MÙA XUÂN KHÔNG KỊP VỀ

MÙA XUÂN KHÔNG KỊP VỀ

Năm 1971, Lê Đức Hà hai mươi tuổi. Tuổi đôi mươi ở quê thường gắn với những mùa lúa, những buổi hội làng và những câu chuyện đầu tiên về tương lai. Nhưng Hà sống trong một thời đại khác. Tháng này có thể đang đứng ở một nơi xa, tháng sau đã phải chuyển đi nơi khác. Một người trẻ có thể chưa kịp hiểu mình muốn sống thế nào thì đã phải học cách sống sao cho hoàn thành nhiệm vụ.

Tên Lê Đức Hà được ghi trong danh sách mộ liệt sĩ Nghệ An tại Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Trường Sơn. Tư liệu cho biết ông sinh năm 1952, quê Diễn Yên, Diễn Châu và hy sinh ngày 31 tháng 10 năm 1971. Một cái tên, một năm sinh, một ngày hy sinh. Nhưng đằng sau những dòng ấy là cả một tuổi trẻ.

Hãy hình dung Hà trước ngày lên đường. Một chàng trai quê không quá cao, nói năng vừa phải, làm việc khỏe và thích cười. Những đặc điểm ấy là hư cấu, bởi hồ sơ không ghi lại diện mạo hay tính cách của ông. Nhưng một người trẻ như Hà chắc chắn đã có những thứ mình yêu quý. Đó có thể là gia đình, một người bạn, một cánh đồng, hoặc đơn giản là một bữa cơm nhà.

Người lính đi rất xa thường mang theo những điều ấy trong lòng.

Có thể một ngày Hà viết thư về:

“Nhà mình mùa này có được mùa không?”

“Em út đã lớn chưa?”

“Mẹ có khỏe không?”

Một lá thư có thể không bao giờ dài.

Nhưng người nhận lại giữ rất lâu.

Bởi chữ viết là dấu hiệu cho thấy người thân vẫn đang sống.

Trường Sơn năm 1971 không phải một con đường đơn giản. Đó là một tuyến đường chiến lược mà trên đó hàng vạn người hoạt động trong điều kiện vô cùng khắc nghiệt. Người lính có thể phải đi trong rừng, chịu mưa, chịu đói, thiếu ngủ và đối mặt với nguy hiểm bất cứ lúc nào.

Có những ngày chẳng có gì xảy ra.

Nhưng chính những ngày yên ấy lại khiến người ta nhớ nhà.

Khi không có tiếng động, người ta bắt đầu nghĩ.

Nghĩ đến mẹ.

Nghĩ đến quê.

Nghĩ đến ngày trở về.

Nghĩ rằng nếu chiến tranh kết thúc, mình sẽ làm gì.

Có thể Hà cũng từng có một ngày như thế.

Một người đồng đội hỏi:

“Sau này về quê làm gì?”

Hà đáp:

“Về làm ruộng.”

“Chỉ thế?”

“Ừ. Làm ruộng.”

Câu thoại chỉ là hư cấu, nhưng ước muốn ấy rất giản dị. Những người trẻ thời chiến có khi chẳng mong gì cao sang. Họ chỉ mong được sống.

Được về quê.

Được có gia đình.

Được nhìn thấy mẹ già.

Được sống qua một mùa lúa.

Ngày 31 tháng 10 năm 1971, Lê Đức Hà hy sinh.

Không có tài liệu đủ để xác định trận đánh hay hoàn cảnh cụ thể khiến ông hy sinh, nên câu chuyện không dựng thêm. Chỉ biết rằng ngày ấy ông không trở về.

Có lẽ gia đình đã chờ.

Có thể ở Diễn Yên, người mẹ vẫn nhìn về phía cổng.

Ngày đầu không có tin, bà bảo chắc thư chậm.

Ngày thứ hai, vẫn chờ.

Rồi một tuần.

Một tháng.

Cho đến khi tin dữ đến.

Đó là cách chiến tranh được cảm nhận ở hậu phương.

Không phải bằng những trận đánh lớn.

Mà bằng việc một người không trở về.

Lê Đức Hà nằm lại ở Trường Sơn.

Mộ ông được quy tập về Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Trường Sơn, nơi có hàng nghìn người con từ khắp mọi miền đất nước.

Điều đáng buồn là Hà không được nhìn thấy mùa xuân sau chiến tranh.

Năm 1975, đất nước thống nhất.

Nhưng ông đã hy sinh năm 1971.

Nếu còn sống, ông mới hai mươi ba tuổi.

Hai mươi ba.

Vẫn còn cả một đời phía trước.

Có thể lúc ấy ông đã lập gia đình.

Có thể có một đứa con.

Có thể trở thành một người cha.

Nhưng lịch sử đã không cho ông những ngày ấy.

Đó là điều người đời sau cần hiểu khi đọc những dòng về liệt sĩ.

Họ không chỉ mất một ngày.

Họ mất cả tương lai.

Mất những điều chưa kịp xảy ra.

Một người hy sinh ở tuổi hai mươi có thể đã mất bảy mươi năm cuộc đời có thể đã sống.

Trong những năm đó có vô số điều: gia đình, nghề nghiệp, con cháu, những mùa lúa, những ngày Tết, những buổi chiều bên hiên.

Tất cả đều không xảy ra.

Vì vậy, mỗi cái tên là một khoảng trống của tương lai.

Ngày nay, một người Hùng Châu đến Trường Sơn có thể đứng trước tên Lê Đức Hà và thấy một khoảng cách rất xa.

Hơn nửa thế kỷ.

Nhưng chỉ cần đọc năm sinh 1952, người ta có thể nghĩ:

“Hồi anh ấy bằng tuổi mình, anh ấy đang ở đâu?”

Câu hỏi đó làm lịch sử gần lại.

Một người trẻ năm 1971 cũng từng là một người trẻ.

Chỉ khác thời đại.

Thế hệ hôm nay có điện thoại, trường học, những lựa chọn nghề nghiệp.

Thế hệ Hà có ba lô, con đường rừng và một lời hẹn trở về.

Người hôm nay có nhiều tự do hơn trong việc quyết định tương lai.

Và đó chính là món quà mà thế hệ trước đã góp phần giữ lại.

Lê Đức Hà không được trở về Diễn Yên.

Nhưng cái tên của ông đã trở về.

Trở về trên những dòng hồ sơ.

Trở về trong nghĩa trang.

Và trở về trong câu chuyện của quê hương.

Một ngày nào đó, nếu có một học sinh hỏi:

“Lê Đức Hà là ai?”

Có thể chỉ cần trả lời:

“Là một người con Diễn Yên. Anh hy sinh khi mới hai mươi tuổi.”

Rồi im lặng một chút.

Bởi đôi khi, không cần nói thêm.

Hai mươi tuổi.

Chiến tranh.

Trường Sơn.

Một quê nhà ở phía Bắc.

Một mùa xuân không kịp về.

Thế là đủ để hiểu một cuộc đời.