Một phút im lặng sau trận bom

Tôi nghe câu chuyện này từ cụ Nguyễn Xuân Dinh, cựu chiến binh quê Quỳnh Lưu, Nghệ An, vào một buổi chiều rất yên. Sau khi kể về những ánh đèn gầm xe bò giữa rừng tối Trường Sơn, cụ ngồi lặng khá lâu rồi nói:

“Điều tôi nhớ nhất sau nhiều trận bom không phải tiếng nổ, mà là khoảng im lặng sau khi tiếng nổ đã dứt.”

Rồi cụ bắt đầu kể.

Đó là mùa xuân năm 1975. Đơn vị anh Dinh đang làm nhiệm vụ bảo đảm giao thông tại một trọng điểm vừa được thông đường sau nhiều ngày sửa chữa. Đêm hôm ấy có một đoàn xe lớn chuẩn bị vượt qua.

Khoảng gần nửa đêm, máy bay bất ngờ xuất hiện.

Tiếng phản lực gầm trên đầu, rồi bom trút xuống liên tiếp quanh khu vực trọng điểm. Đất đá tung lên, cây rừng gãy đổ, mặt đất rung chuyển từng đợt.

Cả tiểu đội lao xuống hố trú ẩn.

Trong tiếng bom dồn dập, không ai nghe rõ tiếng ai nữa.

Cụ kể nhỏ:

“Lúc bom nổ, người ta chỉ biết ôm chặt đất mà chờ.”

Rồi đột nhiên… mọi thứ dừng lại.

Tiếng máy bay xa dần.

Tiếng bom tắt hẳn.

Chỉ còn bụi đất và mùi khói thuốc nổ.

Khoảng im lặng ấy đến bất ngờ đến mức ai cũng ngỡ ngàng.

Không ai vội đứng lên.

Không ai nói câu nào.

Cụ nói chậm rãi:

“Sau trận bom, điều đầu tiên người lính làm là lắng nghe.”

Lắng nghe xem còn tiếng máy bay không.

Lắng nghe xem có tiếng đất đá sạt nữa không.

Và lắng nghe xem đồng đội mình còn trả lời được không.

Tiểu đội trưởng Trần Văn Hậu là người lên tiếng đầu tiên:

“Hòa!”

“Có!”

“Dinh!”

“Có!”

Từng tiếng đáp vang lên trong màn bụi mờ.

Mỗi tiếng “có” lúc ấy quý hơn bất cứ điều gì.

Khi mọi người lần lượt ra khỏi hố, cả khu rừng như vừa trải qua một cơn bão lửa. Đất đá còn nóng, khói bom lững lờ giữa các thân cây gãy.

Nhưng điều cụ nhớ nhất lại không phải cảnh ấy.

Mà là khoảnh khắc cả tiểu đội đứng bên con đường vừa bị bom cày nát mà không ai nói gì.

Anh Hòa tháo mũ, phủi lớp bụi đỏ rồi đứng lặng.

Một cô thanh niên xung phong từ tổ làm đường bên cạnh cũng bước ra, tóc và áo đầy đất bụi, mắt đỏ vì khói.

Không ai khóc.

Không ai than thở.

Chỉ có một sự im lặng rất sâu.

Cụ kể:

“Chúng tôi đứng im gần một phút, như để biết mình vẫn còn ở đây.”

Trong khoảng im lặng ấy, mỗi người đều nghĩ đến điều riêng của mình.

Có người nghĩ đến mẹ ở quê.

Có người nghĩ đến người yêu chưa nhận được thư.

Có người nghĩ đến những đồng đội đang làm nhiệm vụ ở trọng điểm khác.

Và có lẽ ai cũng hiểu rằng mình vừa đi qua thêm một lằn ranh rất mỏng của chiến tranh.

Một lúc sau, tiểu đội trưởng Hậu cúi xuống nhặt chiếc cuốc bị văng ra ven đường rồi nói rất khẽ:

“Làm tiếp thôi.”

Câu nói ấy phá tan sự im lặng.

Mọi người lại cúi xuống bên hố bom, kéo cây, xúc đất, mở đường cho đoàn xe đêm.

Cụ nhìn tôi rồi nói:

“Chiến tranh là thế. Có lúc im lặng chỉ kéo dài một phút, rồi người ta lại phải đứng dậy.”

Nhiều năm sau, khi hòa bình đã lâu, cụ vẫn nhớ rõ khoảng im lặng ấy hơn cả tiếng bom.

Tôi hỏi:

“Vì sao một phút im lặng lại nhớ lâu đến vậy?”

Cụ đáp chậm rãi:

“Vì trong một phút đó, người lính thấy rõ nhất sự sống, cái chết và tình đồng đội ở gần nhau đến mức nào.”

Là người sưu tầm lịch sử, tôi hiểu rằng lịch sử không chỉ được tạo nên bởi những âm thanh lớn lao. Đôi khi, một phút không có tiếng bom, không có tiếng động cơ, không có tiếng cuốc xẻng… lại chứa đựng nhiều cảm xúc hơn cả một trận đánh.

Một phút im lặng sau trận bom không phải là sự sợ hãi hay tuyệt vọng. Đó là phút giây những con người vừa đi qua khói lửa nhìn lại nhau, xác nhận rằng mình còn sống, đồng đội còn sống, và con đường phía trước vẫn cần được tiếp tục.

Rồi sau phút im lặng ấy, họ lại cầm cuốc, cầm xẻng, cầm vô lăng, cầm súng và bước tiếp – như biết bao người lính Trường Sơn đã từng bước tiếp trong những năm tháng khốc liệt nhất của cuộc đời mình.