Mồ Hôi Trên Mũi Cọc

Một ngọn đèn dầu chao đảo trên bàn gỗ lim dày. Tiếng gió đêm rít qua khe cửa sổ gỗ ghép gọt vụn vằn, mang theo hơi lạnh từ dòng sông Đáy tràn vào căn phòng tối.

Đó là thuở Ngô Quyền chưa lên ngôi Vương, khi ông còn là vị Tiết độ sứ đất Ái Châu tài trí hơn người, đang ngày đêm tính chuyện chống trả hàng vạn quân Nam Hán sắp tràn sang.

Trần Văn, một người thợ đóng thuyền lâu năm xứ Nam Định, đứng chắp tay trước án thư. Bàn tay ông thô ráp, chằng chịt những vết sẹo gỗ đâm và chai sạn qua mấy mươi năm bám biển.

"Thưa Tiết độ sứ," Văn ngập ngừng, mắt đăm đắm nhìn tấm bản đồ sông Bạch Đằng trải rộng trên bàn. "Thuỷ triều ở sông Rắn (Bạch Đằng) không giống như dòng nước êm đềm ở nội đồng. Khi triều lên, nước dâng ngập đầu người rất nhanh, nhưng khi rút... nó rút như một con thú dữ vọt khỏi hang. Thuyền lớn của giặc nếu bị mắc kẹt, không cách nào quay đầu."

Ngô Quyền ngước mắt lên. Đôi mắt ông sáng quắc dưới ánh đèn dầu. Ông không hỏi về số lượng binh sĩ hay vũ khí, mà hỏi một câu khiến Trần Văn bất ngờ:

"Nếu ta muốn đóng những cọc gỗ to bằng vòng tay người ôm, cắm sâu xuống lòng sông để cản tàu giặc, gỗ nào chịu được nước mặn mà không bị mục rữa trong vài tháng?"

Trần Văn bấm đầu ngón tay, suy tính rồi đáp: "Chỉ có gỗ sắt (gỗ lim) hoặc gỗ sến. Nhưng tạc nhọn đầu cọc rồi bịt sắt thì gỗ nào cũng phải nặng hàng trăm cân. Đóng xuống bùn lầy khi nước rút đã khó, giữ cho cọc đứng vững trước sức đẩy của hàng trăm chiến thuyền giặc khi nước triều rút lại càng khó hơn."

Ngô Quyền đứng dậy, bước lại gần cửa sổ. Bóng ông đổ dài trên tường.

"Người Hán cậy thuyền to, súng lớn, cậy lực lượng đông đảo mà coi thường người phương Nam. Chúng nghĩ ta chỉ biết lấy thịt đè người," Ngô Quyền trầm giọng, tiếng ông chắc nịch như tiếng đe đập vào thép. "Nhưng sức mạnh của chúng ta nằm ở sông núi này. Thuỷ triều là binh sĩ của ta, lòng sông là trận địa của ta. Ngươi hãy thu gom tất cả thợ mộc giỏi nhất vùng Ái Châu và Giao Châu. Trong vòng một tháng, phải đẽo xong một nghìn cọc gỗ, đầu bịt sắt nhọn."

Trần Văn nhìn vị tướng trẻ. Trong ánh mắt ấy, ông không thấy sự hoảng sợ trước nguy cơ xâm lược của một đế chế khổng lồ, mà chỉ thấy một sự tính toán lạnh lùng, chính xác và một niềm tin tuyệt đối vào sông núi quê hương.

"Bản chức sẽ đem cả ba đứa con trai cùng ra rừng đẽo gỗ," Trần Văn dập đầu xuống sàn gỗ. "Dù có phải vắt cạn sức lực, chúng tôi cũng sẽ hoàn thành cọc gỗ cho Tiết độ sứ."

Vài tháng sau, trên dòng sông Bạch Đằng cuồn cuộn sóng, những hàng cọc gỗ vọt lên khỏi mặt nước khi triều rút, đâm thủng hàng loạt chiến thuyền của Hoằng Tháo, biến dòng sông thành cạm bẫy tử thần.

Lịch sử ghi danh chiến thắng lẫy lừng năm 938 của Ngô Quyền, mở ra kỷ nguyên độc lập tự chủ cho dân tộc. Nhưng ẩn đằng sau ánh hào quang của vị "Vua của các vị vua" ấy là giọt mồ hôi, bàn tay chai sạn và đêm không ngủ của những người thợ vô danh như Trần Văn — những người đã góp phần tạc nên từng cọc gỗ giữ cõi bờ.