Một câu Ví giặm nên duyên

Giữa những năm tháng mà cuộc sống luôn bị chiến tranh phủ bóng, tình yêu của họ bắt đầu thật nhẹ nhàng. Không có những cuộc hẹn dài, không có những tháng ngày tìm hiểu thong thả. Chỉ có một lần người lính được về phép và một cô gái đang lao động ngoài đồng. Một câu hát cất lên giữa không gian làng quê, rồi từ đó một mối duyên được mở ra.

Chú tôi sinh tháng 3 năm 1941 tại Giai Lạc, Quỳnh Lưu, Nghệ An. Tháng 2 năm 1960, chú nhập ngũ. Sau thời gian huấn luyện, chú được phân công về đơn vị phòng không bảo vệ vùng trời quê hương. Công việc của người lính khiến chú phần lớn thời gian xa nhà. Những lần được về phép vì thế trở thành những khoảng thời gian quý giá.

Trong một lần về quê, chú gặp mự tôi – người con gái ở làng bên. Khi ấy, mự là một cô gái trẻ, tham gia phong trào “ba đảm đang”, cùng những người phụ nữ quê nhà lao động trên đồng ruộng. Còn chú là người lính mang ba lô trở về sau những ngày xa quê.

Có lẽ chẳng ai trong hai người nghĩ rằng cuộc gặp ấy sẽ thay đổi cuộc đời mình.

Ở quê Nghệ Tĩnh, những câu Ví giặm vốn đã trở thành một phần tự nhiên của đời sống. Người ta có thể hát khi làm đồng, khi gặp gỡ, khi vui đùa, khi giao duyên. Một câu hát có khi chỉ là lời trêu ghẹo giữa trai gái, nhưng cũng có khi từ câu hát ấy mà người ta nhận ra một sự đồng điệu trong tâm hồn.

Mự tôi nhìn thấy người lính trở về làng và cất lời hát ghẹo. Lời hát nói về ruộng đồng, về mùa màng, về người đi và người ở lại, rồi khéo léo gửi gắm một lời nhắn nhủ rằng quê nhà đã có người chờ đợi, anh cứ yên lòng giữ vững biển trời.

Chú tôi có lẽ đã nghe câu hát ấy bằng một tâm trạng rất khác.

Bởi người lính trở về quê sau những ngày xa nhà thường mang trong lòng nhiều nỗi nhớ. Nhớ cha mẹ, nhớ anh em, nhớ con đường làng, nhớ cánh đồng và những âm thanh thân thuộc của quê hương. Giữa những điều bình dị ấy, một câu hát của cô gái làng bên có thể trở thành điều khiến người ta nhớ mãi.

Từ câu hát, hai người làm quen.

Từ làm quen, họ tìm thấy sự đồng cảm.

Và rồi tình cảm đến lúc nào không ai biết.

Đó là một tình yêu rất đỗi giản dị của thời chiến.

Không có nhiều thời gian.

Không có điều kiện để đi đây đó.

Không có những cuộc hẹn hò như các đôi lứa hôm nay.

Những gì họ có là những lần gặp gỡ ít ỏi và sự chân thành dành cho nhau.

Chú tôi là người lính, nên thời gian ở quê luôn có giới hạn. Mỗi lần về phép đều có ngày phải trở lại đơn vị. Có lẽ chính sự ngắn ngủi ấy khiến tình cảm của hai người càng trở nên quý giá. Họ hiểu rằng những phút giây bên nhau không kéo dài mãi.

Rồi họ quyết định nên duyên vợ chồng.

Đám cưới diễn ra giản dị giữa thời chiến.

Không có sự xa hoa.

Không có những lễ nghi cầu kỳ.

Chỉ có họ hàng hai bên, kẹo bánh, trà thuốc và những lời chúc phúc.

Nhưng trong hoàn cảnh ấy, một đám cưới như vậy đã là một niềm vui lớn.

Người lính trẻ có thêm một mái nhà để nhớ.

