NĂM NGÀY SAU LÁ THƯ

Có những lá thư đã được viết từ rất lâu, nhưng mỗi lần đọc lại, ta vẫn có cảm giác như người viết vừa mới rời đi đâu đó, để lại những dòng chữ còn nguyên hơi ấm của một thời tuổi trẻ. Lá thư của chị Võ Thị Tần cũng vậy. Giữa những năm tháng chiến tranh khốc liệt, chị viết thư gửi mẹ, hỏi thăm gia đình, kể về cuộc sống nơi đơn vị và xin mẹ gửi thêm giấy vì cuốn sổ đã gần hết. Những lời nhắn nhủ tưởng chừng bình dị ấy có lẽ cũng giống như bao lá thư của những người con xa nhà khác. Nhưng không ai ngờ rằng, chỉ năm ngày sau, cô gái viết nên những dòng thư ấy đã mãi mãi nằm lại nơi chiến trường.

Chị Võ Thị Tần sinh năm 1944, quê ở thôn Tân Hạ, xã Thiên Lộc, huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh. Khi đất nước còn chìm trong khói lửa chiến tranh, chị lên đường làm thanh niên xung phong và được giao nhiệm vụ tại Ngã ba Đồng Lộc – một trọng điểm giao thông đặc biệt quan trọng trên tuyến đường chi viện cho miền Nam. Công việc của chị và đồng đội là san lấp hố bom, sửa đường, đào công sự, bảo đảm cho những đoàn xe tiếp tục hành quân ra tiền tuyến. Đó là những công việc tưởng chừng thầm lặng, nhưng phía sau mỗi đoạn đường được thông suốt là biết bao mồ hôi, hiểm nguy và cả những hy sinh không thể đong đếm. Ở nơi bom đạn có thể trút xuống bất cứ lúc nào, những cô gái tuổi đôi mươi vẫn bền bỉ bám đường, bởi các chị hiểu rằng mỗi chuyến xe đi qua an toàn đều góp phần tiếp thêm sức mạnh cho tiền tuyến.

Phía sau người tiểu đội trưởng kiên cường ấy cũng là một cô gái mang trong mình những tình cảm rất đỗi đời thường. Chị Tần và anh Nguyễn Đức Hồng cùng sinh ra và lớn lên ở xã Thiên Lộc, rồi nên duyên từ những năm tháng thơ ấu bên nhau. Tháng 10 năm 1964, hai gia đình đã làm lễ dạm ngõ, gửi gắm vào đó niềm mong đợi về một mái ấm trong tương lai. Nhưng chiến tranh khiến những dự định riêng phải tạm gác lại, những lời hẹn ước cũng trở nên xa vời. Có lẽ, như bao người trẻ khác, chị Tần từng mong đến ngày đất nước thanh bình, được trở về quê nhà, được sống những tháng ngày bình yên bên gia đình và người mình thương. Nhưng giữa thời bom đạn, hạnh phúc riêng đôi khi phải nhường chỗ cho nhiệm vụ với đất nước. Chị tiếp tục ở lại Ngã ba Đồng Lộc, cùng đồng đội giữ cho con đường huyết mạch luôn được thông suốt.

Ngày 19 tháng 7 năm 1968, chị Tần viết thư gửi mẹ. Trong thư, chị kể về tình hình của đơn vị, báo tin tiểu đội vừa lập được chiến công và xin mẹ gửi thêm giấy vì cuốn sổ đã gần hết. Một lời nhắn thật nhỏ, vậy mà khi đọc lại, người ta không khỏi nghẹn lòng. Giữa những ngày bom đạn vây quanh, chị vẫn nhớ về gia đình, vẫn muốn viết thêm những dòng tâm sự, vẫn dành trong lòng một khoảng bình yên cho những người thân yêu. Lời xin mẹ gửi thêm giấy khiến ta không khỏi nghĩ về những trang thư chị còn muốn viết, về những điều chị còn muốn kể sau mỗi ngày làm nhiệm vụ. Nhưng chẳng ai biết rằng, đó sẽ là lá thư cuối cùng chị gửi về gia đình.

Năm ngày sau, vào chiều ngày 24 tháng 7 năm 1968, trong trận ném bom thứ 15 của ngày hôm đó, bom địch rơi sát căn hầm chữ A nơi Tiểu đội 4 đang trú ẩn. Chị Võ Thị Tần cùng chín đồng đội đã anh dũng hy sinh. Từ ngày chị viết thư đến ngày chị ngã xuống chỉ vỏn vẹn năm ngày. Năm ngày – một khoảng thời gian ngắn đến đau lòng, ngắn hơn cả những điều chị có lẽ vẫn còn muốn viết cho mẹ, cho em và những người thân yêu. Lá thư vẫn còn đó, nhưng người gửi thư sẽ không bao giờ trở về nữa.

