MÙA XUÂN TRÊN TUYẾN LỬA

Mùa xuân năm ấy đến muộn.

Giữa những ngày tháng chiến tranh, khi nhiều vùng quê vẫn còn chìm trong khói lửa, một nhành mai vàng vẫn lặng lẽ nở bên bờ con kênh nhỏ.

Không ai biết hạt giống của cây mai được ai mang đến.

Chỉ biết mỗi khi Tết về, giữa màu xanh của đồng ruộng và những con đường đất đỏ, những bông hoa vàng lại xuất hiện.

Với những người lính và thanh niên xung phong trên tuyến đường năm ấy, cây mai nhỏ ấy trở thành dấu hiệu của mùa xuân.

Họ gọi nó là cây mai của hy vọng.

Năm 1974.

Nguyễn Văn Lộc vừa tròn hai mươi hai tuổi.

Quê Lộc ở một vùng quê miền Tây Nam Bộ. Nhà nghèo, cha mất sớm, mẹ làm ruộng nuôi ba anh em.

Lộc là con cả.

Từ nhỏ anh đã quen với mùi bùn đất, với những mùa nước nổi và những buổi chiều theo mẹ ra đồng.

Lộc từng mơ sau này sẽ làm một căn nhà nhỏ bên bờ kênh. Trước sân trồng một cây mai. Mỗi dịp Tết, mai nở vàng trước cửa. Nhưng ước mơ ấy phải gác lại khi Lộc tình nguyện tham gia lực lượng thanh niên xung phong.

Ngày anh lên đường, mẹ chỉ đưa cho anh một chiếc khăn rằn.  Mang theo.

Lộc quàng khăn lên cổ. Con đi bao lâu hả má? Mẹ nhìn con trai.  Má không biết.

Bà dừng lại. Nhưng nhớ một điều. Gì hả má? Tết nào cũng phải nhớ đường về.

Lộc cười. Con nhớ. Đơn vị của Lộc làm nhiệm vụ vận chuyển lương thực, thuốc men và bảo đảm giao thông trên một tuyến đường nối các khu dân cư với vùng căn cứ.

Trong đội có mười lăm người.

Người lớn tuổi nhất gần ba mươi. Người nhỏ nhất mới mười tám. Họ gọi nhau bằng những cái tên thân mật.

Anh Ba. Chị Tư. Út. Năm.

Lộc thân nhất với một cô gái tên Nguyễn Thị Hạnh.

Hạnh quê ở An Giang.

Cô tham gia thanh niên xung phong khi vừa tròn mười chín tuổi. Hạnh có một mái tóc dài và nụ cười rất tươi.

Cô thường nói: Sau này hòa bình, tôi về quê trồng hoa.

Lộc hỏi:  Hoa gì? Hoa mai.

Lộc bật cười.

- Sao ai cũng thích hoa mai vậy?

Hạnh đáp: Vì mai nở vào mùa xuân. Mà mùa xuân thì phải đẹp.

Những ngày cuối năm 1974.

Không khí trong đơn vị có phần khác thường. Ai cũng nhớ nhà. Tết sắp đến.

Nhưng công việc không cho phép họ trở về.

Một hôm, Hạnh tìm thấy một cây mai nhỏ mọc bên bờ kênh.

Cô gọi mọi người.

- Nhìn này!

Cả nhóm chạy đến. Một nhành mai vàng đang nở. Không ai nói gì trong vài giây.

Rồi anh Ba cười:

— Tết tới rồi. Mọi người đứng quanh cây mai. Có người nhớ mẹ. Có người nhớ cha. Có người nhớ người yêu.

Lộc nhìn những bông hoa nhỏ.

Anh nhớ căn nhà của mình. Nhớ nồi bánh tét mẹ thường gói. Nhớ tiếng em gái gọi anh. Nhớ cái sân đất trước nhà.

Anh nói:

-  Năm nay mình không về được thì coi như cây mai này là nhà.

Hạnh cười:

- Được. Vậy ai trực thì phải giữ cây mai.

Đêm giao thừa.

