Ngày Hy Sinh Của 10 Cô Gái Ngã Ba Đồng Lộc
Chiều ngày 24/7/1968, giữa lúc làm nhiệm vụ san lấp hố bom, sửa đường và bảo đảm tuyến giao thông huyết mạch chi viện cho chiến trường miền Nam, cả 10 cô gái thuộc Tiểu đội 4 đã bị một quả bom vùi lấp trong căn hầm trú ẩn. Người lớn tuổi nhất mới ngoài đôi mươi. Phần lớn các cô chưa lập gia đình, còn mang theo biết bao ước mơ chưa kịp thực hiện. 58 năm đã trôi qua, Đồng Lộc hôm nay đã xanh màu cây lá và không còn tiếng bom rơi. Nhưng dưới vùng trời thiêng liêng ấy, 10 cô gái vẫn mãi mãi ở tuổi thanh xuân — 10 đóa hồng bất tử trong trái tim dân tộc Việt Nam.
Trong kháng chiến chống Mỹ, đường Trường Sơn qua Hà Tĩnh phải vượt hơn 50km đồng bằng trống trải, đến ngã ba Bãi Vọt tách thành hai hướng: đường số 1 ven biển luôn trong tầm kiểm soát của địch và đường 15 qua Ngã ba Đồng Lộc lên miền Tây Quảng Bình. Vì vậy, Đồng Lộc trở thành yết hầu nối hậu phương miền Bắc với tiền tuyến miền Nam. Nằm trong thung lũng hẹp khoảng 50ha, hai bên đồi núi trọc, giữa là con đường độc đạo, nơi đây từng hứng chịu bom đạn ác liệt, mỗi mét vuông đất phải gánh tới ba quả bom tấn. Đồng Lộc được mệnh danh là “tọa độ chết” của chiến tranh chống Mỹ.
Chỉ tính riêng 240 ngày đêm từ tháng 3 đến tháng 10/1968, không quân địch đã trút xuống đây 48.600 quả bom các loại. Để giữ vững huyết mạch giao thông, quân, dân ta cũng huy động tối đa mọi nguồn lực bảo vệ Ngã ba Đồng Lộc, lúc cao điểm ở nơi này có tới 1,6 vạn người, chủ yếu là bộ đội pháo binh và lực lượng thanh niên xung phong (TNXP) phá bom, mở đường.
Tiểu đội 4 thuộc Đại đội 552, Tổng đội TNXP 55 Hà Tĩnh làm việc thường trực tại Ngã ba Đồng Lộc. Trưa ngày 24/7/1968, Tiểu đội 4 gồm 10 cô gái trẻ, do Võ Thị Tần, 24 tuổi, làm Tiểu đội trưởng được lệnh san lấp hố bom ở khu vực địch vừa thả bom để nhanh chóng thông đường.
Nhận nhiệm vụ xong, các cô đến hiện trường gấp rút triển khai công việc với niềm vui được gửi gắm trên từng chiếc xe đi qua. Họ làm việc không ngơi tay, vừa cười, vừa nói và đã ba lần các cô bị vùi lấp, nhưng đều rũ đất đá đứng dậy tiếp tục làm việc.
Đến 16 giờ 30 phút, trận bom thứ 15 trong ngày dội xuống. Một quả bom rơi trúng vào đội hình 10 cô gái. Một, hai phút, rồi năm phút trôi qua. Mặt đất mù mịt. Cả trận địa lặng đi rồi tiếng khóc vỡ òa. Các cô đã hy sinh.
Đó là 10 cô gái Đồng Lộc kiên cường, dũng cảm: Võ Thị Tần (24 tuổi), Hồ Thị Cúc (24 tuổi), Nguyễn Thị Nhỏ (24 tuổi), Dương Thị Xuân (21 tuổi), Võ Thị Hợi (20 tuổi), Nguyễn Thị Xuân (20 tuổi), Hà Thị Xanh (19 tuổi), Trần Thị Hường (19 tuổi), Trần Thị Rạng (18 tuổi), Võ Thị Hà (17 tuổi), họ đã ngã xuống khi tuổi còn quá trẻ.
Riêng Tiểu đội phó Hồ Thị Cúc, sau hơn hai tiếng đồng hồ, đồng đội đã đào đất tìm được xác chín người, đặt lên 9 cái cáng xếp hàng ngang, chỉ riêng Hồ Thị Cúc là vẫn chưa tìm được.
