Nàng công chúa hiếu thảo
v
Bình dị nơi ở của An Thường Công chúa, nguồn: sưu tầm
Công chúa tên thật là Nguyễn Phước Lương Đức, sinh năm Gia Long thứ 16 (1817), con gái thứ 4 của vua Minh Mạng và mẹ là mỹ nhân họ Nguyễn, là chị cùng mẹ với hoàng tử thứ 9 Hàm Thuận Công Miên Thủ. Lúc đầu, công chúa tên Tam Xuân, sau đổi thành Lương Đức.
Sách Đại Nam liệt truyện có ghi lại câu chuyện xúc động khi công chúa lên 9 tuổi: mẹ đẻ bị ốm, gặp tiết Vạn thọ, các hoàng nữ vào hầu cơm. Gặp đại quan tiến món đuôi dê và nầm dê, vua chia ban cho các hoàng nữ ăn. Đến lượt công chúa, chỉ ngậm mà không nuốt. Vua lấy làm lạ mới hỏi tại sao, công chúa đứng dậy ra khỏi tiệc tâu rằng: mẹ thần có bệnh, không được thấm ơn; thần nghe nói món này rất bổ, nên để lại (cho mẹ). Vua rất khen, cho riêng một đĩa khác sai mang về cho mẹ. Tả hữu đều cảm động khen ngợi. Cũng theo Đại Nam liệt truyện, năm Minh Mạng thứ 18, mùa đông, gặp tang mẹ đẻ, công chúa thương xót để cho thân thể gầy còm.[1]
Bản Tấu của Phủ Tôn nhân vào năm Tự Đức thứ 31 có nội dung đề cập việc công chúa xin tu sửa nhà thờ mẹ đã lâu ngày cũ nát: Phủ Tôn nhân tâu: … căn cứ bẩm trình của An Thường Công chúa Lương Đức, mẹ của bà là mỹ nhân họ Nguyễn vào những năm Minh Mạng được hợp thờ ở đền Ý Thục, đến năm Tự Đức thứ 22 lại được giao cho em ruột bà thờ tự nhưng nghĩ nhà thờ xây dựng lâu ngày đã cũ nát, gia cảnh nghèo túng, không biêt lấy gì tu sửa mà bà mỗi năm tuổi lại già, không nỡ ngồi nhìn. Cảnh thê lương nói ra thì đau lòng, sức khó có thể tự làm, bẩm xin đem sự việc đề đạt, mong được ban ơn phê chuẩn cho An Thường Công chúa lĩnh trước ba năm, mỗi năm nửa phần lương gạo, còn nửa phần lương gạo và tiền lương chiếu theo lệ chi lĩnh cho được tiện đem về tu bổ nhà thờ để tỏ đạo hiếu. Phủ thần đã xét lời lẽ bẩm trình của công chúa đó, về tình cũng nên lượng, có nên chuẩn y cho lĩnh trước là do ban ân đặc cách…[2]
