Mười cô gái ở Ngã ba Đồng Lộc – Khúc tráng ca tuổi hai mươi
Trong những năm kháng chiến chống Mỹ cứu nước, Ngã ba Đồng Lộc là một trong những trọng điểm đánh phá ác liệt nhất của không quân Mỹ. Ngày 24/7/1968, mười nữ thanh niên xung phong thuộc Tiểu đội 4, Đại đội 552, Tổng đội Thanh niên xung phong 55 Hà Tĩnh đã anh dũng hy sinh khi đang san lấp hố bom, đảm bảo mạch máu giao thông chi viện cho chiến trường miền Nam. Câu chuyện được kể lại từ ký ức của cựu chiến binh Trần Đình Lan – người trực tiếp có mặt tại hiện trường và tham gia tìm kiếm các chị sau
Ông Trần Đình Lan nhớ lại rằng những năm 1967–1968, Ngã ba Đồng Lộc gần như ngày nào cũng hứng chịu hàng chục, có khi hàng trăm lượt máy bay Mỹ ném bom. Đất đá bị cày xới liên tục, nhưng cứ sau mỗi trận bom, lực lượng thanh niên xung phong lại nhanh chóng có mặt để san lấp hố bom, sửa đường, dẫn xe qua trọng điểm.
Chiều ngày 24 tháng 7 năm 1968, sau nhiều đợt máy bay Mỹ oanh tạc, Tiểu đội 4 gồm mười nữ thanh niên xung phong vẫn tiếp tục làm nhiệm vụ. Các chị đều còn rất trẻ, người lớn tuổi nhất mới 24 tuổi, người nhỏ tuổi nhất chỉ vừa tròn 17.
Khoảng 16 giờ, sau khi vừa san lấp xong một hố bom, còi báo động vang lên. Máy bay Mỹ quay trở lại. Mọi người nhanh chóng tìm nơi trú ẩn. Mười cô gái chạy vào một căn hầm chữ A bên sườn đồi.
Ông Trần Đình Lan kể:
"Tiếng bom nổ dữ dội, đất đá rung chuyển. Khi máy bay rút đi, chúng tôi lập tức chạy đến vị trí hầm trú ẩn của các em. Nhưng nơi ấy chỉ còn là một đống đất đá khổng lồ."
Không ai bỏ cuộc. Các chiến sĩ công binh, bộ đội và thanh niên xung phong dùng cuốc, xẻng rồi đến tay không đào bới trong đêm. Họ hy vọng sẽ còn người sống sót.
Ông Lan xúc động nhớ lại:
"Chúng tôi đào suốt nhiều giờ liền. Khi đưa được từng em ra ngoài, ai cũng nghẹn ngào. Mười cô gái đều đã hy sinh. Cảnh tượng ấy tôi không bao giờ quên được."
Điều khiến ông xúc động nhất không chỉ là sự hy sinh mà còn là tinh thần lạc quan của các chị trước giờ phút cuối. Trước đó ít phút, mọi người vẫn còn nghe các chị cười nói, động viên nhau hoàn thành nhiệm vụ để đoàn xe kịp vượt trọng điểm trong đêm.
Ông Lan nhiều lần trở lại Đồng Lộc sau ngày đất nước thống nhất. Mỗi lần đứng trước khu mộ của mười cô gái, ông đều cảm thấy như vẫn còn nghe tiếng cười trong trẻo của những cô gái tuổi mười tám, đôi mươi năm nào.
Ông thường kể với thế hệ trẻ:
"Các em hôm nay được học tập trong hòa bình là nhờ biết bao người đã ngã xuống. Điều quý nhất để tri ân các liệt sĩ là sống có trách nhiệm, học tập tốt, lao động tốt và yêu Tổ quốc."
Ngày nay, Khu di tích lịch sử Ngã ba Đồng Lộc đã trở thành địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống cách mạng. Mỗi năm, hàng vạn người dân và học sinh đến đây dâng hương, tưởng nhớ mười nữ thanh niên xung phong đã hiến dâng tuổi thanh xuân cho độc lập, tự do của dân tộc.
