Ngày đất nước thống nhất 30-4-1975 với sự ra đời của bức ảnh “Mẹ con ngày gặp mặt”
Cuộc Tổng tấn công và nổi dậy mùa Xuân năm 1975 là trận quyết chiến chiến lược quân sự cuối cùng của quân và dân Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống đế quốc Mỹ. Chiến dịch bắt đầu từ ngày 4-3-1975 và kết thúc ngày 30-4-1975. Cuộc tấn công quân sự cuối cùng này chia thành ba chiến dịch liên tiếp nhau: chiến dịch Tây Nguyên từ ngày 4-3 đến ngày 24-3, chiến dịch giải phóng Huế-Đà Nẵng từ ngày 21-3 đến ngày 29-3, và cuối cùng là chiến dịch Hồ Chí Minh từ ngày 26-4 đến ngày 30-4-1975. Thắng lợi quân sự của Cuộc Tổng tấn công và nổi dậy mùa Xuân năm 1975 đã giải phóng hoàn toàn miền Nam, kết thúc 30 năm đấu tranh bảo vệ độc lập của nhân dân Việt Nam, từ đây đất nước thống nhất, non sông thu về một mối.
Ngày 30-4-1975 miền Nam hoàn toàn giải phóng, niềm vui sum họp tràn ngập trong tất cả mọi người. Ngày chiến thắng, anh gặp lại em, vợ gặp chồng, mẹ gặp lại con ...Niềm hạnh phúc đó được phản ánh một cách chân thực, sâu sắc qua bức ảnh “Mẹ con ngày gặp mặt” của nghệ sĩ nhiếp ảnh Lâm Hồng Long, Thông tấn xã Việt Nam. Ông là một người con của miền Nam, sinh năm 1926 tại xã Phước Lộc, huyện Hàm Tân, tỉnh Bình Thuận, tham gia cách mạng từ năm 1945. Năm 1951 bị địch bắt, cầm tù tại nhà lao Phan Thiết, Nha Trang rồi Đà Nẵng. Trong tù, mặc dù bị địch tra tấn dã man, nhưng ông vẫn giữ vững khí tiết cách mạng, giữ bí mật cho tổ chức. Năm 1954, thi hành Hiệp định Giơnevơ, ông tập kết ra Bắc và trở thành phóng viên nhiếp ảnh của Thông tấn xã Việt Nam.
Bức ảnh “Mẹ con ngày gặp mặt” ghi lại khoảnh khắc đoàn tụ giữa tử tù Côn Đảo - chiến sĩ tình báo Lê Văn Thức với mẹ đầy xúc động.Theo Hiệp định, Việt Nam sẽ được thống nhất bằng hình thức tổng tuyển cử tự do trong cả nước sau 2 năm kể từ ngày ký, nhưng sự chia cắt đó kéo dài hơn 20 năm. Đến ngày 10-3-1975, quân ta giải phóng Buôn Mê Thuột, địch bị mất căn cứ phòng thủ Tây Nguyên và không còn lực lượng dự bị cơ động nào để có thể xoay chuyển tình thế. Với chiến thắng của Chiến dịch Tây Nguyên, thời cơ và bước ngoặt của chiến cuộc mùa Xuân năm 1975 đã đến. Lúc này “tổ phóng viên mũi nhọn thọc sâu” của Thông tấn xã Việt Nam được thành lập và là đoàn quân tiên phong vào Nam vào cuối tháng 3-1975. Nhà nhiếp ảnh Lâm Hồng Long cùng tổ phóng viên mũi nhọn thọc sâu nhận nhiệm vụ “đi B”, xuất phát từ số 5 Lý Thường Kiệt, Hà Nội - trụ sở Thông tấn xã Việt Nam, các anh lên xe “GAT 69” đi thẳng ra chiến trường. Khi đó Bộ Tổng Tư lệnh Quân đội Nhân dân Việt Nam tại Hà Nội nhận định: đối phương đang tan vỡ, không còn chiến đấu có tổ chức chặt chẽ nữa. Bộ Tổng Tư lệnh chuyển ngay sang phương án cho Quân đoàn 2 hay còn gọi là Binh đoàn Hương Giang, được thành lập từ các đơn vị chiến đấu trên mặt trận Trị Thiên và Khu 5, gồm 3 sư đoàn 304, 324, 325 và các trung đoàn, lữ đoàn độc lập, tiến công chiếm Cố đô Huế và Đà Nẵng - thành phố lớn thứ hai của miền Trung và là trung tâm kinh tế, chính trị, lớn nhất của Quân khu I. Vào Quảng Trị, Thị xã đã được giải phóng, đến bờ sông Mỹ Chánh, cầu bị đánh sập, tổ phóng viên vẫn vượt sông, theo sát bước chân chiến sĩ Binh đoàn Hương Giang vào thành phố Huế. Chụp ảnh quân ta kéo cờ chiến thắng trên đỉnh Phu Văn Lâu vào chiều ngày 25-3-1975.Chụp ảnh xong, tổ phóng viên của Lâm Hồng Long lại nhanh chóng lên đường theo sát bước chân của các chiến sĩ Binh đoàn Hương Giang vượt đèo Hải Vân tiến vào thành phố Đà Nẵng, giải phóng một loạt các tỉnh miền Trung: Bình Định, Phú Yên, Nha Trang, Đà Lạt... rồi cùng bộ đội tiến vào Phan Rang, Phan Thiết, Bình Thuận.Ngày 19-4-1975, ngày giải phóng Thị xã Phan Thiết cũng là ngày nghệ sĩ nhiếp ảnh Thông tấn xã Việt Nam Lâm Hồng Long tìm gặp lại được người mẹ thân yêu, nơi mà hơn 20 năm trước bà đã tiễn anh xuống tàu tập kết ra Bắc với lời hẹn ước hai năm sau con trở về. Và có lẽ cuộc gặp lại mẹ sau hơn 20 năm xa cách của nhà nhiếp ảnh Lâm Hồng Long là ấn tượng in đậm trong tâm khảm ông. Bởi hơn ai hết ông thấu hiểu niềm vui của ngày sum họp, thấu hiểu hạnh phúc của người mẹ được gặp lại người con yêu dấu mặc dù đã tưởng như vô vọng.Ngày 20-4-1975, nhà nhiếp ảnh Lâm Hồng Long lại cùng các đồng nghiệp trong tổ phóng viên mũi nhọn của Thông tấn xã Việt Nam lại theo sát Binh đoàn Hương Giang tiến về Sài Gòn, có mặt ở dinh Độc Lập trưa ngày 30-4-1975, ghi lại hình ảnh giây phút lịch sử của ngày toàn thắng.Sau chiến thắng 30-4-1975, nghệ sĩ Lâm Hồng Long cùng các phóng viên của Thông tấn xã Việt Nam và đoàn cán bộ chính quyền cách mạng chờ đón 35 chiến sĩ tử tù từ Côn Đảo trở về đất liền, trong số chiến sĩ tử tù đó có anh Lê Văn Thức. Phút giây người mẹ gặp lại người con trai tưởng như đã chết, thật không ngờ và quá xúc động nên hai mẹ con cùng bật khóc mừng mừng tủi tủi. Với tâm hồn nghệ sĩ và một bản lĩnh nhanh nhạy, ông đã nắm bắt đúng sự kiện và chớp đúng lúc để ghi lại được hình ảnh quý hiếm đó. Một khoảnh khắc đáng quý ngàn vàng, khoảnh khắc ấy trở thành bất tử. Khoảnh khắc đó đã giữ lại một dấu mốc lịch sử quan trọng sống mãi theo năm tháng, sống mãi với dân tộc.Bức ảnh đã ghi lại một sự kiện, một giai đoạn lịch sử độc nhất vô nhị của đất nước bằng những con người thật, sự việc thật, mà qua đó hiện thực cuộc sống đã được khái quát, và nâng lên một tầm cao mới, trở thành biểu tượng cho sự đoàn tụ toàn dân tộc sau ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng.Bức ảnh chớp đúng thời điểm ghi lại được gương mặt hai mẹ con người tử tù đầy xúc động. Chiến sĩ tình báo Lê Văn Thức bị địch bắt, kết án tử hình và giam tại nhà tù Côn Đảo chờ ngày thi hành án. Nhưng ngày ấy đã không đến, vì dưới sự lãnh đạo tài tình, sáng suốt của Đảng Cộng sản Việt Nam, nhân dân Việt Nam đã thực hiện được ước nguyện của Chủ tịch Hồ Chí Minh “đánh cho Mỹ cút, đánh cho Nguỵ nhào”, làm nên chiến thắng 30-4-1975 giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.Bức ảnh hiện đang được trưng bày tại hệ thống trưng bày thường xuyên của Bảo tàng Lịch sử quốc gia. Bức ảnh “Mẹ con ngày gặp mặt” của ông cũng lọt vào mắt Hội đồng giám khảo Liên đoàn Nhiếp ảnh nghệ thuật Quốc tế FIAF. Năm 1991, Liên đoàn Nhiếp ảnh nghệ thuật Quốc tế đã trao tặng cho ông Bằng danh dự. Đó là một vinh dự của tác giả Lâm Hồng Long nói riêng và của nền nghệ thuật Nhiếp ảnh Việt Nam nói chung.Với nhiều đóng góp cho nền nghệ thuật nhiếp ảnh Việt Nam, Nghệ sĩ Lâm Hồng Long được Nhà nước tặng thưởng nhiều huân huy chương, đặc biệt năm 1996, ông được trao tặng giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật đợt đầu tiên cho hai tác phẩm “Bác Hồ bắt nhịp bài ca kết đoàn” và “Mẹ con ngày gặp mặt”.Chiến tranh ác liệt, gian khó và đầy nước mắt đã qua đi. Tổ quốc thống nhất, đất nước hoà bình, cả dân tộc đang nối vòng tay lớn tiến về phía trước. Đến Bảo tàng Lịch sử quốc gia, nhìn lại bức ảnh, mỗi người một cảm nhận khác nhau, nhưng đều chung một nỗi niềm về gia đình, về quê hương, đất nước. Chúng ta đã chiến đấu và chiến thắng để giành lại hoà bình cho toàn dân tộc Việt Nam, để hôm nay 40 năm sống trong hoà bình, phát triển và hội nhập, ta lại mỉm cười hạnh phúc./.
