NGÀY 17/2/1979 Ở ĐỒN PÒ HÈN: NHỮNG NGƯỜI LÍNH BIÊN PHÒNG VÀ LỰC LƯỢNG TỰ VỆ CÙNG GIỮ CHỐT

NGÀY 17/2/1979 Ở ĐỒN PÒ HÈN: NHỮNG NGƯỜI LÍNH BIÊN PHÒNG VÀ LỰC LƯỢNG TỰ VỆ CÙNG GIỮ CHỐT

Rạng sáng 17/2/1979, khi tiếng pháo mở màn cuộc chiến tranh xâm lược của Trung Quốc vang lên trên tuyến biên giới phía Bắc, Đồn Công an nhân dân vũ trang 209 Pò Hèn, tỉnh Quảng Ninh, trở thành một trong những nơi diễn ra trận chiến đấu đặc biệt ác liệt. Giữa vòng vây của lực lượng đối phương đông hơn nhiều lần, những người lính biên phòng, cán bộ, công nhân lâm trường và nhân viên thương nghiệp đã cùng chiến đấu bảo vệ biên cương. Bảy mươi ba con người đã hy sinh trong ngày hôm ấy, để lại một dấu mốc không thể phai mờ trong lịch sử bảo vệ Tổ quốc.

Ảnh 1. Đài tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ tại Khu di tích lịch sử quốc gia Pò Hèn, nơi ghi dấu cuộc chiến đấu ngày 17/2/1979. Ảnh tư liệu: Báo Quân đội nhân dân.

Pò Hèn trước giờ phút lịch sử

Nằm trên tuyến biên giới Đông Bắc của Tổ quốc, Pò Hèn là địa bàn miền núi có vị trí quan trọng trong nhiệm vụ quản lý, bảo vệ chủ quyền lãnh thổ và giữ gìn an ninh biên giới. Nơi đây gắn liền với những con đường rừng, những khu dân cư miền biên viễn và hoạt động lao động sản xuất của người dân địa phương.

Trước tháng 2/1979, Đồn Công an nhân dân vũ trang 209 có nhiệm vụ bảo vệ khu vực biên giới thuộc địa bàn Móng Cái, tỉnh Quảng Ninh. Những người lính nơi đây không chỉ tuần tra, canh gác mà còn gắn bó với đời sống nhân dân, phối hợp với các lực lượng tại chỗ giữ gìn an ninh và bảo vệ địa bàn.

Gần khu vực đóng quân có Lâm trường Hải Sơn cùng cơ sở thương nghiệp phục vụ nhu cầu sinh hoạt của cán bộ, chiến sĩ và người dân. Trong hoàn cảnh biên giới ngày càng căng thẳng, lực lượng bảo vệ biên giới và những người lao động tại chỗ cùng đứng trước trách nhiệm giữ gìn vùng đất nơi mình sống và làm việc.

Đầu năm 1979, tình hình trên toàn tuyến biên giới phía Bắc diễn biến đặc biệt nghiêm trọng. Những dấu hiệu chuẩn bị chiến tranh ngày càng rõ rệt. Các đơn vị làm nhiệm vụ bảo vệ biên giới phải nâng cao cảnh giác, tổ chức lực lượng và chuẩn bị phương án sẵn sàng chiến đấu.

Tại Pò Hèn, những người lính Đồn 209 bước vào những ngày tháng Hai trong trạng thái căng thẳng ấy. Phía sau họ là đồng bào, là núi rừng quê hương và những vùng đất thiêng liêng của Tổ quốc.

Rạng sáng 17/2: Tiếng súng trên tuyến biên cương

Ngày 17/2/1979, Trung Quốc mở cuộc tiến công quân sự quy mô lớn trên toàn tuyến biên giới phía Bắc Việt Nam. Tại Quảng Ninh, nhiều khu vực biên giới đồng thời trở thành mục tiêu tiến công.

Theo tư liệu của Thông tấn xã Việt Nam, khoảng 5 giờ 30 phút, các lực lượng tiến công sử dụng pháo hạng nặng và nhiều loại hỏa lực bắn dữ dội vào các đồn biên phòng, khu vực sản xuất và những địa bàn dân cư dọc tuyến biên giới Móng Cái, trong đó có Đồn 209 Pò Hèn.

Đến khoảng 6 giờ 30 phút, lực lượng đối phương tổ chức tiến công Pò Hèn từ nhiều hướng. Theo các ghi chép lịch sử được công bố, đối phương huy động lực lượng lớn, chia thành ba hướng tiến đánh khu vực đồn và các vị trí phòng ngự.

