Mũ cứng tiêu biểu tại Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam
Mũ cứng tiêu biểu tại Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt NamTrong bộ sưu tập quân trang của Bảo tàng Lịch sử quân sự Việt Nam có nhiều hiện vật là mũ cứng của bộ đội. Có những chiếc mũ của chiến sỹ, thanh niên xung phong còn thấm máu và nhiều lỗ thủng do đạn bắn; có chiếc mũ của các vị chỉ huy đơn vị, các vị tướng sử dụng trong công tác, khi hành quân, luồn rừng thị sát chiến trường, kiểm tra các đơn vị trước khi vào trận đánh, làm công tác đối ngoại,… Mỗi hiện vật đều mang trong đó câu chuyện ý nghĩa riêng trong chiến đấu, công tác của cá nhân nhưng góp lại thành câu chuyện chung về cuộc kháng chiến chống đế quốc Mỹ hào hùng của dân tộc ta trong thế kỷ XX.
Chiếc mũ thấm máu của Liệt sĩ Nguyễn Hữu Toái Hiện vật mũ cứng (mang số đăng ký: 1148-B-106) của Liệt sỹ Nguyễn Hữu Toái, xạ thủ của Đại đội 27 pháo cao xạ 37mm thuộc Tỉnh đội Hà Tĩnh. Trong trận bảo vệ Trạm Ra-đa Núi Nài năm 1973, anh bị thương nặng, máu thấm đẫm khắp người, anh vẫn không rời trận địa, vẫn cùng đồng đội chiến đấu đến hơi thở cuối cùng. Chuyện về những pháo thủ, trắc thủ và trận địa pháo ngày ấy vẫn được nhân dân Hà Tĩnh nhớ mãi. Năm 1965, tại Hà Tĩnh có Trạm Ra-đa của Quân chủng Phòng không - Không quân bố trí tại Núi Nài. Trạm phục vụ cho nhiệm vụ chiến đấu của các đơn vị lực lượng vũ trang và bảo đảm giữ vững tuyến giao thông huyết mạch Bắc - Nam qua địa bàn Hà Tĩnh. Vì thế Trạm Ra-đa Núi Nài trở thành mục tiêu quan trọng mà đế quốc Mỹ đặc biệt chú ý và quyết tâm xoá bỏ. 
Chiếc mũ thấm máu của Liệt sỹ Nguyễn Hữu Toái, xạ thủ của Đại đội 27 pháo cao xạ 37 mm, Tỉnh đội Hà Tĩnh. Ảnh BTLSQSVN. Vào lúc 12 giờ 15 phút ngày 26/3/1965, đế quốc Mỹ đã huy động hàng loạt máy bay chiến đấu AD-6, F-105, F-4H, F-8U, chia thành nhiều tốp từ phía biển lao vào ném bom, bắn tên lửa và các loạt đạn 20mm xối xả xuống Núi Nài và khu vực xung quanh. Thị xã Hà Tĩnh rung chuyển trong tiếng bom rơi, đạn réo, khói bụi mù mịt cùng với lưới lửa đỏ trời của hệ thống phòng không của ta, bao gồm súng trường, tiểu liên, đại liên và pháo cao xạ. Khi phát hiện hoả lực của Đại đội 27, máy bay Mỹ tập trung tấn công dồn dập xuống trận địa. Đại đội trưởng, chính trị viên, pháo thủ, trắc thủ của Đại đội 27 bị thương, nhưng không một ai rời vị trí chiến đấu. Trung sỹ Nguyễn Hữu Toái bị thương nặng, máu thấm đẫm mũ, áo nhưng anh vẫn sát cánh cùng đồng đội chiến đấu đến giọt máu cuối cùng. Anh được truy tặng Huân chương Chiến công hạng Hai về thành tích chiến đấu dũng cảm, quên mình. Chiếc mũ thấm máu của anh được đưa về trưng bày trang trọng tại Bảo tàng Quân đội (nay là Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam) cùng câu chuyện về chiến thắng trận đầu của quân dân Hà Tĩnh trong một ngày bắn rơi 12 máy bay Mỹ.
