NGÃ BA ĐỒNG LỘC - HUYỀN THOẠI CỦA HÙNG THIÊNG SÔNG NÚI

Khu vực Ngã ba Đồng Lộc có tổng diện tích 50ha trong một thung lũng hình tam giác, giữa là con đường độc đạo và đồi núi trọc hai bên. Vì thế, mặt đường ở đây giống như lòng máng khiến đất đá lăn xuống làm cản trở giao thông mỗi khi bom địch thả xuống vào thời kỳ kháng chiến.

Hình ảnh bao quát ngã ba Đồng Lộc hiện nay

Trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, Ngã ba Đồng Lộc là tuyến giao thông trọng yếu để hậu phương chuyển nhân lực và vật lực vào miền Nam. Từ năm 1964 đến 1972, khu vực này liên tục bị đánh phá. Từ tháng 4 đến tháng 10 năm 1968 là thời kỳ khốc liệt nhất khi Đồng Lộc phải hứng chịu gần 50.000 quả bom các loại. Trung bình mỗi mét vuông đất ở đây phải chịu hơn 3 quả bom, khiến mặt đường biến dạng, đất đá bị cày xới liên tục.

Mặc dù bị tàn phá nặng nề, đoạn đường vẫn nhanh chóng hồi phục, đảm bảo an toàn cho người và hàng hóa tiếp viện vào miền Nam bởi hàng ngàn người ngày đêm làm nhiệm vụ thông suốt giao thông. Nhiệm vụ này được thực hiện bởi nhiều lực lượng như: bộ đội, thanh niên xung phong, công nhân giao thông, công an, dân quân du kích… với số lượng đông nhất lên đến 16.000 người. Năm 2013, Ngã ba Đồng Lộc được xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt và trở thành điểm đến thu hút nhiều du khách ghé thăm khi du lịch Hà Tĩnh.

Trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, Ngã ba Đồng Lộc là tuyến giao thông trọng yếu để hậu phương chuyển nhân lực và vật lực vào miền Nam. Từ năm 1964 đến 1972, khu vực này liên tục bị đánh phá. Từ tháng 4 đến tháng 10 năm 1968 là thời kỳ khốc liệt nhất khi Đồng Lộc phải hứng chịu gần 50.000 quả bom các loại. Trung bình mỗi mét vuông đất ở đây phải chịu hơn 3 quả bom, khiến mặt đường biến dạng, đất đá bị cày xới liên tục.

Mặc dù bị tàn phá nặng nề, đoạn đường vẫn nhanh chóng hồi phục, đảm bảo an toàn cho người và hàng hóa tiếp viện vào miền Nam bởi hàng ngàn người ngày đêm làm nhiệm vụ thông suốt giao thông. Nhiệm vụ này được thực hiện bởi nhiều lực lượng như: bộ đội, thanh niên xung phong, công nhân giao thông, công an, dân quân du kích… với số lượng đông nhất lên đến 16.000 người. Năm 2013, Ngã ba Đồng Lộc được xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt và trở thành điểm đến thu hút nhiều du khách ghé thăm khi du lịch Hà Tĩnh.

Hình ảnh tư liệu về ngã ba Đồng Lộc ( ảnh sưu tầm )

Huyền thoại về Ngã ba Đồng Lộc được dệt nên bởi hàng ngàn bộ đội, thanh niên xung phong, công nhân giao thông, lái xe, chiến sĩ công an, dân công, dân quân du kích… Họ đã cống hiến tuổi thanh xuân của mình để thông đường, thông xe ra tiền tuyến, góp phần mang lại hòa bình cho đất nước.

Vào lúc 16 giờ, ngày 24/7/1968, Tiểu đội 4, Đại đội 552, Tổng đội 55 đã nhận lệnh ra khu vực vừa bị địch thả bom để san lấp hố bom, sửa đường, củng cố hầm trú ẩn, khơi sâu rãnh thoát nước ở đoạn đường độc đạo cách ngã 3 Đồng Lộc khoảng 300m về phía Nam. Khi đến hiện trường, 10 cô gái nhanh chóng triển khai công việc. Đột ngột, một tốp máy bay phản lực từ hướng Bắc vào Nam bay qua, và khi máy bay rời đi, các cô tiếp tục công việc. Tốp máy bay phản lực bất ngờ quay lại và thả một loạt bom trúng đội hình 10 cô gái. Sau loạt bom tàn khốc, cả 10 cô gái trẻ đã hy sinh anh dũng khi tuổi đời còn rất trẻ: Võ Thị Tần (24 tuổi), Hồ Thị Cúc (24 tuổi), Nguyễn Thị Nhỏ (24 tuổi), Dương Thị Xuân (21 tuổi), Võ Thị Hợi (20 tuổi), Nguyễn Thị Xuân (20 tuổi), Hà Thị Xanh (20 tuổi), Trần Thị Hường (19 tuổi), Trần Thị Rạng (18 tuổi), Võ Thị Hà (17 tuổi).

Để ghi nhớ chiến tích vẻ vang đó, ngày 7/6/1972, Quốc hội và Chính phủ đã truy tặng danh hiệu “Anh hùng Lao động” cho 10 cô gái đã hy sinh tại chiến trường Đồng Lộc.

Di ảnh 10 cô gái ngã ba Đồng Lộc trong bảo tàng khu di tích ( ảnh sưu tầm )

Cụm tượng đài 10 cô gái Ngã ba Đồng Lộc mô tả sự ác liệt của chiến tranh, mang ý nghĩa sâu sắc về lòng yêu nước và khắc họa tinh thần chiến đấu kiên cường. Tượng đài tái hiện một khoảnh khắc sống động khi 10 cô gái thanh niên xung phong trong các tư thế khác nhau đang làm nhiệm vụ san lấp hố bom và dẫn đường cho xe ra tiền tuyến.

Cụm tượng đài 10 cô gái ở di tích Đồng Lộc ( ảnh sưu tầm )

Sau hòa bình lập lại, Ngã ba Đồng Lộc trở thành một khu di tích lịch sử đóng vai trò hết sức quan trọng trong giáo dục truyền thống cách mạng, là nơi tri ân những con người đã ngã xuống vì độc lập, tự do và hoà bình của dân tộc. Từ đầu năm 2025 lại nay, cụm Di tích trung bình mỗi ngày đón gần 200 đoàn khách với hàng nghìn lượt người ở khắp nơi về dâng nhang. Mỗi năm nơi đây đón hàng trăm nghìn lượt khách tham quan, dâng hương, họ là những cựu chiến binh, thanh niên, thiếu nhi, công nhân viên chức, học sinh, sinh viên... về tri ân các anh hùng liệt sĩ.