Một ba lô, hai sinh mạng và nước mắt người lính
Nơi chiến trường đầy bom đạn, có những khoảnh khắc dù qua bao năm tháng vẫn ám ảnh mãi trong tâm trí người lính. Giọng nói ông Du nghẹn lại khi kể với chúng tôi về lần mở cửa biên giới trên núi Dângrêk (thuộc địa phận tỉnh Preah Vihear, Campuchia) cho nhóm đặc công làm nhiệm vụ ở Thái Lan. Khi trở về chỉ còn duy nhất một người sống sót.
“Anh bạn chiến đấu của tôi lặng lẽ bước vào trạm gác, gầy gò, da sạm đen hết lại, cõng trên lưng cái ba lô sờn cũ. Tôi hỏi: “Còn hai đồng chí kia đâu?”. Anh ấy lặng thinh, nước mắt trào ra “Ở trong ba lô này...”. Dưới sự tàn khốc của cuộc chiến, hai người đồng đội của chúng tôi đã hy sinh vì mìn nổ. Không còn cách nào, anh gom từng mảnh thi thể gói lại mang về. Hôm đó, cả đơn vị tôi không ai ngủ được”.
Hay lần khác, tại huyện Samraong (tỉnh Oddar Meancheay) bấy giờ, khi một toán địch giơ tay đầu hàng, bộ đội Việt Nam đã nhờ người Khmer bản xứ phiên dịch ra hiệu cho đối phương bỏ súng. Nhưng người bạn Khmer khi đó đã rút súng bắn trả, khiến một người chết, một người bị thương. Sau đó hỏi ra, chúng tôi mới biết người phiên dịch ấy từng có gia đình bị Pol Pot thảm sát: “Chúng giết cha mẹ, giết anh em tôi, làm sao kêu hàng, làm sao tha được”.
Đó cũng là lúc ông hiểu được tầm quan trọng của việc hiểu ngôn ngữ bạn: “Từ chỗ người Việt mình sang Campuchia, anh em bộ đội không biết tiếng phải nhờ bạn, nhưng cũng chính vì không biết lại không hiểu lòng bạn, nên thay vì hòa giải lại thấy cảnh nổ súng. Nếu biết tiếng Khmer, có khi chẳng cần viên đạn nào, người ta sẽ tự rơi súng”. Từ đó, ngoài những lúc kề vai nhau chiến đấu, người lính Trần Quang Du đã mày mò, tìm hiểu và học thêm ngôn ngữ của nước bạn, trước là để hiểu bạn, sau là để những cuộc chạm trán không còn nhuốm màu máu, mà mở ra cánh cửa của sự cảm thông, tin tưởng và hòa giải.
Gần nửa thế kỷ đã trôi qua, nhưng những ngày tháng kề vai sát cánh cùng quân dân Campuchia vượt qua bom đạn, đói khát và hiểm nguy vẫn khắc sâu trong tâm trí người cựu chiến binh năm ấy như một phần máu thịt không thể phai mờ.