Trận đánh dưới chân Núi Nài ngày 26/3/1965. Ảnh tư liệu BTLSQSVN. Chiếc mũ của Liệt sỹ Trịnh Chí Anh Một trong số những hiện vật mũ cứng được lưu giữ, trưng bày tại Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam là hiện vật (số đăng ký 4653-B-612) của Liệt sỹ Trịnh Chí Anh, Trung đội 4, Đại đội 11, Tiểu đoàn 3, Trung đoàn 36, Sư đoàn 308. Đồng chí Trịnh Chí Anh đã sử dụng mũ của mình để vẫy, thu hút, đánh lạc hướng xe tăng địch về phía mình, đồng thời bắn cháy một xe tăng của Thiết đoàn 17 ngụy Sài Gòn trên hướng Bản Đông trong chiến dịch phản công Đường 9 - Nam Lào vào ngày 03/3/1971. Chiếc mũ của Liệt sỹ Trịnh Chí Anh được cán bộ Tiểu đoàn 3 trao cho Viện Bảo tàng Quân đội (nay là Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam). Câu chuyện về Liệt sỹ Trịnh Chí Anh được kể lại như sau: Từ ngày 20-25/2/1971, Trung đoàn 64, Sư đoàn 320 cùng các đơn vị vây lấn Điểm cao 543 tiêu diệt Tiểu đoàn 3, tiểu đoàn pháo binh và Sở chỉ huy Lữ đoàn 3 ngụy, bắt sống tên Đại tá Nguyễn Văn Thọ và toàn bộ Ban Tham mưu Lữ đoàn. Trước đòn phản công của quân ta, địch vội điều Thiết đoàn 17 (có 70 xe tăng) và Tiểu đoàn 8 từ Bản Đông lên, hòng phản kích chiếm lại Điểm cao 543.
Mũ cứng (SĐK: 4653-B-612) của Liệt sỹ Trịnh Chí Anh, Trung đội 4, Đại đội 11, Tiểu đoàn 3, Trung đoàn 36, Sư đoàn 308. Ảnh BTLSQSVN. Ngày 03/3/1971, Trung đoàn 36, Sư đoàn 308 cùng một bộ phận Trung đoàn 64, Sư đoàn 320 có 2 đại đội xe tăng phối hợp, được pháo binh mặt trận chi viện hỏa lực đã chặn đánh địch nhằm đập tan cánh quân phản kích bảo vệ sườn phía Bắc của địch, chia cắt cụm cứ điểm Bản Đông. Đồng chí Trịnh Chí Anh đã vượt lên trước, dùng mũ của mình để vẫy, thu hút hỏa lực, đánh lạc hướng xe tăng địch để chúng rơi vào ổ phục kích của ta và bản thân anh đã bắn cháy một xe tăng của chúng trước khi hy sinh. Đồng chí Trịnh Chí Anh mãi mãi nằm lại nơi chiến trường nhưng câu chuyện về chiếc mũ của anh, chiến công của Trung đoàn 36, Sư đoàn 308 trong đó có sự đóng góp của anh mãi được ghi trong sử sách. Trước sức tấn công mạnh mẽ của ta, ngày 18/3/1971, địch bắt đầu rút khỏi Bản Đông trong hoảng loạn, ta lập tức công kích vào toàn bộ khu vực Bản Đông. Sáng 20/3, ta làm chủ hoàn toàn Bản Đông, diệt 1.762 tên, bắt sống 107 tên, thu và phá hủy 113 xe tăng, xe bọc thép, 24 khẩu pháo, bắn rơi 52 máy bay.
Bắt sống lính Mỹ - ngụy tại cửa ngõ Bản Đông, năm 1971. Ảnh tư liệu BTLSQSVN. Chiếc mũ của Thượng tướng Trần Văn Trà Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam đang trưng bày hiện vật mũ cứng mang số đăng ký 8931-B-1298 gắn quân hiệu Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam của Thượng tướng Trần Văn Trà, Tư lệnh Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam. Ông sử dụng trong thời gian làm Trưởng đoàn đại biểu Quân sự Chính phủ Cách mạng Lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam, từ khi thực thi Hiệp định Paris năm 1973 đến ngày đại thắng 30/4/1975. Chiếc mũ cũ, sờn, bạc theo thời gian nhưng câu chuyện về sự kiện mà Thượng tướng Trần Văn Trà gắn bó với nó trong 823 ngày đêm cùng hàng ngàn cán bộ chiến sỹ đấu trí, đấu tranh quyết liệt với địch góp phần đem lại hòa bình cho đất nước vẫn vẹn nguyên trong ký ức người dân Việt Nam. Sự kiện đó, mãi mãi đi vào trong lịch sử cách mạng Việt Nam nói chung và ngoại giao Việt Nam trong thời đại Hồ Chí Minh nói riêng như một dấu son không bao giờ phai mờ.