Trong khi đó, quân số Đồn 209 được ghi nhận khoảng 92 người. Do đồn trưởng đang đi công tác, công tác chỉ huy trực tiếp do Phó đồn trưởng quân sự Đỗ Sĩ Họa cùng lực lượng chỉ huy tại đơn vị đảm nhiệm.

Trước sức ép của cuộc tiến công, cán bộ, chiến sĩ tại đồn và các điểm chốt đã nổ súng chống trả. Những vị trí phòng ngự trở thành nơi diễn ra cuộc chiến đấu quyết liệt, với sự chênh lệch rất lớn về lực lượng và hỏa lực.

Pò Hèn từ một địa bàn biên giới yên bình đã trở thành chiến trường trong buổi sáng lịch sử ấy.

Những người lính giữ trận địa đến phút cuối

Trong trận chiến đấu tại Đồn 209, Phó đồn trưởng Đỗ Sĩ Họa là một trong những người trực tiếp chỉ huy lực lượng chống trả cuộc tiến công.

Sinh năm 1947 tại Hưng Yên, ông từng tham gia chiến đấu trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Trước khi về công tác tại Pò Hèn, người cán bộ này đã có nhiều năm phục vụ trong lực lượng vũ trang.

Khi chiến sự nổ ra, ông trực tiếp chỉ huy bộ phận hỏa lực và tổ chức đánh trả đối phương. Những người lính dưới quyền phải chiến đấu trong điều kiện vô cùng khắc nghiệt, giữa các đợt tiến công liên tiếp.

Tại các vị trí phòng ngự, trong đó có khu vực Đồi Quế, những chiến sĩ Công an nhân dân vũ trang kiên cường bám chốt. Dù phải đối mặt với lực lượng đông hơn và pháo kích dữ dội, họ vẫn nỗ lực bảo vệ trận địa được giao.

Cùng với Đỗ Sĩ Họa, Chính trị viên Phạm Xuân Tảo cũng là một trong những gương mặt tiêu biểu của trận chiến Pò Hèn.

Theo lời kể của các nhân chứng được báo chí ghi lại, ông Tảo mới nhận nhiệm vụ tại Đồn 209 trước khi chiến sự bùng nổ không lâu. Trong trận đánh, ông trực tiếp chiến đấu cùng đồng đội tại khu vực Đồi Quế và đã anh dũng hy sinh.

Những người chỉ huy ấy không đứng ngoài hiểm nguy. Họ có mặt tại những vị trí chiến đấu ác liệt, cùng chia sẻ số phận với các chiến sĩ đang bảo vệ đồn.

Sự hy sinh của Đỗ Sĩ Họa, Phạm Xuân Tảo và đồng đội cho thấy tính chất khốc liệt của trận chiến: một đơn vị bảo vệ biên giới phải đương đầu với cuộc tiến công vượt trội về quân số và hỏa lực, trong điều kiện khả năng chi viện hết sức khó khăn.

Ảnh 2. Tư liệu về các cán bộ, chiến sĩ Đồn 209 Pò Hèn và những người chỉ huy đã hy sinh trong trận chiến bảo vệ biên giới. Ảnh minh họa tư liệu lịch sử; cần đối chiếu chú thích nhân vật khi đưa lên website.

Khi những người công nhân cũng trở thành người giữ đất

Một trong những nét đặc biệt và xúc động nhất của sự kiện Pò Hèn là cuộc chiến đấu không chỉ có những người lính chuyên nghiệp.

Tại khu vực Lâm trường Hải Sơn, cán bộ, công nhân và lực lượng tự vệ cũng phải đối mặt trực tiếp với cuộc tiến công. Họ vốn là những người gắn bó với công việc trồng rừng, khai thác, chăm sóc và bảo vệ tài nguyên rừng nơi biên giới.

Trong thời chiến, lực lượng tự vệ tại các cơ sở lao động, sản xuất là bộ phận quan trọng của thế trận quốc phòng toàn dân. Họ vừa thực hiện nhiệm vụ sản xuất, vừa tham gia bảo vệ địa bàn khi cần thiết.

Ngày 17/2/1979, nhiệm vụ ấy trở thành hiện thực đầy khốc liệt.

Những người công nhân Lâm trường Hải Sơn không phải là lực lượng chủ lực được trang bị đầy đủ như các đơn vị quân đội. Tuy nhiên, khi chiến sự lan tới nơi làm việc và sinh sống, họ đã cùng những người lính biên phòng chiến đấu bảo vệ vùng biên cương.

Tư liệu lịch sử ghi nhận 27 cán bộ, công nhân Lâm trường Hải Sơn hy sinh trong cuộc chiến đấu ngày hôm đó.

