MƯỜI ĐÓA HOA BẤT TỬ Ở NGÃ BA ĐỒNG LỘC

Năm 1968, ở xã Đồng Lộc, huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh, có một ngã ba nhỏ nằm giữa những quả đồi sim. Nhìn trên bản đồ, nó chỉ là một điểm giao nhau của mấy con đường đất. Nhưng trong chiến tranh, đó là "cổ họng" của tuyến đường chiến lược nối hậu phương miền Bắc với chiến trường miền Nam. Gạo, đạn, thuốc men, xe chở bộ đội… muốn vào Nam đều phải đi qua đây.

"Tọa độ lửa"

Vì quan trọng như vậy, Ngã ba Đồng Lộc trở thành mục tiêu đánh phá ác liệt của không quân Mỹ. Chỉ trong 240 ngày đêm, từ tháng 3 đến tháng 10 năm 1968, máy bay địch đã trút xuống vùng đất nhỏ bé này khoảng 48.600 quả bom các loại. Người ta thường nói: mỗi mét vuông đất Đồng Lộc đã phải gánh tới ba quả bom. Cây cối trơ trụi, đồi núi cáy lật, nơi đây được gọi là "tọa độ lửa".

Giữ cho con đường thông suốt là nhiệm vụ của những thanh niên xung phong. Họ ngày đêm bám đường, đếm bom, cắm tiêu báo hiệu bom chưa nổ, san lấp hố bom để xe kịp qua. Khẩu hiệu của họ là: "Sống anh dũng bám đường, chết kiên cường dũng cảm".

Tiểu đội 4 và mười cô gái

Trực tiếp canh giữ và sửa đường tại ngã ba là Tiểu đội 4, Đại đội 552, Tổng đội thanh niên xung phong 55 của tỉnh Hà Tĩnh. Tiểu đội có mười cô gái, tuổi từ 17 đến 24. Tiểu đội trưởng là chị Võ Thị Tần, 24 tuổi, đảng viên; tiểu đội phó là chị Hồ Thị Cúc. Các chị còn lại là Nguyễn Thị Nhỏ, Dương Thị Xuân, Võ Thị Hợi, Nguyễn Thị Xuân, Hà Thị Xanh, Trần Thị Hường, Trần Thị Rạng và Võ Thị Hà.

Họ đều là những cô gái quê mới lớn. Có người còn đang đi học thì xung phong lên đường. Giữa những trận bom, họ vẫn hát, vẫn viết thư về nhà, vẫn chải tóc cho nhau bên hố bom. Trong số mười người, chỉ có chị Tần đã có người yêu. Chị thêu tặng anh một chiếc gối, nhưng chưa kịp gửi đi. Ngày 19/7/1968, chị còn viết một lá thư gửi mẹ. Đó là lá thư cuối cùng.

Chiều 24 tháng 7 năm 1968

Ngày 24/7/1968, máy bay Mỹ liên tục bổ nhào xuống Đồng Lộc. Sau mỗi đợt bom, mười cô gái lại lao ra mặt đường, xúc đất lấp hố bom để đoàn xe kịp vượt qua trước khi trời tối. Khoảng 16 giờ chiều, khi các chị vừa san xong một hố bom lớn và vào trú dưới hầm, một quả bom rơi trúng ngay đội hình. Cả mười cô gái đã hy sinh.

Đồng đội và nhân dân đã đào bới suốt đêm để tìm các chị. Riêng thi thể chị Hồ Thị Cúc bị đất đá vùi sâu, phải ba ngày sau mới tìm thấy. Nỗi đau ấy sau này được nhà thơ Việt Phương viết thành bài thơ nổi tiếng "Thương lắm Cúc ơi".

Dù mười cô gái đã ngã xuống, con đường vẫn không tắc. Các đơn vị khác lập tức thay thế, tiếp tục san lấp hố bom. Những chuyến xe vẫn nối đuôi nhau vào Nam.

Đồng Lộc hôm nay

Hôm nay, nơi các chị nằm xuống là Khu di tích quốc gia đặc biệt Ngã ba Đồng Lộc. Khu di tích có khu mộ mười nữ liệt sĩ, Nhà bia tưởng niệm anh hùng liệt sĩ thanh niên xung phong toàn quốc, Tượng đài Chiến thắng và Tháp chuông Đồng Lộc. Khách đến viếng thường mang theo lược, gương, kẹp tóc đặt lên mộ, như món quà cho những cô gái mãi mãi tuổi đôi mươi.

Điều chúng ta học được

Mười cô gái Đồng Lộc không cầm súng. Vũ khí của các chị là cuốc, xẻng và lòng dũng cảm. Các chị hiểu rằng mỗi hố bom được lấp kịp thời là thêm một chuyến xe đến được miền Nam. Ở tuổi các em hôm nay, các chị đã chọn đặt phần việc của mình lên trước sự an toàn của bản thân.

Chúng ta không phải đối mặt với bom đạn. Nhưng mỗi người đều có "con đường" của riêng mình cần giữ cho thông suốt: việc học, lời hứa với bạn bè, trách nhiệm với gia đình. Sống có trách nhiệm, chung sức với tập thể và biết ơn những người đã ngã xuống là cách đẹp nhất để nhớ về mười đóa hoa bất tử ở Ngã ba Đồng Lộc.