Bức ảnh “Mẹ con ngày gặp mặt” ghi lại khoảnh khắc đoàn tụ giữa tử tù Côn Đảo - chiến sĩ tình báo Lê Văn Thức với mẹ đầy xúc động.Theo Hiệp định, Việt Nam sẽ được thống nhất bằng hình thức tổng tuyển cử tự do trong cả nước sau 2 năm kể từ ngày ký, nhưng sự chia cắt đó kéo dài hơn 20 năm. Đến ngày 10-3-1975, quân ta giải phóng Buôn Mê Thuột, địch bị mất căn cứ phòng thủ Tây Nguyên và không còn lực lượng dự bị cơ động nào để có thể xoay chuyển tình thế. Với chiến thắng của Chiến dịch Tây Nguyên, thời cơ và bước ngoặt của chiến cuộc mùa Xuân năm 1975 đã đến. Lúc này “tổ phóng viên mũi nhọn thọc sâu” của Thông tấn xã Việt Nam được thành lập và là đoàn quân tiên phong vào Nam vào cuối tháng 3-1975. Nhà nhiếp ảnh Lâm Hồng Long cùng tổ phóng viên mũi nhọn thọc sâu nhận nhiệm vụ “đi B”, xuất phát từ số 5 Lý Thường Kiệt, Hà Nội - trụ sở Thông tấn xã Việt Nam, các anh lên xe “GAT 69” đi thẳng ra chiến trường. Khi đó Bộ Tổng Tư lệnh Quân đội Nhân dân Việt Nam tại Hà Nội nhận định: đối phương đang tan vỡ, không còn chiến đấu có tổ chức chặt chẽ nữa. Bộ Tổng Tư lệnh chuyển ngay sang phương án cho Quân đoàn 2 hay còn gọi là Binh đoàn Hương Giang, được thành lập từ các đơn vị chiến đấu trên mặt trận Trị Thiên và Khu 5, gồm 3 sư đoàn 304, 324, 325 và các trung đoàn, lữ đoàn độc lập, tiến công chiếm Cố đô Huế và Đà Nẵng - thành phố lớn thứ hai của miền Trung và là trung tâm kinh tế, chính trị, lớn nhất của Quân khu I. Vào Quảng Trị, Thị xã đã được giải phóng, đến bờ sông Mỹ Chánh, cầu bị đánh sập, tổ phóng viên vẫn vượt sông, theo sát bước chân chiến sĩ Binh đoàn Hương Giang vào thành phố Huế. Chụp ảnh quân ta kéo cờ chiến thắng trên đỉnh Phu Văn Lâu vào chiều ngày 25-3-1975.Chụp ảnh xong, tổ phóng viên của Lâm Hồng Long lại nhanh chóng lên đường theo sát bước chân của các chiến sĩ Binh đoàn Hương Giang vượt đèo Hải Vân tiến vào thành phố Đà Nẵng, giải phóng một loạt các tỉnh miền Trung: Bình Định, Phú Yên, Nha Trang, Đà Lạt... rồi cùng bộ đội tiến vào Phan Rang, Phan Thiết, Bình Thuận.Ngày 19-4-1975, ngày giải phóng Thị xã Phan Thiết cũng là ngày nghệ sĩ nhiếp ảnh Thông tấn xã Việt Nam Lâm Hồng Long tìm gặp lại được người mẹ thân yêu, nơi mà hơn 20 năm trước bà đã tiễn anh xuống tàu tập kết ra Bắc với lời hẹn ước hai năm sau con trở về. Và có lẽ cuộc gặp lại mẹ sau hơn 20 năm xa cách của nhà nhiếp ảnh Lâm Hồng Long là ấn tượng in đậm trong tâm khảm ông. Bởi hơn ai hết ông thấu hiểu niềm vui của ngày sum họp, thấu hiểu hạnh phúc của người mẹ được gặp lại người con yêu dấu mặc dù đã tưởng như vô vọng.Ngày 20-4-1975, nhà nhiếp ảnh Lâm Hồng Long lại cùng các đồng nghiệp trong tổ phóng viên mũi nhọn của Thông tấn xã Việt Nam lại theo sát Binh đoàn Hương Giang tiến về Sài Gòn, có mặt ở dinh Độc Lập trưa ngày 