Mỹ Tho - Gò Công trong những ngày đầu sau Hiệp định Genève (1954)

Ngày 20 - 7 - 1954, Hiệp định Genève về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Đông Dương được ký kết. Theo hiệp định Genève, vĩ tuyến 17 là giới tuyến quân sự tạm thời phân chia hai miền Nam-Bắc Việt Nam. Miền Bắc được hoàn toàn giải phóng, bắt đầu chuyển sang cách mạng xã hội chủ nghĩa, làm hậu thuẫn cho cách mạng cả nước. Miền Nam, sau 100 ngày chuyển quân tập kết, tạm thời do đối phương kiểm soát, 2 năm sau sẽ tiến hành tổng tuyển cử tự do để thống nhất đất nước.

Tháng 8-1954, Tỉnh ủy Mỹ Tho tổ chức hội nghị mở rộng đến cán bộ huyện, xã ở xã Nhơn Hòa Lập, huyện Mộc Hóa, tỉnh Long An nhằm quán triệt Nghị quyết hội nghị lần thứ 6 của Ban chấp hành Trung ương Đảng (họp từ ngày 15 đến 18.7.1954), nghiên cứu Hiệp định Genève, bàn việc chuyển quân tập kết, sắp xếp, bố trí cán bộ ở lại. Tỉnh ủy chủ trương chuyển hướng sang đấu tranh chính trị hợp pháp đòi địch thi hành hiệp định Genève theo phương châm: Kết hợp chặt chẽ hoạt động công khai, nửa công khai và bí mật. Tỉnh ủy triển khai tinh thần chỉ đạo của  Liên Tỉnh ủy miền trung Nam bộ chia tỉnh Mỹ Tho thành 3 tỉnh: Mỹ Tho, Gò Công và Tân An và phát động mở đợt sinh hoạt chính trị, tổ chức mừng hòa bình, đấu tranh buộc địch thi hành Hiệp định Genève, đấu tranh giành các quyền lợi dân sinh, dân chủ, khôi phục và phát triển kinh tế, ổn định đời sống của nhân dân.

Trong thời gian 100 ngày chờ chuyển quân tập kết, Đảng bộ Mỹ Tho-Gò Công gấp rút chuẩn bị cho một cuộc chiến đấu mới.

Cuối tháng 8-1954, Tỉnh ủy Mỹ Tho và Tỉnh ủy Gò Công được thành lập. Đồng chí Nguyễn Văn Chim, ủy viên Thường vụ Khu Trung Nam bộ (Khu 8) được chỉ định làm Bí thư Tỉnh ủy Mỹ Tho, đồng chí Lê Văn Còn - thường vụ Tỉnh ủy Mỹ Tho (cũ) được Khu ủy chỉ định làm Bí thư Tỉnh ủy Gò Công. Khoảng 3.000 cán bộ, trong đó có hơn 2.000 đảng viên các cấp, được bố trí ở lại. Hầu hết cán bộ, đảng viên ra sống công khai, số ít còn hoạt động bí mật. Bộ máy lãnh đạo của Tỉnh ủy được sắp xếp tinh gọn. Các huyện ủy, thị xã ủy và hơn 120 chi bộ xã, khu phố chuyển vào bí mật, sắp xếp gọn nhẹ, bám vào quần chúng, hoạt động theo phương thức: ngăn cách, bí mật, sinh hoạt đơn tuyến qua “chuỗi- rễ”(1). Tỉnh ủy Mỹ Tho và Gò Công tổ chức chôn dấu một số súng được giữ lại đủ trang bị cho mỗi nơi từ 2 đến 3 đại đội; giữ lại 1 số súng ngắn, bí mật trang bị cho một số cán bộ huyện, xã. 

Từ tháng 8 đến tháng 10 năm 1954, toàn tỉnh mở đợt sinh hoạt chính trị, bằng nhiều hình thức phong phú, như tổ chức các cuộc hội nghị, hội thảo, mạn đàm trong Đảng, trong các đoàn thể quần chúng, trong từng xóm ấp. Hầu hết cán bộ, đảng viên và quần chúng từ vùng căn cứ đến vùng địch tạm chiếm đóng, vùng tôn giáo đều được học tập. Đảng bộ xuất bản tờ "Tin tức Mỹ Tho"(1) phát hành rộng khắp trong quần chúng, kể cả trong Thị xã Mỹ Tho và tổ chức chiếu phim mừng chiến thắng Điện Biên Phủ. Đợt sinh hoạt chính trị đã khắc phục được phần nào tâm trạng băn khoăn, lo lắng trong cán bộ, đảng viên và quần chúng, tạo ra niềm tin vào thắng lợi của cách mạng.

Nhiều cuộc mít tinh mừng hòa bình, đòi đối phương thi hành Hiệp định Genève, đòi hiệp thương tổng tuyển cử, đòi được quan hệ Bắc- Nam, đòi tôn trọng quyền tự do dân chủ... diễn ra ở tất cả các huyện, thu hút hàng vạn người tham gia, riêng ở thị xã Mỹ Tho có 35.000 lượt người dự. Hàng chục ngàn quần chúng đã làm kiến nghị, viết đơn, lấy chữ ký tố cáo những hành động vi phạm hiệp định của địch gởi lên ủy hội quốc tế. Các cuộc mít tinh, biểu tình của quần chúng đã có tiếng vang lớn, biểu thị nguyện vọng tha thiết với hòa bình, tự do, dân chủ và sự căm thù địch của quần chúng. Địch tìm mọi cách dập tắt phong trào. Như ngày 16 - 8 - 1954, hàng vạn đồng bào kéo về thị xã Gò Công dự mít tinh do Tỉnh ủy tổ chức. Ngụy quyền trấn áp đoàn biểu tình, bắn chết 8 người và bị thương 162 người. Vụ tàn sát ở Thị xã Gò Công và nhiều nơi khác trong tỉnh đã bộc lộ dã tâm phá hoại Hiệp định Genève của Mỹ-ngụy.

Ngày 10-10-1954, hơn 1.500 cán bộ, chiến sĩ, thương binh và con em gia đình cách mạng được chuyển đến Cao Lãnh để xuống tàu tập kết ra miền Bắc; đồng thời cũng hoàn thành việc sắp xếp lại các tổ chức ở các cấp.

Nguồn: Địa chí tỉnh Tiền Giang

(1) Mỗt đảng viên chịu sự lãnh đạo của 1 cán bộ Đảng, nhưng được quan hệ chặt chẽ và bí mật với 3 nòng cốt; mỗi nòng cốt nắm chặt 3 quần chúng tích cực; mỗi quần chúng tích cực quan hệ chặt chẽ với 3 quần chúng.

(1) Tờ "Tin tức Mỹ Tho" được Tỉnh ủy cho in phát hành với số lượng gấp 2-3 lần lúc bình thường và cho phát hành rộng rãi để giáo dục về chiều rộng lẫn chiều sâu trong quần chúng.