Con số ấy không chỉ phản ánh những mất mát về người. Nó còn cho thấy chiến tranh đã tác động trực tiếp đến những người lao động bình thường, những con người mà trước khi tiếng súng nổ ra, cuộc sống gắn với công việc sản xuất và xây dựng vùng biên.

Họ đã không lựa chọn hoàn cảnh chiến tranh. Nhưng khi Tổ quốc bị xâm phạm, họ trở thành một phần của cuộc chiến đấu bảo vệ quê hương.

Trong lịch sử giữ nước, sức mạnh của dân tộc Việt Nam không chỉ được làm nên bởi những đơn vị quân đội chính quy, mà còn bởi sự tham gia và hy sinh của nhân dân. Trận chiến Pò Hèn là một minh chứng sâu sắc cho truyền thống ấy.

Hoàng Thị Hồng Chiêm: Người nữ mậu dịch viên giữa trận chiến

Trong số những người hy sinh tại Pò Hèn ngày 17/2/1979 có một người phụ nữ mà tên tuổi đã trở thành biểu tượng của lòng yêu nước và sự dũng cảm: Hoàng Thị Hồng Chiêm.

Sinh năm 1954 tại vùng đất Móng Cái, Quảng Ninh, Hoàng Thị Hồng Chiêm từng phục vụ trong quân đội trước khi chuyển ngành sang công tác thương nghiệp. Khi cuộc chiến đấu diễn ra, chị là nhân viên thuộc cơ sở thương nghiệp tại Pò Hèn.

Công việc thường ngày của chị gắn với việc cung ứng hàng hóa, phục vụ đời sống cán bộ, chiến sĩ và nhân dân vùng biên giới. Nhưng trong buổi sáng 17/2/1979, người nữ mậu dịch viên ấy đã trực tiếp tham gia chiến đấu.

Theo những tư liệu về trận đánh, chị cùng các chiến sĩ Đồn 209 chống trả lực lượng tiến công và đã hy sinh tại Pò Hèn.

Phía sau câu chuyện chiến đấu của Hoàng Thị Hồng Chiêm còn có một mối tình chưa kịp thành duyên.

Chị và người chiến sĩ biên phòng Bùi Văn Lượng đã yêu nhau, dự định xây dựng gia đình. Nhưng chiến tranh đã vĩnh viễn khép lại những dự định riêng tư ấy khi cả hai cùng hy sinh trong trận chiến.

Câu chuyện của họ là một trong những ký ức xúc động được lưu giữ qua lời kể của đồng đội và những bài viết về lịch sử Pò Hèn.

Ở đó, tình yêu đôi lứa hòa vào tình yêu quê hương, đất nước. Họ đã từng có những ước mơ rất bình dị về một mái ấm, về những ngày tháng bình yên phía trước. Nhưng cuộc chiến tranh bất ngờ ập đến đã khiến những điều giản dị ấy mãi mãi không thể trở thành hiện thực.

Sự hy sinh của Hoàng Thị Hồng Chiêm cũng nhắc nhớ rằng trong cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới, phụ nữ không chỉ là hậu phương. Có những người đã trực tiếp cầm súng, đứng bên những người lính nơi tuyến đầu.

Ảnh 3. Hình ảnh tư liệu về liệt sĩ Hoàng Thị Hồng Chiêm, nữ mậu dịch viên đã tham gia chiến đấu và hy sinh tại Pò Hèn ngày 17/2/1979. Nguồn tham khảo hình ảnh: Báo Quảng Ninh, tư liệu về các liệt sĩ Pò Hèn.

Bảy mươi ba người nằm lại trong một ngày

Trận chiến tại Đồn 209 Pò Hèn diễn ra trong điều kiện lực lượng phòng thủ phải chống trả các đợt tiến công liên tiếp. Theo tư liệu của Thông tấn xã Việt Nam, cuộc chiến đấu kéo dài đến khoảng 11 giờ ngày 17/2/1979.

Khi trận chiến kết thúc, những tổn thất đối với lực lượng bảo vệ biên giới và người lao động tại địa phương vô cùng nặng nề.

Bốn mươi lăm cán bộ, chiến sĩ Đồn 209 đã hy sinh. Cùng với họ là 27 cán bộ, công nhân Lâm trường Hải Sơn và nữ nhân viên thương nghiệp Hoàng Thị Hồng Chiêm.

Tổng cộng, 73 người đã nằm lại trong ngày 17/2/1979.

Đó là những người có tuổi đời, quê quán và công việc khác nhau. Có người là cán bộ chỉ huy từng trải qua chiến tranh. Có người là chiến sĩ trẻ đang thực hiện nhiệm vụ bảo vệ biên cương. Có người là công nhân lâm trường. Có người là nữ mậu dịch viên với những dự định hạnh phúc còn dang dở.

