MỘT ĐỜI SON SẮT VỚI LÝ TƯỞNG

Khi được giao trọng trách đứng đầu Đảng, Nguyễn Văn Cừ mới ở tuổi đôi mươi. Khi cuộc đời khép lại, ông mới 29 tuổi. Một đời người chỉ vỏn vẹn chưa đầy ba thập kỷ, nhưng những năm tháng ấy đã gắn liền với một giai đoạn đầy gian khó của cách mạng Việt Nam.

Nguyễn Văn Cừ sinh ngày 9/7/1912 tại xã Phù Khê, huyện Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh, trong một gia đình nhà nho nghèo, có truyền thống yêu nước. Ông là hậu duệ đời thứ 17 của Anh hùng dân tộc Nguyễn Trãi. Lớn lên trên vùng đất Kinh Bắc giàu truyền thống văn hiến, từ khi còn rất trẻ, Nguyễn Văn Cừ đã sớm tiếp xúc với tư tưởng yêu nước và tham gia hoạt động cách mạng.

Con đường mà người thanh niên ấy lựa chọn không trải bằng những tháng ngày bình yên.

Sau khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời năm 1930, Nguyễn Văn Cừ được giao nhiệm vụ hoạt động tại vùng mỏ Đông Bắc và từng giữ trọng trách Bí thư Đặc khu Hòn Gai – Uông Bí. Giữa vùng than đầy khắc nghiệt, ông cùng các đồng chí tổ chức, vận động công nhân tham gia đấu tranh. Tháng 2/1931, trên đường công tác từ Cẩm Phả về Hòn Gai, ông bị thực dân Pháp bắt, sau đó bị kết án tù khổ sai và đày ra Côn Đảo.

Nhà tù có thể giam giữ một con người, nhưng với Nguyễn Văn Cừ, những năm tháng tù đày cũng trở thành một quãng thời gian rèn luyện bản lĩnh. Đến năm 1936, ông cùng một số tù chính trị được trả tự do. Trở về đất liền, Nguyễn Văn Cừ nhanh chóng nối lại liên lạc với tổ chức và tiếp tục hoạt động.

Tháng 3/1938, Nguyễn Văn Cừ được bầu làm Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Đông Dương. Đó là một trọng trách đặc biệt lớn đặt lên vai một người còn rất trẻ, trong bối cảnh tình hình trong nước và thế giới có nhiều biến động. Theo tư liệu chính thức, ông giữ cương vị Tổng Bí thư từ tháng 3/1938 đến tháng 1/1940.

Điều đáng nhớ ở Nguyễn Văn Cừ không chỉ nằm ở tuổi trẻ hay những năm tháng tù đày, mà còn ở tư duy lý luận và tinh thần nhìn thẳng vào những hạn chế trong tổ chức.

Năm 1939, dưới bút danh Trí Cường, ông viết tác phẩm “Tự chỉ trích”. Trong bối cảnh nội bộ xuất hiện những nhận thức và khuynh hướng khác nhau sau cuộc tuyển cử Hội đồng quản hạt Nam Kỳ, tác phẩm tập trung vào việc tự phê bình, đấu tranh với những nhận thức lệch lạc và củng cố sự thống nhất về tư tưởng, tổ chức và hành động.

Đó cũng là một nét đặc biệt trong câu chuyện về Nguyễn Văn Cừ: sự kiên định không đồng nghĩa với việc né tránh khuyết điểm. Với ông, nhìn nhận những hạn chế và thảo luận thẳng thắn cũng là cách để một tổ chức củng cố sự thống nhất và tiến về phía trước.

Nhưng hành trình ấy đã không kéo dài.

Tháng 1/1940, Nguyễn Văn Cừ bị thực dân Pháp bắt tại Sài Gòn. Ngày 28/8/1941, ông bị xử bắn. Khi ấy, Nguyễn Văn Cừ mới 29 tuổi.

Hai mươi chín năm – một cuộc đời quá ngắn.

Ông không được chứng kiến Cách mạng Tháng Tám thành công. Không được nhìn thấy ngày 2/9/1945, khi một nước Việt Nam độc lập được tuyên bố trước quốc dân. Nhưng những hoạt động của Nguyễn Văn Cừ đã trở thành một phần của lịch sử phong trào cách mạng Việt Nam trong những năm trước Cách mạng Tháng Tám.

Ngày hôm nay, khi chiến tranh và những nhà tù khắc nghiệt của một thời đã lùi xa, câu chuyện về Nguyễn Văn Cừ vẫn gợi ra một suy ngẫm dành cho thế hệ trẻ.

Tuổi trẻ không chỉ được tính bằng số năm chúng ta đã sống, mà còn được ghi dấu bởi điều chúng ta lựa chọn theo đuổi và trách nhiệm mà chúng ta dám nhận lấy.

Ở tuổi mà nhiều người mới bắt đầu tìm kiếm con đường của riêng mình, Nguyễn Văn Cừ đã trải qua hoạt động cách mạng, tù đày và đảm nhận những trọng trách lớn. Cuộc đời chỉ kéo dài 29 năm, nhưng gần như toàn bộ tuổi trẻ của ông gắn với con đường mà mình đã lựa chọn.

Từ người thanh niên vùng Kinh Bắc, người tù nơi Côn Đảo đến một Tổng Bí thư trẻ tuổi, cuộc đời Nguyễn Văn Cừ đã đi qua những chặng đường khắc nghiệt của lịch sử.

Ông ra đi ở tuổi 29, để lại phía sau một tuổi trẻ ngắn ngủi nhưng đậm dấu ấn – một tuổi trẻ đã sống, đấu tranh và lựa chọn lý tưởng giữa những năm tháng đầy thử thách của dân tộc.