30-4-1975, ghi lại hình ảnh giây phút lịch sử của ngày toàn thắng.Sau chiến thắng 30-4-1975, nghệ sĩ Lâm Hồng Long cùng các phóng viên của Thông tấn xã Việt Nam và đoàn cán bộ chính quyền cách mạng chờ đón 35 chiến sĩ tử tù từ Côn Đảo trở về đất liền, trong số chiến sĩ tử tù đó có anh Lê Văn Thức. Phút giây người mẹ gặp lại người con trai tưởng như đã chết, thật không ngờ và quá xúc động nên hai mẹ con cùng bật khóc mừng mừng tủi tủi. Với tâm hồn nghệ sĩ và một bản lĩnh nhanh nhạy, ông đã nắm bắt đúng sự kiện và chớp đúng lúc để ghi lại được hình ảnh quý hiếm đó. Một khoảnh khắc đáng quý ngàn vàng, khoảnh khắc ấy trở thành bất tử. Khoảnh khắc đó đã giữ lại một dấu mốc lịch sử quan trọng sống mãi theo năm tháng, sống mãi với dân tộc.Bức ảnh đã ghi lại một sự kiện, một giai đoạn lịch sử độc nhất vô nhị của đất nước bằng những con người thật, sự việc thật, mà qua đó hiện thực cuộc sống đã được khái quát, và nâng lên một tầm cao mới, trở thành biểu tượng cho sự đoàn tụ toàn dân tộc sau ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng.Bức ảnh chớp đúng thời điểm ghi lại được gương mặt hai mẹ con người tử tù đầy xúc động. Chiến sĩ tình báo Lê Văn Thức bị địch bắt, kết án tử hình và giam tại nhà tù Côn Đảo chờ ngày thi hành án. Nhưng ngày ấy đã không đến, vì dưới sự lãnh đạo tài tình, sáng suốt của Đảng Cộng sản Việt Nam, nhân dân Việt Nam đã thực hiện được ước nguyện của Chủ tịch Hồ Chí Minh “đánh cho Mỹ cút, đánh cho Nguỵ nhào”, làm nên chiến thắng 30-4-1975 giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.Bức ảnh hiện đang được trưng bày tại hệ thống trưng bày thường xuyên của Bảo tàng Lịch sử quốc gia. Bức ảnh “Mẹ con ngày gặp mặt” của ông cũng lọt vào mắt Hội đồng giám khảo Liên đoàn Nhiếp ảnh nghệ thuật Quốc tế FIAF. Năm 1991, Liên đoàn Nhiếp ảnh nghệ thuật Quốc tế đã trao tặng cho ông Bằng danh dự. Đó là một vinh dự của tác giả Lâm Hồng Long nói riêng và của nền nghệ thuật Nhiếp ảnh Việt Nam nói chung.Với nhiều đóng góp cho nền nghệ thuật nhiếp ảnh Việt Nam, Nghệ sĩ Lâm Hồng Long được Nhà nước tặng thưởng nhiều huân huy chương, đặc biệt năm 1996, ông được trao tặng giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật đợt đầu tiên cho hai tác phẩm “Bác Hồ bắt nhịp bài ca kết đoàn” và “Mẹ con ngày gặp mặt”.Chiến tranh ác liệt, gian khó và đầy nước mắt đã qua đi. Tổ quốc thống nhất, đất nước hoà bình, cả dân tộc đang nối vòng tay lớn tiến về phía trước. Đến Bảo tàng Lịch sử quốc gia, nhìn lại bức ảnh, mỗi người một cảm nhận khác nhau, nhưng đều chung một nỗi niềm về gia đình, về quê hương, đất nước. Chúng ta đã chiến đấu và chiến thắng để giành lại hoà bình cho toàn dân tộc Việt Nam, để hôm nay 40 năm sống trong hoà bình, phát triển và hội nhập, ta lại mỉm cười hạnh phúc./.