Mũ cứng của Thượng tướng Trần Văn Trà. Ảnh BTLSQSVN. Ngày 27/01/1973, Hiệp định Paris về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam được ký kết. Hiệp định quy định thành lập Ban Liên hợp quân sự bốn bên trong 60 ngày, sau đó là Ban Liên hợp quân sự hai bên miền Nam Việt Nam để bảo đảm phối hợp hành động thực hiện các điều khoản quân sự và việc trao trả người bị bắt cùng vấn đề mồ mả và người mất tích. Ban Liên hợp quân sự bốn bên Trung ương gồm Đoàn Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa; Đoàn Chính phủ Cách mạng Lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam; Đoàn Chính phủ Hoa Kỳ; Đoàn Chính phủ Việt Nam Cộng hòa. Về phía ta: Đoàn đại biểu quân sự Chính phủ Việt Nam Dân chủ cộng hòa, do Thiếu tướng Lê Quang Hòa làm trưởng đoàn; Đoàn đại biểu quân sự Chính phủ Cách mạng Lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam, do Thượng tướng Trần Văn Trà làm trưởng đoàn. Trang phục của hai đoàn có sự khác nhau. Đoàn của Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa mặc quân phục kiểu K54, áo quân phục 4 túi, đeo cấp hiệu cấp bậc ở cầu vai, phù hiệu gắn ở ve áo, đầu đội mũ kê-pi, gắn quân hiệu lục quân. Đoàn của Chính phủ Cách mạng Lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam mặc quân phục màu xanh lá, áo sơ-mi tay dài, cổ bẻ, hai túi ngực có nắp, không đeo cấp bậc, phù hiệu, đầu đội mũ cứng gắn quân hiệu Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam. Thượng tướng Trần Văn Trà đã giữ chiếc mũ cứng làm kỷ niệm bởi nó gắn với ông trong 3 năm cùng đồng đội bất chấp khó khăn và thủ đoạn của địch, đấu trí với chúng để thực thi Hiệp định Paris góp phần đem lại hòa bình cho dân tộc. Những ngày đó, có những giờ phút căng thẳng, có những lúc đau thương nhưng cũng có lúc cảm thấy thiêng liêng bởi trong cuộc đấu tranh đó, ông và đồng đội đã góp một phần công sức, trí tuệ để làm nên chiến thắng lịch sử của công cuộc đấu tranh giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước. Cuộc chiến vì hòa bình 823 ngày đêm là một khoảng thời gian rất ngắn trong toàn bộ cuộc đấu tranh chống Mỹ, cứu nước của dân tộc Việt Nam mà ông đã tham gia nhưng đây là một sự kiện có một không hai trong lịch sử chiến tranh của dân tộc ta cũng như trong lịch sử các cuộc chiến tranh trên thế giới. Mãi đến năm 2001, lần giỗ thứ 5 năm của ông, gia đình cố Thượng tướng Trần Văn Trà mới quyết định trao tặng chiếc mũ cứng cho Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam sau nhiều lần được đề nghị. Còn rất nhiều câu chuyện gắn với những chiếc mũ cứng là hiện vật đang được lưu giữ, trưng bày tại Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam như mũ cứng của Thượng tướng Lê Ngọc Hiền, Trung tướng Nam Long, Thiếu tướng Mai Văn Tần,… Thông qua câu chuyện của những hiện vật này, cán bộ, chiến sỹ và các tầng lớp nhân dân có điều kiện để hiểu hơn, trân trọng hơn về những cống hiến của các thế hệ cha ông đã đem lại hòa bình cho đất nước hôm nay./.Trần Thanh Hằng (BTLSQSVN)
Chiếc mũ thấm máu của Liệt sỹ Nguyễn Hữu Toái, xạ thủ của Đại đội 27 pháo cao xạ 37 mm, Tỉnh đội Hà Tĩnh. Ảnh BTLSQSVN. Vào lúc 12 giờ 15 phút ngày 26/3/1965, đế quốc Mỹ đã huy động hàng loạt máy bay chiến đấu AD-6, F-105, F-4H, F-8U, chia thành nhiều tốp từ phía biển lao vào ném bom, bắn tên lửa và các loạt đạn 20mm xối xả xuống Núi Nài và khu vực xung quanh. Thị xã Hà Tĩnh rung chuyển trong tiếng bom rơi, đạn réo, khói bụi mù mịt cùng với lưới lửa đỏ trời của hệ thống phòng không của ta, bao gồm súng trường, tiểu liên, đại liên và pháo cao xạ. Khi phát hiện hoả lực của Đại đội 27, máy bay Mỹ tập trung tấn công dồn dập xuống trận địa. Đại đội trưởng, chính trị viên, pháo thủ, trắc thủ của Đại đội 27 bị thương, nhưng không một ai rời vị trí chiến đấu. Trung sỹ Nguyễn Hữu Toái bị thương nặng, máu thấm đẫm mũ, áo nhưng anh vẫn sát cánh cùng đồng đội chiến đấu đến giọt máu cuối cùng. Anh được truy tặng Huân chương Chiến công hạng Hai về thành tích chiến đấu dũng cảm, quên mình. Chiếc mũ thấm máu của anh được đưa về trưng bày trang trọng tại Bảo tàng Quân đội (nay là Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam) cùng câu chuyện về chiến thắng trận đầu của quân dân Hà Tĩnh trong một ngày bắn rơi 12 máy bay Mỹ.