Điều gắn kết họ là trách nhiệm và quyết tâm bảo vệ vùng đất biên giới của Tổ quốc.

Sau trận đánh, việc tìm kiếm, quy tập hài cốt đồng đội trở thành một nhiệm vụ đầy đau thương. Những người sống sót, đồng đội và lực lượng chức năng phải tiếp tục đối diện với hậu quả chiến tranh, tìm kiếm những người đã hy sinh giữa địa hình rừng núi bị tàn phá bởi bom đạn.

Theo các tư liệu hồi tưởng của cựu chiến binh được Thông tấn xã Việt Nam ghi nhận, công việc tìm kiếm hài cốt đồng đội tại khu vực Pò Hèn đã kéo dài nhiều ngày trong điều kiện khó khăn.

Nỗi đau của những người ở lại không chỉ thuộc về một đơn vị quân đội. Đó còn là nỗi mất mát của các gia đình, những người mẹ, người cha và những người thân chờ đợi người con, người chồng trở về.

Từ chiến trường Pò Hèn đến địa chỉ đỏ của lịch sử

Sự hy sinh của những người giữ chốt Pò Hèn đã được Đảng, Nhà nước và nhân dân ghi nhận.

Ngày 19/12/1979, Đồn Công an nhân dân vũ trang 209 Pò Hèn được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân vì những thành tích đặc biệt xuất sắc trong chiến đấu bảo vệ Tổ quốc.

Qua thời gian, tại khu vực đồn cũ, công trình tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ được xây dựng và hoàn thiện, trở thành địa điểm tri ân những người đã ngã xuống.

Tại khu di tích, 86 anh hùng, liệt sĩ được tưởng niệm. Trong đó có 73 người hy sinh ngày 17/2/1979 và 13 cán bộ, chiến sĩ hy sinh trong những giai đoạn tiếp theo của quá trình bảo vệ biên giới.

Ngày 20/9/2022, di tích lịch sử Pò Hèn được xếp hạng di tích quốc gia, khẳng định giá trị lịch sử và ý nghĩa giáo dục truyền thống của địa danh đặc biệt này.

Hằng năm, những đoàn cán bộ, chiến sĩ, cựu chiến binh, học sinh và người dân lại trở về Pò Hèn dâng hương, tưởng nhớ những người đã hiến dâng cuộc đời cho Tổ quốc.

Ảnh 4. Bia ghi danh các anh hùng, liệt sĩ tại Khu di tích lịch sử Pò Hèn. Những dòng tên lưu giữ ký ức về các chiến sĩ và người lao động đã hy sinh trong sự nghiệp bảo vệ biên giới. Ảnh tư liệu: Báo Quảng Ninh.

Những người giữ chốt và lời nhắc gửi lại mai sau

Gần nửa thế kỷ đã trôi qua kể từ buổi sáng 17/2/1979. Núi rừng Pò Hèn hôm nay đã trở lại với nhịp sống hòa bình. Những con đường biên giới, những khu dân cư và những hoạt động lao động sản xuất tiếp tục hiện diện trên vùng đất từng chứng kiến một trận chiến khốc liệt.

Nhưng lịch sử của Pò Hèn không chỉ được đo bằng những năm tháng đã đi qua.

Nó còn được lưu giữ trong tên tuổi của những người lính Đồn 209, trong sự hy sinh của cán bộ, công nhân Lâm trường Hải Sơn, trong câu chuyện của Hoàng Thị Hồng Chiêm và những con người bình dị đã cùng đứng lên khi biên cương bị xâm phạm.

Nhớ về Pò Hèn là nhớ về sự thật của chiến tranh, về những mất mát không thể bù đắp và về giá trị của hòa bình hôm nay.

Đó cũng là lời nhắc nhở các thế hệ sau phải trân trọng độc lập, chủ quyền, giữ gìn tình hữu nghị giữa các dân tộc trên cơ sở tôn trọng lẫn nhau và không bao giờ lãng quên những người đã hy sinh để bảo vệ đất nước.

Ở nơi địa đầu Đông Bắc ấy, những người giữ chốt năm xưa đã đi vào lịch sử. Tên tuổi họ được khắc trên bia đá, còn tinh thần quả cảm và sự hy sinh được gìn giữ trong ký ức dân tộc.

Pò Hèn ngày 17/2/1979 mãi là một chứng tích đau thương mà anh dũng của cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc, nơi những người lính và những người dân lao động đã cùng viết nên một trang sử bất khuất của Tổ quốc.