Phía sau câu chuyện về người nữ tiểu đội trưởng ấy còn có những kỷ vật nhỏ bé, gắn với một tình yêu dang dở. Theo những tư liệu được báo chí ghi lại, trước ngày anh Hồng lên đường nhập ngũ, chị Tần đã trao cho ông một bức ảnh và lọn tóc thề; ông tặng lại chị chiếc lược trắng. Những món đồ giản dị ấy không có giá trị lớn lao về vật chất, nhưng lại chứa đựng biết bao tình cảm của hai người trẻ giữa những năm tháng chiến tranh. Một lọn tóc, một bức ảnh, một chiếc lược – những kỷ vật nhỏ bé mà khi nghĩ đến, ta càng thấm thía những điều bình dị mà chiến tranh đã khiến bao người không thể giữ trọn. Tình yêu của họ vẫn còn đó, nhưng tương lai mà hai người từng mong đợi đã mãi mãi dừng lại giữa những năm tháng khốc liệt của dân tộc.

Lá thư của chị Võ Thị Tần hiện được lưu giữ tại Bảo tàng Ngã ba Đồng Lộc, thuộc Khu di tích Ngã ba Đồng Lộc. Những dòng chữ viết tay từ năm 1968 không chỉ là một tư liệu lịch sử quý giá, mà còn giúp thế hệ hôm nay hiểu hơn về cuộc sống, tình cảm và tinh thần của những người nữ thanh niên xung phong nơi Ngã ba Đồng Lộc. Qua những dòng thư bình dị ấy, chị hiện lên không chỉ với tư cách một người tiểu đội trưởng kiên cường, mà còn là một người con luôn hướng về gia đình, một cô gái có tình yêu và những ước mơ riêng như bao người trẻ khác.

Có lẽ, điều khiến câu chuyện về chị Tần chạm đến trái tim người đọc không chỉ là sự hy sinh anh dũng, mà còn là những điều đời thường nằm phía sau sự hy sinh ấy. Đó là nỗi nhớ nhà của một người con gái xa quê, là tình cảm dành cho mẹ và gia đình, là một lời hẹn ước chưa thành hiện thực, là những trang giấy chị vẫn muốn viết thêm. Chính những điều bình dị ấy khiến chị trở nên gần gũi hơn bao giờ hết. Bởi càng hiểu rằng chị cũng từng có những ước mơ đẹp đẽ như bao người trẻ hôm nay, chúng ta càng thấm thía những gì chị và đồng đội đã đánh đổi để đất nước có được ngày hòa bình.

Chúng ta sinh ra khi tiếng bom đã lùi xa, có thể tự do học tập, làm việc, theo đuổi ước mơ và sống bên những người mình yêu thương. Đôi khi, hòa bình hiện diện trong những điều quen thuộc đến mức ta dễ dàng xem đó là lẽ tự nhiên. Nhưng câu chuyện về chị Võ Thị Tần nhắc chúng ta rằng, phía sau những ngày bình yên ấy là biết bao tuổi trẻ đã dừng lại mãi mãi. Có những người chưa kịp sống trọn một tình yêu, chưa kịp thực hiện những dự định của riêng mình, chưa kịp trở về bên gia đình sau những tháng ngày xa cách. Họ đã gửi lại những ước mơ ấy cho đất nước, để những thế hệ sau có cơ hội viết tiếp câu chuyện của cuộc đời mình.

Năm ngày sau lá thư, chị Tần đã đi xa. Nhưng những dòng chữ chị để lại vẫn còn đó, như một nhịp cầu nối quá khứ với hiện tại, nối những con người của thời chiến với thế hệ trẻ hôm nay. Có lẽ, điều chúng ta có thể làm không nhất thiết phải là những việc lớn lao. Đôi khi, chỉ cần dừng lại để đọc câu chuyện về chị bằng tất cả sự trân trọng, ghi nhớ tên chị và kể lại câu chuyện ấy cho những người xung quanh cũng đã là một cách để tri ân. Bởi khi một câu chuyện lịch sử còn được nhắc nhớ bằng sự chân thành, những con người đã ngã xuống sẽ không bị lãng quên. Và khi chúng ta biết trân trọng hòa bình, sống có trách nhiệm, biết yêu thương và cống hiến nhiều hơn, những giá trị mà chị cùng đồng đội gửi lại sẽ tiếp tục được gìn giữ, lan tỏa trong cuộc sống hôm nay.