Mười đóa hoa bất tử ở Ngã ba Đồng Lộc

Ngã ba Đồng Lộc (Can Lộc, Hà Tĩnh) những năm 1964 - 1972 được mệnh danh là "tọa độ chết" hay "túi bom" của miền Bắc. Giữa vùng đất bị cày xới đến mức không còn một ngọn cỏ nào mọc nổi ấy, câu chuyện về 10 cô gái thanh niên xung phong (TNXP) thuộc Tiểu đội 4, Đại đội 552 đã trở thành một huyền thoại bất tử.

Họ là những cô gái tuổi đời còn rất trẻ, phần lớn đều chưa lập gia đình, mang trong mình tâm hồn mơ mộng nhưng ý chí sắt đá:

1. Võ Thị Tần (24 tuổi)

2. Hồ Thị Cúc (24 tuổi)

3. Võ Thị Hợi (20 tuổi)

4. Nguyễn Thị Xuân (20 tuổi)

5. Dương Thị Xuân (19 tuổi)

6. Trần Thị Đoài (20 tuổi)

7. Hà Thị Xanh (19 tuổi)

8. Nguyễn Thị Nhỏ (24 tuổi)

9. Võ Thị Hà (17 tuổi)

10. Trần Thị Hường (19 tuổi)

Vào thời điểm đó, máy bay Mỹ tập trung đánh phá điên cuồng Ngã ba Đồng Lộc nhằm cắt đứt mạch máu giao thông chi viện cho miền Nam. Sau nhiều đợt bom dội xuống, mặt đường bị cày nát, xuất hiện nhiều hố bom sâu hoắm khiến xe không thể qua được.

Ngày 24/7/1968, dù trời vẫn còn sáng và máy bay địch vẫn lượn lờ, Tiểu đội 4 nhận lệnh ra lấp hố bom gấp để thông đường cho đoàn xe quân sự chờ sẵn ở bìa rừng. Các chị vừa làm vừa quan sát máy bay địch. Tiếng cuốc xẻng xen lẫn tiếng hò hát để át đi tiếng gầm rú của động cơ phản lực. Khi các chị đang miệt mài làm việc, một tốp máy bay Mỹ bất ngờ quay lại, trút xuống hàng loạt bom. Một quả bom định mệnh đã rơi trúng sát miệng hầm nơi 10 cô gái đang trú ẩn tạm thời.

Sau đợt bom, khói bụi mịt mù. Đồng đội từ các vị trí khác chạy lại ứng cứu, gào thét gọi tên các chị nhưng chỉ có sự im lặng đến đáng sợ. Người ta đã đào bới trong đau đớn và tìm thấy 9 thi thể của các chị trong buổi chiều tối hôm đó. Chỉ riêng chị Hồ Thị Cúc là không tìm thấy. Đồng đội đã thay nhau đào bới suốt 3 ngày đêm, đến mức bàn tay rướm máu.

Trong lúc tìm kiếm chị Cúc, nhà thơ Yến Thanh (một đồng đội) đã viết bài thơ "Cúc ơi" ngay tại hiện trường:

"Tiểu đội đã về xếp một hàng ngang

Cúc ơi em ở đâu không về tập hợp?

Chín bạn quây quần đủ mặt

Nhỏ, Xuân, Hà, Hường, Hợi, Rạng, Xuân

Chỉ thiếu mình em thôi..."

Đến ngày thứ ba, thi thể chị Cúc mới được tìm thấy ở sâu trong lòng đất, tay chị vẫn còn cầm chắc chiếc cuốc gỗ, tư thế như đang chuẩn bị xới đất lấp hố bom.

Câu chuyện về 10 cô gái Đồng Lộc không chỉ là sự hy sinh, mà còn là vẻ đẹp tâm hồn của họ. Trước lúc hy sinh vài ngày, chị Võ Thị Tần đã viết thư về cho mẹ: "Mẹ ơi, ở đây vui lắm mẹ ạ, đêm nào chúng con cũng hát. Máy bay Mỹ đánh phá ác liệt nhưng chúng con không sợ đâu..." Những chiếc gương soi sứt góc, những chiếc lược nhựa, những cuốn sổ tay chép thơ... là tất cả những gì họ để lại. Những món đồ giản dị ấy đối lập hoàn toàn với sức công phá kinh hoàng của những quả bom tạ, tạo nên một biểu tượng vĩnh cửu về sức mạnh của lòng yêu nước.

Sự hy sinh của 10 cô gái Ngã ba Đồng Lộc đã góp phần quan trọng giúp giữ vững mạch máu giao thông Nam - Bắc. Họ đã biến vùng đất "tọa độ chết" thành một "tọa độ của tâm linh và lòng tự hào".

Ngày nay, tại Ngã ba Đồng Lộc, 10 ngôi mộ trắng của các chị nằm kề bên nhau dưới chân núi, bao quanh là hương khói và màu đỏ của hoa phượng, hoa gạo, nhắc nhở thế hệ mai sau về một "Thời hoa lửa" không bao giờ quên.