Mười đóa hoa bất tử ở Ngã ba Đồng Lộc

Giữa những năm tháng chiến tranh ác liệt, khi con đường vào Nam trở thành mục tiêu đánh phá dữ dội của không quân Mỹ, có những cô gái tuổi đời chỉ mười tám, đôi mươi đã tình nguyện đứng giữa mưa bom để giữ cho mạch đường ra tiền tuyến không bị tắc.

Họ không mang súng. Vũ khí trong tay chỉ là cuốc, xẻng và những dụng cụ san đường. Nhưng chính những cô gái ấy đã trở thành một biểu tượng bất tử của tuổi trẻ Việt Nam trong kháng chiến chống Mỹ.

Đó là 10 nữ thanh niên xung phong Tiểu đội 4, Đại đội 552, Tổng đội 55, những người đã hy sinh tại Ngã ba Đồng Lộc, Hà Tĩnh ngày 24/7/1968.

Mười cô gái tuổi đôi mươi

Tiểu đội 4 có nhiệm vụ bảo đảm giao thông tại khu vực Ngã ba Đồng Lộc – một địa bàn đặc biệt quan trọng trên tuyến đường chi viện cho chiến trường miền Nam.

Trong điều kiện máy bay Mỹ liên tục đánh phá, các nữ thanh niên xung phong phải san lấp hố bom, sửa đường, đào rãnh thoát nước và bảo đảm cho những đoàn xe có thể tiếp tục vượt qua trọng điểm.

Tiểu đội trưởng là Võ Thị Tần, 24 tuổi. Tiểu đội phó Hồ Thị Cúc, cũng 24 tuổi.

Tám người còn lại gồm Nguyễn Thị Nhỏ (24 tuổi), Dương Thị Xuân (21 tuổi), Võ Thị Hợi (20 tuổi), Nguyễn Thị Xuân (20 tuổi), Hà Thị Xanh (19 tuổi), Trần Thị Hường (19 tuổi), Trần Thị Rạng (18 tuổi) và Võ Thị Hà (17 tuổi).

Mỗi người đến từ một quê hương khác nhau, mang theo những ước mơ rất bình dị của tuổi trẻ.

Nhưng chiến tranh đã đưa họ đến với Ngã ba Đồng Lộc.

Và rồi, chính nơi ấy trở thành nơi ghi dấu tên tuổi họ trong lịch sử.

Ngã ba của bom đạn

Ngã ba Đồng Lộc nằm trên tuyến đường huyết mạch nối hậu phương miền Bắc với chiến trường miền Nam. Địa hình nơi đây có một đoạn đường độc đạo, vì vậy nếu tuyến đường bị đánh phá và ách tắc, việc vận chuyển người, vũ khí, lương thực vào chiến trường sẽ gặp khó khăn nghiêm trọng.

Bởi thế, không quân Mỹ liên tục tập trung đánh phá khu vực này.

Mỗi ngày, những cô gái thanh niên xung phong phải đối mặt với bom đạn và cái chết.

Có những ngày, bom vừa dứt, họ lại lao ra mặt đường.

Hố bom vừa được san xong lại xuất hiện một hố bom khác.

Con đường vừa thông lại tiếp tục bị đánh.

Nhưng những cô gái vẫn bám trụ.

Bởi nhiệm vụ của họ rất rõ ràng: đường còn bị phá thì còn phải sửa; xe còn cần đi qua thì còn phải bảo đảm thông đường.

Buổi chiều định mệnh

Ngày 24/7/1968, Tiểu đội 4 nhận lệnh ra khu vực trọng điểm để san lấp hố bom, sửa đường và củng cố công sự.

Khoảng 16 giờ, sau nhiều đợt máy bay đánh phá, 10 cô gái vẫn tiếp tục làm nhiệm vụ.

Đây là ngày Đồng Lộc phải hứng chịu những đợt oanh tạc dữ dội. Đến khoảng 16 giờ 30 phút, trong đợt bom thứ 15, một quả bom rơi trúng khu vực hầm nơi 10 cô gái đang trú ẩn.

Một khoảnh khắc sau tiếng bom, tất cả chìm trong đất đá.

Mười cô gái đã hy sinh.

Võ Thị Tần, Hồ Thị Cúc, Nguyễn Thị Nhỏ, Dương Thị Xuân, Võ Thị Hợi, Nguyễn Thị Xuân, Hà Thị Xanh, Trần Thị Hường, Trần Thị Rạng và Võ Thị Hà – mười người con gái đã nằm lại ở tuổi đẹp nhất của cuộc đời.

Người trẻ nhất là Võ Thị Hà, mới 17 tuổi.