Đơn vị không có bánh mứt. Chỉ có một nồi cơm nóng và ít cá khô.

Hạnh hái một nhành mai nhỏ.

Cô cắm vào chiếc lon cũ. Mọi người ngồi quanh.

Anh Ba nói:

- Chúc mọi người năm mới còn đủ mặt.

Cả nhóm im lặng. Không ai nói thêm.

Họ hiểu câu chúc ấy có ý nghĩa thế nào.

Lộc nâng chiếc ca nước.

- Chúc cho một ngày chúng ta được về nhà.

Mọi người cụng ca. Bên ngoài, gió thổi qua cánh đồng. Nhành mai vàng rung nhẹ.

Đó là một cái Tết rất nghèo.

Nhưng với họ, đó là mùa xuân đẹp nhất.

Những ngày đầu năm mới, nhiệm vụ trở nên dồn dập. Một tuyến đường bị hư. Một cây cầu cần sửa. Một chuyến hàng phải đưa đi gấp.

Lộc và Hạnh thường đi cùng nhau.

Họ không nói nhiều. Chỉ cần nhìn nhau là hiểu phải làm gì. Một buổi chiều, khi đang sửa một đoạn đường, Hạnh bất chợt hỏi:

- Lộc này.

- Gì?

- Nếu sau này hòa bình, anh sẽ làm gì?

Lộc cười.

- Tôi về quê.  Rồi sao? Làm ruộng. Hết? Xây nhà. Còn gì nữa?

Lộc suy nghĩ.

- Trồng cây mai trước cửa.

Hạnh bật cười.

- Lại mai.

- Ừ.

- Vậy thì tôi sẽ đến xem.

Lộc gật đầu.

- Nhất định.Nhưng chiến tranh không cho họ nhiều thời gian để nói về tương lai.

Một đêm tháng Ba.

Đơn vị nhận nhiệm vụ đưa một chuyến hàng qua khu vực nguy hiểm. Trời tối. Mưa nhỏ.

Lộc phụ trách chiếc xe đi đầu. Hạnh đi cùng đoàn phía sau.

Con đường lầy lội. Mọi người phải di chuyển rất chậm. Đến một đoạn, xe không thể đi tiếp.

Lộc nhảy xuống.

- Mọi người xuống đẩy! Cả đội cùng nhau đẩy xe. Bùn ngập đến mắt cá chân. Có người trượt ngã. Có người bật cười vì bùn dính đầy mặt. Trong khoảnh khắc ấy, họ quên mất sự căng thẳng của những ngày chiến tranh. Họ chỉ là những người trẻ đang cùng nhau làm một việc.

Gần sáng, đoàn xe đến nơi.

Mọi người thở phào.

Hạnh lấy trong túi ra một nhành mai nhỏ.

Lộc hỏi:

- Cô lấy đâu ra?

Hạnh cười:

- Hôm trước tôi bẻ một nhánh.

-  Mang theo làm gì?

- Để nhớ mùa xuân.

Lộc nhìn nhành mai.

-  Mùa xuân chưa hết đâu.

Hạnh hỏi:

- Sao anh biết?

Lộc đáp:

- Vì mình còn hy vọng.

Vài tháng sau, một biến cố xảy ra. Đơn vị nhận nhiệm vụ hỗ trợ đưa người dân ra khỏi khu vực nguy hiểm. Trong đoàn có rất nhiều người già và trẻ nhỏ.

Lộc và Hạnh cùng tham gia.

Một em bé cứ khóc vì sợ. Hạnh bế em lên. Đừng khóc.  Chị đưa em về.

Em hỏi:

- Có thật không?

Hạnh cười:

- Thật.

Lộc nhìn Hạnh.

Anh thấy nụ cười của cô vẫn bình tĩnh như ngày hái nhành mai bên bờ kênh. Nhưng anh biết cô cũng đang sợ. Tất cả họ đều sợ. Chỉ là không ai để nỗi sợ ngăn mình làm việc cần làm.

Sau chuyến đi ấy, Hạnh bị thương và phải đưa về tuyến sau.

Trước khi đi, cô gọi Lộc.

