Một Cái Tên, Một Tư Thế Sống

Một Cái Tên, Một Tư Thế Sống

Có những vùng đất sinh ra từ gió và sóng,
Nên con người cũng học cách đứng thẳng giữa phong ba.
Có những con người đi rất xa khỏi thời đại mình,
Nhưng lại ở rất lâu trong ký ức của quê hương.

Nếu có một ngày nào đó đứng thật lâu trên mảnh đất Hải Phòng, nhìn gió thổi qua sông, nhìn những con đường nối nhau chạy về phía biển, có lẽ ta sẽ cảm nhận được rằng: vùng đất này không chỉ được làm nên từ phù sa và sóng nước, mà còn được làm nên từ tính cách con người. Một thứ tính cách không mềm, không quanh co, không quen cúi đầu. Và trong rất nhiều thế kỷ trước, lịch sử đã từng gọi tên một con người như thế: Lê Chân – người con gái của đất An Biên xưa.

Ngày ấy, An Biên chưa phải là thành phố, cũng chưa có những con đường đông đúc hay những bến cảng tấp nập. Đó là một vùng đất ven sông, ven biển, nơi gió thổi nhiều hơn nắng, nơi nước mặn lấn vào ruộng đồng, nơi con người sống dựa vào thiên nhiên nhưng cũng phải chống chọi với thiên nhiên. Sống ở đó, nếu không cứng cỏi, sẽ rất khó mà tồn tại. Có lẽ chính vì thế mà con người nơi đây, từ rất sớm, đã mang trong mình một sự thẳng thắn và bền bỉ khác thường.

Lê Chân lớn lên trong một thời đại không yên bình. Đất nước lúc ấy đang nằm dưới ách đô hộ của nhà Đông Hán. Người dân không có quyền quyết định số phận của mình. Quan lại phương Bắc có thể dùng quyền lực để chèn ép, để bóc lột, để hủy hoại bất kỳ ai không chịu cúi đầu. Gia đình Lê Chân là một gia đình như thế: không quen luồn cúi. Và cũng chính vì không quen luồn cúi mà họ phải trả một cái giá rất đắt.

Biến cố ập đến, không ồn ào, không báo trước, nhưng đủ để xé nát một tuổi trẻ. Những người thân yêu nhất lần lượt rời bỏ cõi đời. Từ khoảnh khắc ấy, Lê Chân hiểu rằng: trên mảnh đất này, nếu chỉ mong sống yên, thì sự yên ổn ấy cũng có thể bị cướp đi bất cứ lúc nào. Và trong lòng người con gái An Biên, bắt đầu hình thành một suy nghĩ rất rõ ràng: phải sống khác đi.Nhưng “sống khác đi” không phải là một quyết định dễ dàng. Nó có nghĩa là rời bỏ quê hương. Rời bỏ nơi chôn nhau cắt rốn. Rời bỏ cả một đời sống quen thuộc, dù đời sống ấy đã đầy đau thương. Và Lê Chân đã ra đi, không phải với tâm thế của một người trốn chạy, mà với tâm thế của một người đi tìm đường.

Bà tìm về Mê Linh, nơi Hai Bà Trưng đang âm thầm tập hợp lực lượng. Ở đó, không khí khác hẳn. Không còn là sự cam chịu. Không còn là sự nhẫn nhịn. Ở đó là sự chuẩn bị cho một cuộc đứng lên. Và khi đứng trong hàng ngũ ấy, Lê Chân hiểu rằng: cuộc đời mình từ đây sẽ không còn thuộc về riêng mình nữa.

Khi cuộc khởi nghĩa bùng nổ vào năm 40, đó không chỉ là một cuộc chiến. Đó là sự bùng vỡ của một nỗi uất ức bị dồn nén quá lâu. Lần đầu tiên sau nhiều năm, người Việt cầm vũ khí không phải để tự vệ lẻ tẻ, mà để đòi lại đất nước. Trong đoàn người ấy, Lê Chân không đứng ở phía sau. Bà trực tiếp tham gia tổ chức lực lượng, chiêu mộ nghĩa quân, giữ gìn kỷ luật và cầm quân ra trận.