Hai người lớn tuổi nhất là Võ Thị Tần và Hồ Thị Cúc, đều mới 24 tuổi.

“Cúc ơi! Em ở đâu?”

Sau trận bom, đồng đội lập tức tìm kiếm những người bị vùi trong đất đá.

Nhưng việc tìm kiếm vô cùng khó khăn.

Đặc biệt, Hồ Thị Cúc, người tiểu đội phó, vẫn chưa được tìm thấy.

Đồng đội vừa đào đất vừa gọi tên chị.

Những tiếng gọi ấy sau này trở thành nguồn cảm hứng cho nhà thơ Yến Thanh viết bài thơ “Cúc ơi!”, một trong những tác phẩm nổi tiếng nhất viết về sự hy sinh của 10 cô gái Đồng Lộc.

Hình ảnh người tiểu đội trưởng Võ Thị Tần điểm danh đồng đội, nhưng thiếu Hồ Thị Cúc, đã trở thành một trong những câu chuyện xúc động nhất về những người con gái Đồng Lộc.

Đằng sau những cái tên trong danh sách liệt sĩ là những con người bằng xương bằng thịt.

Họ có gia đình.

Có cha mẹ.

Có quê hương để nhớ.

Có những ước mơ chưa kịp thực hiện.

Và có những ngày mai mà họ sẽ không bao giờ được nhìn thấy.

Những cô gái không cầm súng

Điều khiến câu chuyện về 10 cô gái Đồng Lộc trở nên đặc biệt là họ không phải những chiến sĩ trực tiếp chiến đấu bằng súng.

Công việc của họ là mở đường, sửa đường, bảo đảm giao thông.

Nhưng trong chiến tranh, mỗi mét đường được thông cũng có nghĩa là thêm một đoàn xe có thể tiến vào chiến trường.

Vì vậy, những chiếc cuốc, chiếc xẻng của thanh niên xung phong cũng trở thành một phần của cuộc chiến.

Các cô phải làm việc ngay sau những trận bom, bất chấp nguy cơ bom tiếp tục trút xuống.

Có những lúc họ vừa san đất vừa nghe tiếng máy bay.

Vừa làm nhiệm vụ vừa biết rằng cái chết có thể đến bất cứ lúc nào.

Nhưng họ vẫn ở lại.

Mười tuổi xuân hóa thành huyền thoại

Ngày 7/6/1972, Nhà nước truy tặng danh hiệu cao quý cho 10 nữ thanh niên xung phong đã hy sinh tại Ngã ba Đồng Lộc.

Tên tuổi của các chị từ đó không còn chỉ thuộc về một tiểu đội.

Nó trở thành một phần ký ức của cả dân tộc.

Ngã ba Đồng Lộc cũng trở thành một địa danh đặc biệt trong lịch sử cuộc kháng chiến chống Mỹ.

Ngày nay, tại khu di tích, mười cô gái vẫn được tưởng niệm cùng những người đã hy sinh trên tuyến đường này. Họ trở thành biểu tượng của lòng quả cảm, tinh thần trách nhiệm và sự hy sinh của tuổi trẻ Việt Nam.

Những người con gái vẫn còn ở lại

Chiến tranh đã đi qua.

Những đoàn xe không còn phải vượt qua Ngã ba Đồng Lộc giữa những trận bom.

Những con đường năm xưa giờ đã đổi thay.

Nhưng mười cái tên vẫn được nhắc đến:

Võ Thị Tần – Hồ Thị Cúc – Nguyễn Thị Nhỏ – Dương Thị Xuân – Võ Thị Hợi – Nguyễn Thị Xuân – Hà Thị Xanh – Trần Thị Hường – Trần Thị Rạng – Võ Thị Hà.

Mười cô gái, mười cuộc đời còn dang dở.

Người 17 tuổi, người 18, 19, 20, 21, 24...

Nếu chiến tranh không xảy ra, có lẽ họ đã có những cuộc đời rất khác: trở về quê, lấy chồng, sinh con, chăm sóc cha mẹ, sống những ngày tháng bình thường như bao cô gái khác.

Nhưng lịch sử đã đặt họ vào một thời đại đặc biệt.

Và họ đã lựa chọn ở lại với con đường.

Mười cô gái Ngã ba Đồng Lộc đã hy sinh tuổi thanh xuân để giữ cho con đường ra tiền tuyến không bị đứt. Họ nằm xuống khi tuổi đời còn rất trẻ, nhưng chính sự hy sinh ấy đã khiến tên tuổi họ sống mãi – như mười đóa hoa tuổi xuân nở giữa đất trời Đồng Lộc.