- Tôi gửi anh cái này.

Đó là nhành mai đã được ép khô.

Lộc nhận lấy.

- Để làm gì?

Hạnh cười.

- Giữ đi.

- Bao giờ gặp lại thì trả.

Lộc nắm chặt nhành mai.

- Nhất định.

Hạnh nhìn anh.

- Nhớ trồng cây mai nhé.

Lộc gật đầu.

- Tôi nhớ. Những ngày sau đó, Lộc không còn gặp Hạnh. Công việc tiếp tục. Chiến tranh vẫn tiếp diễn. Nhưng trong ba lô của anh luôn có một nhành mai khô. Mỗi khi nhớ nhà, anh lại lấy ra nhìn. Nhành mai đã mất màu. Nhưng anh không vứt đi. Nó nhắc anh rằng đã có một cô gái tuổi đôi mươi từng tin vào ngày mai.

Năm 1975.

Tin chiến thắng lan về. Lộc đứng giữa đơn vị. Mọi người ôm lấy nhau. Có người khóc. Có người cười. Có người chỉ đứng im. Lộc đưa tay vào túi áo. Nhành mai vẫn còn đó. Anh nhìn về phía quê nhà.

- Hạnh ơi... Hòa bình rồi.

Sau ngày đất nước thống nhất, Lộc trở về.

Mẹ anh đã già hơn nhiều. Bà đứng trước cửa. Nhìn con.

Rồi ôm anh.

- Con về thật rồi.

Lộc bật khóc.

-  Con về rồi má. Anh thực hiện lời hứa năm nào. Anh dựng một căn nhà nhỏ. Trước sân trồng một cây mai. Mỗi dịp Tết, hoa nở vàng. Nhưng Lộc vẫn chưa gặp lại Hạnh. Anh nhiều lần hỏi thăm. Mãi sau mới biết Hạnh đã trở về quê. Cô trở thành giáo viên. Nhiều năm sau, hai người gặp lại nhau. Hạnh đứng trước cổng nhà Lộc.

Nhìn cây mai.

Cô cười:

- Anh làm được rồi.

Lộc cũng cười.

- Tôi đã hứa mà.

Hạnh nhìn những bông hoa.

- Đẹp quá.

Lộc lấy nhành mai khô từ trong hộp gỗ.

-  Trả cô.

Hạnh lắc đầu.

- Không.  Anh giữ đi. Sao?

Hạnh nói:

-  Vì nó đã đi cùng anh suốt những năm tháng ấy.

Lộc im lặng.

Rồi đặt nhành mai trở lại chiếc hộp. Thời gian trôi qua.

Lộc và Hạnh mỗi người có gia đình riêng.

Họ vẫn giữ tình bạn của những người từng cùng nhau đi qua chiến tranh.

Mỗi năm Tết đến, Hạnh lại gửi một lời chúc.

Không dài.

Chỉ vài dòng:

"Mai lại nở rồi. Nhớ những ngày cũ."

Lộc luôn trả lời:

"Ừ. Mùa xuân vẫn còn."

Năm 2026.

Lộc đã ngoài bảy mươi.

Một ngày đầu xuân, ông trở lại nơi đơn vị từng đóng quân. Con đường ngày xưa đã trở thành đường bê tông. Những cánh đồng xanh. Những căn nhà mới. Trẻ em đạp xe đến trường. Ông đứng bên bờ con kênh cũ. Vẫn còn một cây mai. Ông không biết có phải cây mai ngày xưa hay không. Có thể không.

Nhưng ông vẫn mỉm cười.

Một đoàn viên trẻ hỏi:

- Bác nhớ nơi này lắm sao?

Ông gật đầu. Ở đây bác từng có một mùa xuân. Một mùa xuân rất đặc biệt.

Ông kể cho các bạn trẻ nghe về những người đồng đội.

Về những đêm vận chuyển. Về những ngày Tết không có bánh mứt. Về một cô gái tên Hạnh. Và về nhành mai khô đã theo ông hơn nửa thế kỷ.

Một đoàn viên hỏi:

- Bác có buồn vì những người không trở về không?

