Neáng Nghés

Neáng Nghés sinh năm 1942, tại một phum (khóm) nhỏ ở xã Ô Lâm, huyện Tri Tôn, tỉnh An Giang. Chị là người dân tộc Khmer, gia đình nghèo, cha mẹ mất sớm nên từ nhỏ đã sống với ông bà nội. Nơi chị lớn lên là vùng đất có truyền thống cách mạng - núi Cô Tô, phum Chông Khsách, nơi bom đạn từng vang lên, nơi nhiều người dân sinh ra đã bước vào nghiệp đấu tranh. Tuổi thơ tuy nghèo khó nhưng Neáng luôn nhìn thấy sức mạnh của đoàn kết, của ý chí tự do - chị chứng kiến dân làng bị càn quét, bị đe dọa, và tự nhủ rằng mình sẽ không để người thân và quê hương cam chịu bị áp bức.

Khi mới 18 tuổi (khoảng năm 1960), Neáng Nghés quyết định gia nhập phong trào cách mạng. Chị đảm nhận công việc giao liên - tiếp tế lương thực, thuốc men cho bộ đội và các cơ sở cách mạng tại vùng căn cứ.

Một cô gái Khmer nhỏ nhắn, lặng lẽ đội nón lá, vai đeo túi tiếp tế, bước qua đường rừng, qua sông, len vào khu vực địch kiểm soát – giấu gạo trong thùng phân bò, giả vờ đi đánh cá… Các cách của chị rất mưu trí và gan dạ. Chị cũng tham gia vận động đồng bào Khmer nơi mình sống - trong Hội Phụ nữ giải phóng xã - để nhiều người biết tự đứng lên, biết bảo vệ bản thân, quê hương.

Trong bối cảnh kẻ thù thực hiện “ấp chiến lược”, đánh phá vùng Bảy Núi - nơi xã Ô Lâm nằm - bắt dân vào khu tập trung, phá nhà, lùa người, nhằm cô lập lực lượng cách mạng. Neáng Nghés cùng đồng bào địa phương đứng lên đấu tranh trực diện - biểu tình, phản đối, đòi quyền sống. Một buổi sáng mờ sương, địch lùng tới phum Chông Khsách - nơi chị hoạt động - và bắt Neáng cùng một số đồng chí giao liên. Chị bị giam tai thùng cọp ở Tha La Păng-xây và bị tra tấn dã man, nhưng không khai. Đến ngày 15 tháng 3 1962 (tương ứng 10/2 âm lịch), Neáng Nghés bị địch xử tử tại cánh đồng ven phum Chông Khsách. Chị hy sinh khi mới tròn 20 tuổi.

Sau khi hy sinh, Neáng Nghés được công nhận là đảng viên chính thức của Đảng Lao động Việt Nam (nay là Đảng Cộng sản Việt Nam) và được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân vào ngày 25/3/2005.

Toàn vùng Ô Lâm – Tri Tôn - nơi chủ yếu là người đồng bào dân tộc Khmer - từ đó lấy tấm gương của chị để giáo dục truyền thống: Tinh thần vượt qua khó khăn, đấu tranh cho tự do, bảo vệ quê hương, đoàn kết dân tộc Kinh – Khmer.

Khu tưởng niệm chị ở xã Ô Lâm đã được đầu tư, trở thành “Địa chỉ đỏ” cho học sinh, thanh niên tới tham quan, học tập. Neáng Nghés không chỉ là một cô gái trẻ hy sinh anh dũng - chị còn là biểu tượng cho người phụ nữ Việt Nam nói chung: “Anh hùng, bất khuất, trung hậu, đảm đang”. Là nữ anh hùng người Khmer duy nhất của tỉnh được phong danh hiệu cao quý này và còn là biểu tượng cho tình đoàn kết giữa dân tộc Kinh và Khmer ở vùng Bảy Núi.

Hãy tưởng tượng vào một đêm mùa khô, khi trăng mờ soi bóng núi Cô Tô, Neáng Nghés đứng bên bến đò nhỏ, gánh hai thùng phân bò che lương thực, bước lặng lẽ qua con đường mòn vào vùng địch ngày mai càn. Gió từ phum Chông Khsách lùa qua rặng tre - chị nghe tiếng em gái nhỏ ruột của mình trong phum ngủ say. Nhưng chị biết nếu không đi thì đồng bào sẽ khó khăn hơn.

Chị đi qua bãi lau sậy, uốn mình tránh ánh đèn gác đồn địch, đặt thùng phân xuống sát hàng rào, rồi nhẹ nhàng rút lui. Sáng hôm sau, bộ đội trong căn cứ nơi kia nhận được gạo, thuốc - và ánh mắt đồng đội nhìn chị với lòng trân trọng. Chị mỉm cười: “Nếu quê hương được tự do, chúng ta sẽ sống mức mĩm hơn.”

Rồi ngày định mệnh tới - khi chị bị bắt, tra khảo giữa tiếng mưa bom. Nhưng chị vẫn hát khe khẽ bài ca Khmer, lời ru của bà nội: “Tha la păng-xây, bến trăng nhỏ chiều…” Địch tức, lao chị ra ngoài cánh đồng. Khi chị bị hạ xuống, vẫn còn vang lời thì thầm: “Vì đồng bào, vì tự do…”

Neáng Nghés rời đi sớm - nhưng hình ảnh và tinh thần của chị ở lại. Câu chuyện của chị nhắc nhở chúng ta dù tuổi đời ngắn, nếu dấn thân với lòng quả cảm, thì có thể tạo nên dấu ấn lớn. Sự đoàn kết giữa các dân tộc là sức mạnh to lớn, vượt lên trên mọi chia rẽ.

Hòa bình hôm nay, cuộc sống ổn định hôm nay - có được là nhờ những người như chị đã không ngần ngại hy sinh.