Cô gái quê có một người chồng để thương.

Gia đình có thêm một thành viên.

Và giữa những ngày chiến tranh đầy bất trắc, họ có một khoảng thời gian được sống với niềm hạnh phúc rất bình thường của con người.

Có lẽ không ai nghĩ rằng cuộc hôn nhân ấy lại ngắn đến vậy.

Sau đám cưới không lâu, đơn vị gọi chú trở lại.

Chiến tranh đang ngày càng ác liệt. Những người lính phòng không phải trở về vị trí của mình, tiếp tục nhiệm vụ bảo vệ vùng trời.

Mự lại trở về với cuộc sống nơi quê nhà.

Từ đây, câu chuyện tình yêu của họ không còn được nối bằng những cuộc gặp gỡ thường xuyên, mà bằng sự chờ đợi.

Một người ở đơn vị.

Một người ở quê.

Một người tiếp tục làm nhiệm vụ.

Một người chăm lo cuộc sống gia đình.

Và giữa hai người là khoảng cách của chiến tranh.

Nhưng có lẽ câu hát Ví giặm năm nào vẫn ở lại trong ký ức của cả hai.

Tôi thường nghĩ, nếu không có chiến tranh, có lẽ câu chuyện tình của chú và mự đã có một diễn biến khác. Hai người có thể cùng nhau đi qua nhiều mùa lúa, có thể có những buổi chiều ngồi bên hiên nhà, có thể cùng nuôi dạy con cái và kể cho nhau nghe những chuyện vui buồn của cuộc sống.

Nhưng chiến tranh không cho họ cơ hội ấy.

Ngày 8 tháng 12 năm 1970, chú hy sinh trong khi chiến đấu với máy bay Mỹ.

Cuộc đời của người lính trẻ dừng lại ở tuổi ba mươi.

Nhưng câu chuyện tình bắt đầu từ câu hát Ví giặm thì không mất đi.

Nó được giữ lại trong ký ức gia đình.

Mỗi khi nhắc đến chú, người thân không chỉ nhớ đến một người lính đã hy sinh. Họ còn nhớ đến chàng trai năm nào đã trở về làng, mang theo chiếc ba lô quân nhân và gặp một cô gái trên đồng ruộng.

Một câu hát đã đưa họ đến gần nhau.

Một đám cưới đã cho họ những ngày hạnh phúc ngắn ngủi.

Rồi chiến tranh đưa người chồng trở lại đơn vị và mãi mãi không trở về.

Hơn nửa thế kỷ trôi qua, tôi chưa từng được gặp chú. Tôi không biết giọng nói của chú, không biết nụ cười của chú, càng không biết chú đã cảm nhận thế nào khi lần đầu nghe mự cất tiếng hát.

Nhưng qua câu chuyện gia đình kể lại, tôi có thể hình dung một phần con người chú: một người lính trẻ giữa những năm tháng chiến tranh, vẫn có một trái tim biết rung động trước một câu hát quê hương, biết yêu một cô gái làng bên và biết trân trọng một mái ấm vừa bắt đầu.

Điều đó khiến hình ảnh người lính trong ký ức của tôi trở nên gần gũi hơn.

Họ không chỉ là những người cầm súng.

Họ cũng là những con người biết yêu, biết nhớ, biết mong chờ ngày trở về.

Chú tôi đã không trở về.

Nhưng câu hát năm xưa vẫn còn ở lại.

Nó đi qua năm tháng, đi qua chiến tranh, đi qua những đổi thay của quê hương để trở thành một phần ký ức về một tình yêu đẹp nhưng dang dở.

Và có lẽ, đó cũng là vẻ đẹp rất riêng của tình yêu trong những năm tháng chiến tranh: giữa tiếng bom đạn, một câu hát quê hương vẫn có thể cất lên; giữa những chia lìa, con người vẫn tìm thấy nhau; và dù một người không còn trở về, tình yêu mà họ từng có vẫn có thể sống mãi trong ký ức của những người ở lại.