Lộc nhìn những bông mai.

- Có.  Nhưng bác nghĩ họ sẽ vui nếu nhìn thấy quê hương hôm nay.

Ông chỉ về phía trường học.

- Ngày xưa Hạnh từng nói muốn trẻ em được học trong hòa bình. Hôm nay các cháu có trường.  Có sách. Có tiếng cười.  Đó chính là mùa xuân mà chúng tôi từng mong.

Chiều xuống.

Lộc lấy trong túi một nhành mai mới. Ông đặt bên bia tưởng niệm những đồng đội đã hy sinh. Không nói nhiều.

Chỉ khẽ:

- Mùa xuân lại về rồi. Gió thổi qua cánh đồng. Những bông mai rung rinh. Phía xa, tiếng trẻ em gọi nhau. Một chiếc xe đạp chạy trên con đường làng. Mọi thứ bình yên đến mức khó có thể tưởng tượng nơi đây từng có những năm tháng chiến tranh.

Nhưng Lộc biết.

Đất vẫn nhớ.

Cây vẫn nhớ.

Những con người từng đi qua nơi này vẫn nhớ. Và ký ức cũng giống như mùa xuân. Có thể năm tháng làm con người già đi. Có thể những người trẻ năm nào đã trở thành những ông bà tóc bạc. Nhưng mỗi khi hoa nở, ký ức lại trở về.

Trên đường trở về, Lộc dừng lại bên một cánh đồng.

Ông nhìn những bông lúa non.

Trong lòng ông vang lên câu nói của Hạnh ngày nào:

"Mai này hòa bình, tôi sẽ trồng hoa."

Ông mỉm cười.

Hơn nửa thế kỷ đã qua. Họ đã đi qua chiến tranh. Đi qua mất mát.

Đi qua những mùa xuân không trọn vẹn.

Nhưng cuối cùng, mùa xuân vẫn đến.

Không còn những chuyến xe đi trong đêm.

Không còn những con đường đầy bất trắc.

Không còn những người mẹ đứng trước cửa chờ con.

Chỉ còn những cánh đồng xanh, những mái nhà sáng đèn và tiếng trẻ em vui đùa.

Đó chính là mùa xuân mà những người trẻ năm ấy đã đánh đổi tuổi thanh xuân để chờ đợi.

Và hôm nay, mùa xuân ấy đang ở ngay trước mắt họ.

Lộc về đến nhà khi trời vừa tối.

Trước sân, cây mai vàng đang nở rộ.

Ông đứng dưới tán cây rất lâu.

Rồi gọi vợ:

— Bà ơi!

— Gì vậy ông?

— Mai năm nay đẹp quá.

Bà cười:

— Năm nào ông chẳng nói vậy.

Lộc nhìn những bông hoa.

Ông biết mình không chỉ nhìn một cây mai.

Ông đang nhìn lại tuổi hai mươi.

Nhìn những người bạn.

Nhìn những lời hứa.

Nhìn một mùa xuân đã đi qua chiến tranh để trở về với quê hương.

Ông đưa tay chạm nhẹ vào một cánh hoa.

Và trong khoảnh khắc ấy, ông nghe như có tiếng Hạnh cười đâu đó:

"Tôi đã bảo rồi mà. Mai nở thì mùa xuân sẽ đẹp."

Lộc mỉm cười.

— Ừ.

— Đẹp thật.

Ngoài sân, những bông mai tiếp tục nở.

Vàng rực trong đêm.

Như những ngọn lửa nhỏ của ký ức.

Như tuổi trẻ của một thế hệ.

Và như lời nhắn gửi từ những người đã đi qua thời hoa lửa:

Mùa xuân hôm nay không chỉ là mùa của đất trời.

Đó còn là mùa xuân của hòa bình – mùa xuân được đánh đổi bằng tuổi trẻ, niềm tin và sự hy sinh của biết bao con người.

Vì vậy, mỗi khi mùa xuân trở lại, xin hãy nhớ rằng:

Có những người đã từng không được trở về để chúng ta hôm nay được sống bình yên giữa một mùa xuân trọn vẹn.