Muốn làm cách mạng, phải đi học cách mạng, phải thoát ly gia đình (1)

Lê Hữu Lập sinh năm 1897, thôn Hữu Nghĩa, xã Xuân Lộc, huyện Hậu Lộc. Sinh ra trong gia đình có truyền thống cách mạng, ông nội từng đậu cử nhân làm quan Án sát dưới triều Nguyễn tại Nghệ An, cha là một nhà nho yêu nước tiến bộ. Từ nhỏ Lê Hữu Lập đã được cha dạy học với những bài thơ ca ngợi tinh thần yêu nước cách mạng của các bậc tiền bối, lớn lên Lê Hữu Lập được theo học Trường Pháp - Việt và lấy bằng Tú tài (năm 1918). Trong bối cảnh lịch sử đầy rối ren, Lê Hữu Lập vừa học, vừa tham gia lao động cùng bà con nông dân, tận mắt chứng kiến nỗi thống khổ của người dân mất nước và sự bóc lột tàn bạo của thực dân Pháp và cảnh sống khốn cùng của người dân Việt Nam, khiến anh phải suy nghĩ về phong trào đấu tranh chống thực dân Pháp xâm lược. Năm 1917, Cách mạng Tháng Mười Nga thắng lợi, vang dội khắp thế giới và ảnhhưởng mạnh mẽ đến Việt Nam, Lê Hữu Lập háo hức với khuynh hướng cách mạng mới, nhưng với tầm nhận thức của mình, anh chưa thể hiểu hết bản chất của cuộc cách mạng này. Lê Hữu Lập tìm đến vị lão thành cách mạng Đinh Chương Dương, qua cụ Đinh anh hiểu rất nhiều về cuộc cách mạng Nga, về Lênin và vấn đề giải phóng dân tộc và Cụ căn dặn: “muốn làm cách mạng, phải đi học cách mạng, phải thoát ly gia đình”.

Năm 1923, Lê Hữu Lập được cụ Đinh giới thiệu vào nhóm “vận động cách mạng” ở Trường Thành Trung (tỉnh Nam Định). Năm 1924, Anh tiến bước xa hơn về hoạt động cách mạng của mình, được tham gia chuyến xuất dương sang Quảng Châu (Trung Quốc). Tại đây, Lê Hữu Lập được học tập và lao động cùng với anh em công nhân khuân vác người Trung Quốc. Năm 1926, sau một thời gian rèn luyện, thử thách, Lê Hữu Lập được dự lớp huấn luyện chính trị cùng với Lê Hồng Sơn, Hồ Tùng Mậu, Lê Hồng Phong, lớp huấn luyện do đồng chí Nguyễn Ái Quốc trực tiếp giảng dạy. Sau khóa học được kết nạp vào Hội Việt Nam thanh niên cách mạng tại Quảng Châu (Trung Quốc), sau đó được cử về nước hoạt động, phụ trách ba tỉnh Thanh Hóa, Thái Bình, Nam Định, với mục đích liên lạc, lựa chọn những thanh niên ưu tú sang huấn luyện ở nước ngoài. Cùng với Đinh Chương Dương, Lê Hữu Lập tích cực hoạt động trong việc đưa người xuất dương, tuyên truyền tài liệu cách mạng vào trong nước. Chính anh là người phát động phong trào đọc sách, báo cách mạng tại Thanh Hóa, lập nên Hội Việt Nam thanh niên cách mạng tại tỉnh nhà, hoạt động của Lê Hữu Lập đã bị mật thám theo dõi và điều tra, chúng biết rằng: “Lê Hữu Lập tức là Hoàng, là Toại, một tên cộng sản nguy hiểm, không những đưa thanh niên qua Tàu, qua Xiêm vào hồi tháng 4/1927 và 9/1929 mà còn lập ra chi bộ Thanh Niên Thanh Hóa…” [53,tr2]. Chúng đưa lệnh truy nã khắp ba miền và kết án khổ sai chung thân, phát vắng đi Nguyên Giang