Có những người ra trận vì căm thù.
Có những người ra trận vì danh vọng.
Nhưng ở Lê Chân, người ta thấy rõ một sự điềm tĩnh của người hiểu mình đang gánh một việc lớn.Cuộc khởi nghĩa thắng lợi. Quân Hán bị đánh bật khỏi nhiều thành trì. Đất nước có những ngày ngắn ngủi được sống trong không khí tự do. Trong những ngày ấy, Lê Chân không nghĩ đến việc mình là ai, đứng ở vị trí nào. Bà nghĩ nhiều hơn đến một câu hỏi rất giản dị: làm sao để dân có thể sống lại một đời sống bình thường.

Bà cùng nghĩa quân ổn định dân cư, dựng lại làng xóm, khôi phục sản xuất. Bà hiểu rằng: giành lại được đất đã khó, nhưng giữ cho đất có thể nuôi sống con người còn khó hơn. Một đất nước không chỉ cần những người biết đánh giặc.Một đất nước còn cần những người biết giữ cho đời sống không sụp đổ sau chiến tranh.Nhưng lịch sử không cho dân tộc ta nhiều thời gian để yên ổn. Nhà Hán không cam chịu thất bại. Chúng kéo quân trở lại, đông hơn, mạnh hơn, chuẩn bị kỹ hơn. Cuộc chiến lúc này không còn là câu chuyện của những ngày đầu hừng hực khí thế. Nó trở thành một cuộc thử thách dai dẳng về ý chí.

Trong hoàn cảnh ấy, Lê Chân vẫn ở trong hàng ngũ những người đi đầu. Không ai biết chính xác bà đã trải qua bao nhiêu trận đánh, bao nhiêu lần hiểm nguy, bao nhiêu lần đứng giữa ranh giới sống và chết. Sử sách không ghi tỉ mỉ. Nhưng có những điều không cần phải ghi chép quá nhiều: bà đã không rời bỏ con đường mình đã chọn.Rồi đến một ngày, cuộc chiến đi đến hồi khốc liệt nhất. Thế giặc quá mạnh. Cục diện không còn thuận lợi. Nhưng ngay cả trong hoàn cảnh ấy, Lê Chân cũng không chọn con đường sống dễ dàng hơn. Bà không chọn cách cúi đầu. Bà không chọn cách thỏa hiệp. Bà chọn ở lại với con đường của mình đến tận cùng.

Thời gian trôi đi. Cuộc khởi nghĩa lùi vào lịch sử. Những con người của thời đại ấy, người còn, người mất. Nhưng có một điều rất lạ: tên của Lê Chân không hề mất đi. Nó không chỉ nằm trong sách sử. Nó còn nằm trong trí nhớ của nhân dân.Ở Hải Phòng, người ta đặt tên bà cho một quận, cho những con đường, cho đền thờ. Nhưng nếu chỉ hiểu như thế thì chưa đủ. Bởi vì có rất nhiều cái tên được đặt cho đường phố, nhưng không phải cái tên nào cũng trở thành một phần tính cách của vùng đất.Với Hải Phòng, Lê Chân là như thế.

Trong cách con người nơi đây sống thẳng thắn, bộc trực, không vòng vo, không quen luồn lách, không dễ chấp nhận bất công, người ta có thể nhận ra một sợi dây vô hình nối từ quá khứ rất xa. Đó không phải là sự bắt chước. Đó là sự tiếp nối của một tinh thần.

Lê Chân không chỉ là một nhân vật lịch sử.
Bà là một lời nhắc.

Nhắc rằng: có những lúc, sống tử tế không có nghĩa là sống yên thân.
Nhắc rằng: có những lúc, muốn giữ được nhân phẩm, phải chấp nhận mất mát.
Nhắc rằng: có những con đường, một khi đã chọn, thì không thể quay đầu mà không tự khinh mình.

Hôm nay, chúng ta sống trong một thời đại khác. Không còn gươm giáo. Không còn chiến trận. Nhưng những câu hỏi về cách sống thì chưa bao giờ cũ. Sống thế nào cho ngay thẳng? Sống thế nào cho không hổ thẹn? Sống thế nào để khi nhìn lại, có thể nói rằng: mình đã không sống uổng? Có lẽ, đó chính là cách mà Lê Chân vẫn còn ở lại với chúng ta.
Không phải bằng tượng đài.
Không phải bằng đền thờ.
Mà bằng một tiêu chuẩn âm thầm về nhân cách.

Và có lẽ, đó mới là điều làm nên giá trị lâu dài nhất của một con người:
không phải họ đã sống bao lâu mà là cách họ đã sống như thế nào.đó mới là điều khiến một con người có thể đi rất xa khỏi thời đại mình, nhưng vẫn ở lại rất lâu trong lòng quê hương.