NÉN NHANG THẮP MUỘN

Tôi trở lại Thành cổ vào một buổi chiều yên ả. Không còn tiếng pháo. Không còn mùi thuốc súng. Chỉ có gió thổi nhẹ qua những hàng cây và tiếng chim gọi nhau về tổ.

Tôi thắp một nén nhang trước những ngôi mộ không tên.

Khói nhang mỏng, bay lên chậm rãi, như thể cũng đang dè dặt trước quá khứ quá nặng nề. Tôi không biết gọi ai, nên chỉ khẽ nói:
– Chúng tôi đến đây rồi.

Nén nhang ấy thắp muộn. Rất muộn. Khi chiến tranh đã lùi xa, khi người thắp đã bạc tóc, khi những người nằm dưới đất đã im lặng mấy chục năm.

Nhưng tôi tin rằng họ vẫn nhận ra.

Không phải bằng tên gọi, mà bằng lòng biết ơn.
Không phải bằng lời nói, mà bằng sự tưởng nhớ.

Nén nhang không thể làm họ sống lại. Nhưng nó nhắc người còn sống rằng hòa bình này không tự nhiên mà có. Rằng mỗi ngày bình yên hôm nay là sự tiếp nối từ những cái chết không kịp nói lời từ biệt.

Tôi cúi đầu thật lâu.

Giữa đất trời yên tĩnh, tôi hiểu ra một điều rất giản dị:
Chỉ cần còn người nhớ đến, thì sự hy sinh chưa bao giờ là muộn.