Ngày rời mái nhà tranh

Đó là một buổi sáng mùa đông đầu những năm kháng chiến chống Mỹ.

Trời còn mờ sương. Gió từ phía biển thổi vào làm mái tranh lật phật từng hồi. Trong căn nhà nhỏ, mẹ bác đã dậy từ rất sớm nhóm bếp nấu cơm cho con trai.

Khói bếp bay lên quẩn quanh mái nhà thấp.

Bác Được ngồi bên chiếc chõng tre, lặng lẽ buộc lại dây chiếc ba lô mới phát. Trong ba lô chỉ có vài bộ quần áo, chiếc khăn mặt, ít lương khô và lá thư mẹ dặn mang theo.

Mẹ bưng bát cơm nóng ra đặt trước mặt con.

— Ăn đi con, đường còn xa.

Bác cầm đũa mà cổ họng nghẹn lại.

Đó là bữa cơm đầu tiên trong đời bác cảm thấy ăn khó đến thế.

Cha bác ngồi ở góc nhà, châm điếu thuốc lào rồi nói chậm rãi:

— Đi thì phải sống cho xứng đáng với quê hương.

Người đàn ông ít nói ấy không dặn nhiều, nhưng câu nói ấy theo bác suốt cả cuộc đời.

Em gái bác ngồi vá lại chiếc áo cho anh. Nó cố cúi mặt xuống để giấu đôi mắt đỏ hoe.

Ngoài sân, tiếng gà gáy vang lên báo sáng.

Đến giờ tập trung, bác đứng dậy khoác ba lô.

Mẹ bước lại chỉnh lại cổ áo cho con trai như ngày còn bé đi học. Bàn tay mẹ gầy và lạnh.

Bà hỏi rất khẽ:

— Con có sợ không?

Bác im lặng vài giây rồi thành thật:

— Có mẹ ạ.

Mẹ nhìn con thật lâu rồi nói:

— Biết sợ mà vẫn đi vì nước mới là điều đáng quý.

Nghe đến đó, mắt bác cay xè.

Bước ra sân, bác quay lại nhìn mái nhà tranh lần cuối.

Mái nhà ấy đã che mưa che nắng cho tuổi thơ bác, đã có tiếng mẹ ru, tiếng mưa đêm trên lá tranh, tiếng cười của cả gia đình trong những ngày nghèo khó.

Không ai biết lần ra đi này sẽ bao lâu.

Cũng không ai dám chắc sẽ có ngày trở về.

Con đường đất ra đầu làng hôm ấy đông những chàng trai cùng tuổi. Người mang ba lô, người cầm chiếc mũ cối mới, người còn quay lại nhìn nhà mình mãi không thôi.

Dọc đường, bà con đứng tiễn.

Có cụ già chống gậy gật đầu.

Có chị hàng xóm dúi vào tay bác mấy củ khoai luộc.

Có người chỉ nói một câu:

— Đi mạnh giỏi nghe con.

Đến cổng làng, bác quay lại.

Mẹ vẫn đứng trước mái nhà tranh, chiếc khăn nâu quấn đầu bay nhẹ trong gió. Bà không khóc thành tiếng, chỉ đưa tay vẫy mãi.

Hình ảnh ấy in sâu trong mắt bác hơn mọi cảnh tượng của chiến tranh sau này.

Khi đoàn thanh niên đi khuất khỏi làng, bác nghe tiếng loa xã vang lên giữa buổi sáng:

— Tuổi trẻ lên đường bảo vệ Tổ quốc…

Tiếng loa hòa với tiếng bước chân trên đường đất.

Từ khoảnh khắc ấy, bác hiểu mình không còn chỉ là chàng trai của một mái nhà tranh nữa.

Mình đã trở thành người lính của đất nước.

Nhiều năm sau, sau ngày hòa bình, bác trở về.

Mái nhà tranh cũ đã được lợp ngói mới. Mẹ già hơn nhiều, tóc bạc gần hết. Bác đứng trước sân mà thấy như vừa đi qua một giấc mơ dài.

Mẹ nhìn con rồi cười trong nước mắt:

— Con lại về với mái nhà của mẹ rồi.

Bác ôm mẹ mà không nói được lời nào.

Bây giờ, mỗi khi kể cho con cháu nghe về ngày lên đường, bác không kể trước tiên về doanh trại hay chiến trường.

Bác kể về mái nhà tranh.

Vì bác hiểu rằng:

Mọi người lính khi ra trận đều mang theo hình bóng của một mái nhà phía sau lưng. Chính tình yêu đối với mái nhà nhỏ bé ấy đã lớn lên thành tình yêu quê hương, và từ tình yêu quê hương mà họ có đủ sức mạnh để đi qua chiến tranh và giữ lấy Tổ quốc cho những ngày bình yên mai sau.