Trận đánh dưới chân Núi Nài ngày 26/3/1965. Ảnh tư liệu BTLSQSVN. Chiếc mũ của Liệt sỹ Trịnh Chí Anh Một trong số những hiện vật mũ cứng được lưu giữ, trưng bày tại Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam là hiện vật (số đăng ký 4653-B-612) của Liệt sỹ Trịnh Chí Anh, Trung đội 4, Đại đội 11, Tiểu đoàn 3, Trung đoàn 36, Sư đoàn 308. Đồng chí Trịnh Chí Anh đã sử dụng mũ của mình để vẫy, thu hút, đánh lạc hướng xe tăng địch về phía mình, đồng thời bắn cháy một xe tăng của Thiết đoàn 17 ngụy Sài Gòn trên hướng Bản Đông trong chiến dịch phản công Đường 9 - Nam Lào vào ngày 03/3/1971. Chiếc mũ của Liệt sỹ Trịnh Chí Anh được cán bộ Tiểu đoàn 3 trao cho Viện Bảo tàng Quân đội (nay là Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam). Câu chuyện về Liệt sỹ Trịnh Chí Anh được kể lại như sau: Từ ngày 20-25/2/1971, Trung đoàn 64, Sư đoàn 320 cùng các đơn vị vây lấn Điểm cao 543 tiêu diệt Tiểu đoàn 3, tiểu đoàn pháo binh và Sở chỉ huy Lữ đoàn 3 ngụy, bắt sống tên Đại tá Nguyễn Văn Thọ và toàn bộ Ban Tham mưu Lữ đoàn. Trước đòn phản công của quân ta, địch vội điều Thiết đoàn 17 (có 70 xe tăng) và Tiểu đoàn 8 từ Bản Đông lên, hòng phản kích chiếm lại Điểm cao 543.
Mũ cứng (SĐK: 4653-B-612) của Liệt sỹ Trịnh Chí Anh, Trung đội 4, Đại đội 11, Tiểu đoàn 3, Trung đoàn 36, Sư đoàn 308. Ảnh BTLSQSVN. Ngày 03/3/1971, Trung đoàn 36, Sư đoàn 308 cùng một bộ phận Trung đoàn 64, Sư đoàn 320 có 2 đại đội xe tăng phối hợp, được pháo binh mặt trận chi viện hỏa lực đã chặn đánh địch nhằm đập tan cánh quân phản kích bảo vệ sườn phía Bắc của địch, chia cắt cụm cứ điểm Bản Đông. Đồng chí Trịnh Chí Anh đã vượt lên trước, dùng mũ của mình để vẫy, thu hút hỏa lực, đánh lạc hướng xe tăng địch để chúng rơi vào ổ phục kích của ta và bản thân anh đã bắn cháy một xe tăng của chúng trước khi hy sinh. Đồng chí Trịnh Chí Anh mãi mãi nằm lại nơi chiến trường nhưng câu chuyện về chiếc mũ của anh, chiến công của Trung đoàn 36, Sư đoàn 308 trong đó có sự đóng góp của anh mãi được ghi trong sử sách. Trước sức tấn công mạnh mẽ của ta, ngày 18/3/1971, địch bắt đầu rút khỏi Bản Đông trong hoảng loạn, ta lập tức công kích vào toàn bộ khu vực Bản Đông. Sáng 20/3, ta làm chủ hoàn toàn Bản Đông, diệt 1.762 tên, bắt sống 107 tên, thu và phá hủy 113 xe tăng, xe bọc thép, 24 khẩu pháo, bắn rơi 52 máy bay.
