phía Nam vĩ tuyến 17 trở vào Cà Mau. Điểm đặc biệt của trại giam là các nữ tù với tuổi đời còn rất trẻ, chỉ từ 17 - 22 tuổi, đa số các chị chưa lập gia đình.
Ở Trạm giam Phú Tài, địch bố trí thành 4 trại, gồm: Trại 1 (trại chiêu hồi); trại 2 và trại 3 giam giữ các nữ tù binh giữ vững khí tiết, không khai báo, không đầu hàng, giữ vững lập trường cách mạng; trại 4 là khu biệt giam, địch dựng lên 6 chuồng cọp. Chuồng cọp làm bằng kẽm gai, ngồi và nằm đều không được, cựa quậy là kẽm gai móc rách thịt da. Số tù binh nữ bị nhốt ở chuồng cọp, chúng cho là "ngoan cố, cứng đầu", dám chống lại chúng.
Toàn Trại giam Phú Tài có tổng số 18 phòng. Mỗi phòng có diện tích khoảng 120m2, giam 70 đến 80 người, có khi lên đến hơn 100 người. Chế độ nhà tù rất khắc nghiệt, tù nhân ăn uống thiếu thốn, không đủ nước sinh hoạt, không được cấp phát quần áo, việc sinh hoạt của các chị gặp rất nhiều khó khăn.
Với âm mưu hủy hoại thân xác của các chị nhằm tiêu diệt tinh thần, làm tê liệt ý chí đấu tranh của họ, bọn địch dùng đủ hình thức tra tấn vô cùng dã man. Có những chị chúng trói chặt tay chân, đổ nước ớt, nước xà phòng vào mũi, miệng, rồi đạp chân lên bụng, lên ngực cho nước và máu trào ra đến khi ngất xỉu. Khi các chị tỉnh dậy, chúng tiếp tục tra tấn. Địch còn xách hai chân các chị lên cao, rồi nhúng đầu vào thùng nước thuốc DDT pha loãng, làm nhiều chị tuột da mặt, rụng tóc, mờ mắt, đau đầu. Chúng dùng xích sắt, roi điện đánh vào người, miệng, răng, làm méo miệng, gãy răng.
Tàn ác hơn, chúng đóng đinh vào đầu cây rồi đánh phập vào đầu, vào khắp thân thể các chị, làm nát cả thân người và nhiễm trùng. Chúng còn dùng lửa châm đốt hai bàn tay, hai bàn chân và khắp người hoặc nhét đất cát vào mũi, miệng, tai, lấy que thọc vào làm nhiều chị điếc tai, đau đầu, co giật…
Sau cuộc tiến công năm 1972, địch chuyển trại giam này vào Cần Thơ. Sau khi Hiệp định Paris ngày 27/1/1973 được ký kết, ngày 15/2/1973, 904 nữ tù binh Trại giam Phú Tài được trao trả tại Lộc Ninh (tỉnh Bình Phước).
Điều kiện sống khắc nghiệt, thường xuyên tuyệt thực dài ngày để đấu tranh, nhất là dưới đòn roi tra tấn, hành hạ về thể xác lẫn tinh thần của kẻ thù, những nữ tù binh Phú Tài trên dưới đôi mươi đã bị địch chế giễu gọi là "mụ già". Nhưng với lịch sử, họ là chứng tích cho tuổi thanh xuân rực rỡ của người phụ nữ Việt Nam trong cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc.
Hồi ức về những năm lao tù, bà Nguyễn Thị Quyết (tên trong tù là Tám Chỉ, nguyên Bí thư Đảng ủy Trại giam Phú Tài, 86 tuổi, hiện sống ở Quy Nhơn) kể: Năm 1968, bà vào trại và ở phòng C5 trại 2. Địch gọi bà là "bà già", những khi tra khảo thất bại thì chúng điên tiết kêu một tràng "con mụ già lắm lời cứng đầu to gan phòng C5".
