MŨI TIÊM ĐẦU TIÊN – KHI NGƯỜI THẦY NHẬN PHẦN RỦI RO VỀ MÌNH

Một nhà khoa học có thể đưa ra giả thuyết. Nhưng để đánh giá một phương pháp mới, người làm khoa học phải đối diện với những câu hỏi về tính an toàn, hiệu quả và giới hạn của chính nghiên cứu ấy.

Trong quá trình nghiên cứu tại Vĩnh Linh, đoàn của Giáo sư Đặng Văn Ngữ tìm cách điều chế chế phẩm thử nghiệm từ tuyến nước bọt của muỗi nhiễm thoa trùng sốt rét trong tự nhiên.

Theo hồi ức của bác sĩ Trần Thị Lịch, những tuyến nước bọt được xác định có thoa trùng được giữ trong dung dịch phenol 1%. Mỗi liều thử nghiệm được chuẩn bị theo quy trình mà đoàn đang áp dụng tại thời điểm đó.

Trong hoàn cảnh chiến trường, việc nghiên cứu gặp nhiều hạn chế về phương tiện và điều kiện theo dõi. Tuy nhiên, yêu cầu đánh giá tính an toàn vẫn là vấn đề không thể bỏ qua.

Theo lời kể của bà Lịch, Giáo sư Đặng Văn Ngữ đã quyết định tiêm thử nghiệm trước cho chính mình. Sau đó, bốn thành viên khác trong đoàn, trong đó có bà, cũng tham gia. Tổng cộng có năm người được tiêm thử nghiệm ban đầu.

Bà Lịch nhớ lại sự căng thẳng khi mũi tiêm được thực hiện. Mọi người đều chờ đợi để xem phản ứng của người được tiêm. Khi Giáo sư cho biết mình vẫn bình thường, các thành viên mới phần nào giải tỏa được sự lo lắng.

Chi tiết ấy cho thấy một khía cạnh đặc biệt trong cách Giáo sư đối diện với công việc: ông không chỉ yêu cầu đồng nghiệp tham gia nghiên cứu mà còn trực tiếp nhận phần rủi ro đầu tiên.

Tuy nhiên, cần hiểu đúng ý nghĩa của sự kiện này. Việc những người đầu tiên không gặp phản ứng bất lợi được ghi nhận không đồng nghĩa với việc chế phẩm đã được chứng minh an toàn. Một số ít người không xuất hiện phản ứng tức thời không thể thay thế cho quá trình đánh giá an toàn đầy đủ theo các tiêu chuẩn khoa học.

Sau giai đoạn thử nghiệm ban đầu, đoàn tiếp tục theo dõi một nhóm gồm 20 nhân viên của Quân y viện 43 có điều kiện sinh hoạt tương tự. Trong đó, 10 người được tiêm chế phẩm thử nghiệm và 10 người không tiêm để đối chứng. Trước khi bắt đầu, các đối tượng được khám sức khỏe và xét nghiệm máu, với kết quả âm tính với ký sinh trùng sốt rét.

Theo số liệu được bác sĩ Lịch kể lại, trong tháng đầu theo dõi, nhóm được tiêm không có người bị sốt hoặc phát hiện ký sinh trùng trong máu, trong khi nhóm đối chứng có hai trường hợp bị sốt và có ký sinh trùng sốt rét. Ở tháng tiếp theo, nhóm đối chứng ghi nhận thêm một trường hợp như vậy, còn nhóm được tiêm vẫn không có trường hợp được ghi nhận.

Những kết quả ban đầu này là cơ sở để đoàn tiếp tục quan tâm đến hướng nghiên cứu. Nhưng với quy mô nhỏ, thời gian theo dõi hạn chế và điều kiện thực địa đặc biệt, chúng chưa đủ để khẳng định hiệu quả bảo vệ của chế phẩm một cách chắc chắn.

Điều cần ghi nhớ ở đây không phải là khẳng định rằng một loại vắc xin hoàn chỉnh đã được tạo ra, mà là tinh thần tìm tòi và nỗ lực thử nghiệm một hướng nghiên cứu mới trong hoàn cảnh cực kỳ khó khăn.

Sự dấn thân của Giáo sư Đặng Văn Ngữ đáng được trân trọng. Đồng thời, chính câu chuyện ấy cũng nhắc chúng ta về trách nhiệm của người làm khoa học: lòng dũng cảm phải luôn song hành với sự thận trọng, đánh giá bằng chứng và ý thức bảo vệ người tham gia nghiên cứu.