Bắt sống lính Mỹ - ngụy tại cửa ngõ Bản Đông, năm 1971. Ảnh tư liệu BTLSQSVN. Chiếc mũ của Thượng tướng Trần Văn Trà Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam đang trưng bày hiện vật mũ cứng mang số đăng ký 8931-B-1298 gắn quân hiệu Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam của Thượng tướng Trần Văn Trà, Tư lệnh Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam. Ông sử dụng trong thời gian làm Trưởng đoàn đại biểu Quân sự Chính phủ Cách mạng Lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam, từ khi thực thi Hiệp định Paris năm 1973 đến ngày đại thắng 30/4/1975. Chiếc mũ cũ, sờn, bạc theo thời gian nhưng câu chuyện về sự kiện mà Thượng tướng Trần Văn Trà gắn bó với nó trong 823 ngày đêm cùng hàng ngàn cán bộ chiến sỹ đấu trí, đấu tranh quyết liệt với địch góp phần đem lại hòa bình cho đất nước vẫn vẹn nguyên trong ký ức người dân Việt Nam. Sự kiện đó, mãi mãi đi vào trong lịch sử cách mạng Việt Nam nói chung và ngoại giao Việt Nam trong thời đại Hồ Chí Minh nói riêng như một dấu son không bao giờ phai mờ.
Mũ cứng của Thượng tướng Trần Văn Trà. Ảnh BTLSQSVN. Ngày 27/01/1973, Hiệp định Paris về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam được ký kết. Hiệp định quy định thành lập Ban Liên hợp quân sự bốn bên trong 60 ngày, sau đó là Ban Liên hợp quân sự hai bên miền Nam Việt Nam để bảo đảm phối hợp hành động thực hiện các điều khoản quân sự và việc trao trả người bị bắt cùng vấn đề mồ mả và người mất tích. Ban Liên hợp quân sự bốn bên Trung ương gồm Đoàn Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa; Đoàn Chính phủ Cách mạng Lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam; Đoàn Chính phủ Hoa Kỳ; Đoàn Chính phủ Việt Nam Cộng hòa. Về phía ta: Đoàn đại biểu quân sự Chính phủ Việt Nam Dân chủ cộng hòa, do Thiếu tướng Lê Quang Hòa làm trưởng đoàn; Đoàn đại biểu quân sự Chính phủ Cách mạng Lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam, do Thượng tướng Trần Văn Trà làm trưởng đoàn. Trang phục của hai đoàn có sự khác nhau. Đoàn của Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa mặc quân phục kiểu K54, áo quân phục 4 túi, đeo cấp hiệu cấp bậc ở cầu vai, phù hiệu gắn ở ve áo, đầu đội mũ kê-pi, gắn quân hiệu lục quân. Đoàn của Chính phủ Cách mạng Lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam mặc quân phục màu xanh lá, áo sơ-mi tay dài, cổ bẻ, hai túi ngực có nắp, không đeo cấp bậc, phù hiệu, đầu đội mũ cứng gắn quân hiệu Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam. Thượng tướng Trần Văn Trà đã giữ chiếc mũ cứng làm kỷ niệm bởi nó gắn với ông trong 3 năm cùng đồng đội bất chấp khó khăn và thủ đoạn của địch, đấu trí với chúng để thực thi Hiệp định Paris góp phần đem lại hòa bình cho dân tộc. Những ngày đó, có những giờ phút căng thẳng, có những lúc đau thương nhưng cũng có lúc cảm thấy thiêng liêng bởi trong cuộc đấu tranh đó, ông và đồng đội đã góp một phần công sức, trí tuệ để làm nên chiến thắng lịch sử của công cuộc đấu tranh giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước. Cuộc chiến vì hòa bình 823 ngày đêm là một khoảng thời gian rất ngắn trong toàn bộ cuộc đấu tranh chống Mỹ, cứu nước của dân tộc Việt Nam mà ông đã tham gia nhưng đây là một sự kiện có một không hai trong lịch sử chiến tranh của dân tộc ta cũng như trong lịch sử các cuộc chiến tranh trên thế giới. Mãi đến năm 2001, lần giỗ thứ 5 năm của ông, gia đình cố Thượng tướng Trần Văn Trà mới quyết định trao tặng chiếc mũ cứng cho Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam sau nhiều lần được đề nghị. Còn rất nhiều câu chuyện gắn với những chiếc mũ cứng là hiện vật đang được lưu giữ, trưng bày tại Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam như mũ cứng của Thượng tướng Lê Ngọc Hiền, Trung tướng Nam Long, Thiếu tướng Mai Văn Tần,… Thông qua câu chuyện của những hiện vật này, cán bộ, chiến sỹ và các tầng lớp nhân dân có điều kiện để hiểu hơn, trân trọng hơn về những cống hiến của các thế hệ cha ông đã đem lại hòa bình cho đất nước hôm nay./.Trần Thanh Hằng (BTLSQSVN)
